دوای چوار ساڵ لە ئاگربەست بەپێی ڕێککەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ی نێوان سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلول حکومەتی بەعس، بەڵام دانوستانەکان لە مانگی نیسانی ١٩٧٤دا گەیشتە بنبەست، بەعس بەڵێنەکانی شکاند و هێرشەکانی بۆ سەر کوردستان دەستپێکردەوە، کە بەعس لە مانگی نیسانی ١٩٧٢دا پەیماننامەی دۆستایەتی و هاوکاری لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەت واژۆکردبوو، هێزەکانی بە دوایین چەکی بەردەست لە یەکێتی سۆڤیەت، وەک فڕۆکەی تو-٢٢ چەکدارکرد.TU22) و سوخۆی میگ، هەروەها 25 تۆپ بە کالیبەری 120 ملم و 152 ملم و مووشەکی سام و تانکی تی 62، جگە لە بە نیشتمانیکردنی نەوت لە ساڵی 1972. هاوتەریب لەگەڵ کەرتی سەربازی، کەرتی ئابووری ئەویش گەشەی کرد، و بەردەوام لە دڵی خۆیدا بیری لەوە دەکردەوە کە هەمیشە شۆڕشی کورد قڕبکات.

کاتێک سوپای عێراق هێرشی کردە سەر کوردستان، فەرمانی بە هێزی سەفین درا بەرگری لە چیای سەفین بکەن بۆ ئەوەی سوپا لەو میحوەرەوە پێشڕەوی نەکات، سەرەڕای بوونی هەندێک بنکەی سوپای عێراق لەسەر شاخەکە پێش دەستپێکردنی شەڕەکە. فەرماندەی هێزی دەشتی هەولێر فەرمانی بە یەکێک لە فەوجەکانی کرد هێڵی بەرگری لەسەر چیای سەفین بە سەرۆکایەتی سەید کاکە و دوو کۆمپانیا لە فەوجەکە بە سەرۆکایەتی مام حەمد ئەمین و عارف ئەبوزەید بەهێز بکات. ئەم هێزە پێشمەرگەیە بە تۆپێکی 106 ملم و دۆشکەیەکی DShK سەرکەوتە سەر شاخ. ئەو هێزە سێ جار هێرشی کردە سەر بنکە سەربازییەکانی سوپا، بەڵام لەو ئەرکەدا سەرکەوتوو نەبوون، ئەمەش بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکانی فڕۆکەکان و تۆپخانەکانی سوپا و توندی سەرما و کەڵەکەبوونی بەفر لە هەندێک شوێنی شاخەکەدا.

دوای ماوەیەک دوای بڵاوەپێکردنی ئەم فەوجە پێشمەرگەیە، فاریس باوێ، فەرماندەی هێزەکانی دەشتی هەولێر، درکی بە بێتوانایی خۆی کرد لە ڕووبەڕووبوونەوەی تانک و زرێپۆشەکانی سوپای عێراق لە نیمچە دەشتەکاندا. بۆیە بڕیاریدا تەواوی هێزەکەی بگوازێتەوە بۆ چیای سەفین، بەو پێیەی دەزانێت حکومەت بەنیازی دەستبەسەرداگرتنی شاخەکە بووە.

لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٧٤ سوپای عێراق هێرشێکی بەرفراوانی کردە سەر چیای سەفین. کۆمپانیایەکی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتی فاریس باوە ڕەوانەی چیای ئۆکەرد کرا، فەوجەکەی سەید کاکەش ئەرکی پاسەوانیکردنی هێڵی بەرگری کانی ئیسماعیل لە پشت قەزای هیرانەوە بوو. دوای چەند ڕۆژێک لە هێرشی یەک لە دوای یەک و بەرخۆدانی پتەوی پێشمەرگە، هێزی سەفین تێکشکێنرا، سوپاش شاخەکەی گرت. لەگەڵ کەوتنی هێڵی بەرگری، حکومەت هێرشەکانی بۆ سەر چیای ئۆکارد چڕتر کردەوە. سەرەڕای بەرگری قارەمانانە، کۆمپانیای نایف باوە ١٤ شەهید و ٢٠ برینداری لەدەستدا. دوای گرتنی چیای سەفین، هێزی پێشمەرگە بەرەو گوندی کۆنفلۆسە لە پشت چیای هۆری کشایەوە. هاوکات هێزەکانی تری پێشمەرگە لە گوندەکانی سوسە، سەماقولی، کارتەک و سەمقولی لە ناوچەی وادی جەبەل بنباوی بەرەو چیای سەفین کە زیاتر لە مانگێک بوو شەڕیان تێدا دەکرد، کشایەوە. شەڕی خوێناوی بە قۆناغ لە چیای دیدوانەوە تا چیای سەفین کە زیاتر لە ٥٠ کیلۆمەتر لێیەوە دوورە، بەڕێوە دەچوو. زیانێکی زۆر لە کوژراو و بریندار هەبوو، هێزی پێشمەرگە ماندوو بوو و توانای بەرگرییان لاواز بوو، فڕۆکە حکومییەکانیش ڕۆژانە و بە چڕی سەنگەرەکانی پێشمەرگەیان بۆردومان دەکرد، بۆیە بڕیاری کشانەوە درا.

دوای کشانەوەی هێزەکانی پێشمەرگە بۆ چیای هۆری، سوپای عێراق بەردەوام بوو لە هێرش و پێشڕەوی خۆی بۆ داگیرکردنی ناوچەکە و جارێکی دیکە شەڕ لە نزیک ئەو چیایەی کە پێشتر ئاماژەمان پێدا ڕوویدا. سەرەتا بەشێک لەو هێزانە کە بەهۆی یەکەم کشانەوە مۆڕاڵیان لاواز بوو، جارێکی تر پێگەکانیان بەجێهێشت، بەڵام هێزێکی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتی سەید کاکە پێشڕەوی سوپای عێراقیان بڕی و زیانی گەورەیان پێگەیاند و بەم شێوەیە چیای هۆری تا پاشەکشەی شۆڕش لە ساڵی ١٩٧٥ لە دەستی پێشمەرگەدا مایەوە.

سەرچاوەکان:

1- ئۆمەر عوسمان، ژیانی کۆردیک، بیرکیم و دۆڤیم، چاپخانی مۆکریان، چاپی دۆڤیم، (هۆلەر - ٢٠٠٨).

٢- مەسعوود بارزانی، بارزانی و بازوتنی، کوردەکەی ئێزگاری-خاوازی، بارزانی، سەرۆک، ئەیلولی ١٩٦١-١٩٧٥، لە تەنیشتیانەوە، (هۆلەر- ٢٠٠٤).

3- سەید کاکە.

4- سێهەنگار ئیبراهیم خیشناو، "وودەوا سەهرباژ کانی شیه ئێیلوول 1970-1975"، "چاپی یەحکەهم"، (ح.ح/2022).

5- خۆشید شیرە، خەبات و خوین، پێشمەرگەی هەرەم، (حاجی هاشم-چاپی، هۆلەر، ٢٠١٥).

6- کاروان جەوهەر محمد، ئیدریس بارزانی 1944-1987، جیان و سیاسەتمەداری سەربازیان، لەیلا بۆزۆتنی، و ئێزگەرەخوازی کۆردا، (چانیک-هۆلەر-هۆلەر) 2019).