ئەزمەڕ شاخێکی بەرزی بەناوبانگی کوردستانە، دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری سلێمانی. بەهۆی بەرزییەکەیەوە زاڵە بەسەر ناوچەکانی دەوروبەریدا، ئەمەش وایکردووە لەڕووی سەربازییەوە شوێنێکی گرنگی جوگرافی بێت. چیا بەرزەکان شوێنی بەرخۆدان و بەرگری بوون بۆ هێزی پێشمەرگە. سوپای عێراق بڕیاریدا دەست بەسەر بەرزاییەکاندا بگرێت بۆ کۆنترۆڵکردنی تەواوی ناوچەکە. هەرچەندە سوپای عێراق نفوزی خۆی بەسەر دڵی شاری سلێمانیدا درێژکردبووەوە، بەڵام کاتێک هێزی پێشمەرگە بەرزاییەکانی چیای ئەزمەری کۆنترۆڵکرد، هێزەکانی سوپای عێراق بەزەحمەت ئەرکە سەربازییەکانی خۆیان جێبەجێکرد. بۆیە دەستیان کرد بە ئامادەکاری بۆ هێرشێکی سەربازی بۆ کۆنترۆڵکردنی شاخەکە.

کاتژمێر ٥:٣٠ خولەکی بەیانی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٤، سوپای عێراق هێرشی کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە لە چیای ئەزمەڕ. هێزی چوارەمی فیرقەی دووی کەرکوک و هێزی تایبەت و فەوجی تانکەکانی هێزی هەشتەم و هێزی ئاسمانی بەمەبەستی کۆنترۆڵکردنی شاخەکە بەشداری ئەم هێرشەیان کرد. تۆپخانەکانی فیرقەی دوو و چەکدارە بەکرێگیراوەکان و هێزی پێشمەرگە کە لە ئامادەباشییەکی زۆردا بوون، فەوجی چواری هێزی پێنجوێنی هێزەکانی خەبات لەخۆگرتبوو کە نووری حەمە عەلی سەرۆکایەتی دەکات.

حکومەت هەموو توانا سەربازییەکانی خۆی لە هێرشەکانی بۆ سەر ناوچە یاخیبووەکان بە تانک و تۆپخانەی دوور مەودا و زرێپۆش و هێزی ئاسمانی بەکارهێنا بۆ چەقاندنی شۆڕشی کورد. سوپای عێراق سەرەتا بە تۆپبارانکردنی شاخەکە بە تۆپ و فڕۆکەی جەنگی وەک فێڵێکی سەربازی دەستیپێکرد، بەڵام هێزی پێشمەرگە پێشبینی ئەمەی دەکرد و پێگەکانیان بە باشی مسۆگەر کرد بۆ ئەوەی لە کاتی بۆردومانەکەدا زیانیان پێ نەگات. هەرچەندە لە ئەنجامی تۆپبارانەکەدا ژمارەیەک پێشمەرگە برینداربوون، بەڵام هێزی پێشمەرگە بۆ بەرگریکردن لە هێڵی بەرگری ئامادەبوو.

کاتێک هێزی ئاسمانی عێراق سەنگەرەکانی پێشمەرگەی لە شاخ بۆردومان کرد، یەکەی بەرگری ئاسمانی پێشمەرگە هەلیکۆپتەرێکیان بە دۆشکەیەکی قورسی DShK خستە خوارەوە، ئەمەش بەشێوەیەکی بەرچاو ورەیان بەرزکردەوە. دوای وەستانی بۆردومانی تۆپخانەکان، سوپای عێراق هێرشێکی بەرفراوانی دەستپێکرد، بەتایبەتی لەڕێگەی ئەو ناوچانەی کە بە ئاسانی دەستیان پێدەگات، تانکەکان پێشڕەوییان کرد لەپێش هێزەکانی پیادە و بەکرێگیراو. هەرچەندە بەهۆی بوونی مینی دژە تانکەوە جموجۆڵەکانیان خاو بوو، بەڵام هێزی پیادە و بەکرێگیراوان لە ناوچەکانی دیکە دەستیان بە پێشڕەوی کرد و دواجار لە سەنگەرەکانی پێشمەرگە نزیکبوونەوە. شەڕێکی توند بەدوای خۆیدا هێنا و پێشمەرگە هێرشەکەی بەرپەرچ دایەوە. بە درێژایی ئەو ڕۆژە هێزی پێشمەرگە بەوپەڕی ئیرادەییەوە بە سەرکەوتوویی بەرپەرچدانەوەی هێرشەکەی دایەوە. تەرمی زۆرێک لە سەرباز و بەکرێگیراوان لە بەرەکانی شەڕدا مانەوە و سوپاش دوای کشانەوەی لە ناوچەکە مردووەکانیان بە تانک گواستەوە.

سوپای عێراق لەو ڕۆژەدا نەیتوانی ئامانجەکەی بپێکێت و ڕۆژی دواتر واتە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٤، هێرشە بەرفراوانەکەی وەک ڕۆژی پێشوو دەستپێکردەوە کە لە ڕووی تۆپباران و هێرشە ئاسمانییەکانەوە توندتر بوو. پاشان بە هێزێکی زۆر و بە پاڵپشتی کەتیبەی تانک و زرێپۆش هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە. دوای شەڕێکی سەخت و خوێناوی سوپای عێراق زیانی زۆری بەرکەوت و چەندین تانک و زرێپۆشیش تێکشکێنران. بۆیە سوپا نەیتوانی پێشڕەوی بکات. بەڵام پێداگری سوپای عێراق لەسەر دەستبەسەرداگرتنی چیای ئەزمەڕ بووە هۆی سزادانی بەشێک لە ئەفسەرانی سوپا و ترسی لە دڵی هەندێکی تردا چاند بەمەبەستی شکستپێهێنانی پێشمەرگە. دوای فشارێکی زۆر و هێرشی بەردەوام و ژمارەیەکی بێشوماری سەرباز و چەکی قورس و تانک و تۆپخانە و زرێپۆش و هێزی ئاسمانی، سەرەڕای زیانە زۆرەکانی سوپا و بەکرێگیراوان، سوپا توانی چیای ئەزمەڕ کۆنترۆڵ بکات، هێزی پێشمەرگەش لە شەهیدان و برینداران ڕزگاری نەبوو.

سەرچاوەکان:

1- سێهەنگهار ئیبراهیم خیشناو، "خۆداوه سەهرباژیکانی شیحی ییلول" 1970-1975، "چاپی یەحیخام"، (دانشێڤ چاپخانی- هۆلەر-2022).

2- لیوا خدر عەبدو دەباغ، ئەفسەری پیرۆ و سوپای تورکیا، خەڵکی شاری چاپخانی، (زانکۆی هۆلەر) 2020).

3- کاروان جەوهەر محمد، ئیدریس بارزانی 1944-1987، سەرکردەی سیاسی جیان و سەربازی، ئێزگاری خوازی کورددادا، (چەنافیان هێڤی - هۆلەر - 2019).

 4- ئیبراهیم جەلال، باشوری کوردستان و شیرشی عیلول بێنیادنان و هوڤتانکەندەن، چاپی چاورام، 2021.