پەیوەندی نێوان شۆڕش و حکومەتی عێراق لە سەردەمی حزبی بەعس کە بۆ جاری دووەم دەستی بەسەر دەسەڵاتدا گرت، بە دۆخێکی تایبەتدا تێدەپەڕی، بەتایبەتی لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٦٨ تا کۆتایی ساڵی ١٩٦٩، هۆکاری ئەمەش ئەوە بوو کە تیپی کۆنی مەکتەبی سیاسی دژی شۆڕش هەڵگەڕانەوە و پەیوەندییان لەگەڵ حکومەتدا دامەزراندبوو. هێزه کانیان له گه ڵ هێزه کانی سوپای عێراق ڕۆژانه هێرشیان ده کرده سه ڕ ناوچه کانی ژێر ده سه ڵاتی شۆڕش، هه ڕوه ها تا ڕاده یه ک پێشکه وتوو بوون له ناوچه کانی وادی جه عفه تی، سیویل، شارباژیر، ساروجک، هه ڵه بجه ، به یاره ، ته ویلا، دۆکان، بیتوێن، پشده ڕ، و ڕانیه .

هێزەکانی حکومەت لە هێرشەکانیان بۆ سەر سورداش زیانێکی زۆریان بەر دەستی پێشمەرگە کەوت. بۆیە وەک گورگە هاریەکان ڕۆژانە هێرشیان دەکردە سەر ناوچەیەکی جیاواز- جاسنە، گەنجینە و قەمچوغە- لە هەوڵێکدا بۆ ئەوەی کۆنتڕۆڵی خۆیان بکەنەوە. بەڵام هەوڵەکانیان سەرکەوتوو نەبوو. دوای ئەم شکستانەی کە لەلایەن پێشمەرگەوە بەسەر سوپادا هێنرا، هەردان ئەلتکریتی، وەزیری بەرگری ئەوکات، سەردانی کوردستانی کرد و لەگەڵ فیرقەی 1 و 2 پلانێکی داڕشت بۆ هێرشێکی بەرفراوان بۆ سەر ناوچەکانی ژێر دەستی یاخیبووان لەناو دەڤەری سلێمانی. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ هێزەکانی حکومەت بە پاڵپشتی تانک و تۆپ و زرێپۆش و فڕۆکەی جەنگی و ژمارەیەکی زۆر چەکداری بەکرێگیراو هێرشیان کردە سەر ناوچەکانی قەڵاعەت دیزا و چیای ئاسۆس و مەرگە و کیورش و وادی شەهیدان و زانیرە و چیای ئەزمەڕ. شەڕێکی درێژخایەن و خوێناوی لە سەرانسەری ناوچەیەکی جوگرافیای فراواندا بەدوای خۆیدا هێنا. تەنیا لە ناوچەی قەلعەت دیزا، لیواکانی ٧ و ١٤ و بیست لەگەڵ فەوجێک بەشدارییان لە هێرشەکەدا کردووە. وە چەند کۆمپانیایەکی کۆماندۆ.

هەرچەندە سوپای عێراق دوای هەوڵدان و 14 ڕۆژ لە خۆڕاگری هێزەکانی پێشمەرگە توانی بگاتە قەڵادزە، بەڵام زیانێکی زۆری بەخۆوە بینی، بەتایبەت لە دۆڵی شەهیدان کە چەندین مانگ شەڕەکەی تێدا بوو، هەروەها لە چیای ماکوک کە هێزەکانی حکومەت تووشی شکستێکی گەورە بوون. لە دەڤەری سورداش، سوپای عێراق چەندین هێرشی یەک لە دوای یەک بۆ سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە لە قزلار، قەلقەڵا جاسنە، گەنجینە، قەمچوغە و چیای سەرا دەستپێکرد، بەڵام هەموو ئەو هێرشانە شکستیان هێنا و لە ئەنجامدا زیانی گیانی بەرچاوی لێکەوتەوە. جگە لەوەش، هێزە دڵسۆزەکانی فراکسیۆنی مەکتەبی سیاسی کۆنیش، بە هەماهەنگی لەگەڵ سوپای عێراق، هێرشیان کردە سەر پێشمەرگە و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شۆڕش.

لە ناوەڕاستی مانگی نۆڤەمبەری ساڵی 1969 لە چوارچێوەی هێرشی گشتی هێزەکانی حکومەتدا، هێزێکی زۆر لەو گروپەی پێشتر باسمان کرد لە دەوروبەری دەریاچەی دۆکانەوە پێشڕەوییان کرد بە مەبەستی هێرشکردنە سەر هێزەکانی پێشمەرگە و ناوەندی فەرماندەیی ئەوان لە چیای سورداش بەرەو گوندی بەرجەلۆ. هێزێکی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتی حاجی شێخ قادر، فەرماندەی فەوجی لە هێزی ڕزگاری، بە توندی ڕووبەڕوویان بوونەتەوە و کۆڵیان نەدا تا شکستیان بەسەردا هێنا و تەرمی ١٣ چەکداریان لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشت. پاشماوەی هێزەکەیان هەڵاتن و پەنایان بۆ ئۆردوگای سوپا لە دۆکان برد.

ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە فراکسیۆنی مەکتەبی سیاسی کۆن بە هاوکاری و پشتیوانی ڕژێمی بەعس بەردەوام بوو لە خیانەتکردن لە شۆڕشی ئەیلول. ئەمەش پلان و تاقیکردنەوەیەک بوو لەلایەن ڕژێمی نوێی بەعسەوە بۆ ئەوەی تێبگەن تا چەند ئەو گروپەی پێشتر باسمان کرد دەتوانن سەرکەون بەسەر شۆڕشی کوردستاندا و بەدیهێنانی خەونەکانیان کە بریتی بوون لە پەکخستنی شۆڕش، بەڵام هەوڵەکانیان سەرکەوتوو نەبوون و شکستی هێنا.

سەرچاوەکان:

١- ئیبراهیم جەلال، باشوری کوردستان، و خەڵکی کوردستان، ١٩٦١-١٩٧٥، ٢٠٢١.

2- مەسعوود بارزانی، بارزانی و هاوسەرەکەی، ئەزگاری خوازی کورد، بەرگی سەییم، بە ناوی خوداوە، ئەیلولی 1961-1975، لە تەنیشتیان، (عێراق - 2004).

3- ئاری کەریم، "گۆڕینی لاپتۆپ"، (دێهسێک - 1999)

4- خیشۆی عەلی کانی لینجی، فارسی عەزیز قازی حامید سوورچی، (کاناڵی دانشفەر - هێولەر - 2023).

5- هاوکار کەریم حەمە شەریف، 2016. SHORSHEY EYLOOL.