دوای ئەوەی کۆماری کوردستان تووشی پاشەکشە بوو، هێزەکانی بارزانی بە سەرۆکایەتی مەلا مستەفا بارزانی بڕیاریاندا جارێکی دیکە بگەڕێنەوە زێدی خۆیان. لە کاتی گەڕانەوەیاندا تووشی کۆمەڵێک شەڕ و پێکدادان بوون لەگەڵ هێزەکانی سوپای ئێران و هۆزە کورد و تورکە دڵسۆزەکانی حکومەت. لە ئەنجامی ئەو شەڕ و بەرگریانەدا ژمارەیەک بارزانی شەهید و بریندار بوون. لە لایەکی دیکەوە توانیان زیانی بەرچاو بە هێزەکانی ئێران بگەیەنن. دوای دەرچوونی بڕیاری شەڕ دژی بارزانییەکان، سوپای ئێران، لە ١٥ی ئازاری ١٩٤٧، بە کەڵک وەرگرتن لە هێزی پیادەی "قەرەپاخ" و سەربازانی هێزی کرماشان، توانی بەبێ شەڕ بەرزاییەکانی قەڵاخان تاوس داگیر بکات. ئەم داگیرکارییە ڕێگەی بە سوپای ئێران دا کە سوود لە گرنگی ئەم شوێنە وەربگرێت. کاتژمێر ١١:٠٠ی بەیانی بە هاوکاری هێزی تۆپخانە، ناوچەی "وازنە"یش لەلایەن سوپای ئێرانەوە داگیرکرا. لەو کاتەدا ژمارەیەک لە هێزەکانی بارزانی کە لە دەربەند شێتاناباد بوون (١) گەیشتنە ئەو شوێنە، و لە بەرزاییەکانی وەزنە بەرەو قەڵای خان تاوس بەڕێکەوتن و لەوێش هێرشیان کردە سەر هێزەکانی ئێران و تورکەکانی خێڵی “قەرا پاپاخ” و شکستیان بەسەردا هێنا، و توانیان ژمارەیەکیان بکوژن و بریندار بکەن، لەنێویاندا فەرماندەیەک لە هێزەکانی ئێران بە ناوی تیموری، بەڵام سەرەڕای ئەو هەموو ئازایەتییەی کە هێزەکانی بارزانی لەو شەڕەدا نیشانیان دا، هەروەها بەهۆی هاتنی هێزێکی پشتیوانی کە پێکهاتبوو لە لقی سێی فەوجەکەی “کابیری” بە سەرۆکایەتی لیوای یەکەم ناسیری پور بۆ “وازنە” و قەڵای خان تاوس بۆ دابینکردنی پشتیوانی بۆ سەربازە ئێرانییەکان، هەروەها بەهۆی ئەو بۆردومانە تۆپخانەیەی کە سوپای ئێران بۆ سەر بارزانییەکان دەستیپێکرد هێزەکان، ئەم چەکدارانە بۆ پاراستنی گیانی خۆیان بۆ بەرزاییەکانی “پیرنەسر” و گوندی “دەربەند” پاشەکشەیان کرد. جگە لەوەش قەڵای “چواربێت” (2) کەوتە دەستی ئەو خێڵانەی کە خەریکی هاوکاریکردنی هێزەکانی دەوڵەت بوون.

لە درێژەی ئەو شەڕەی کە لە چەند ناوچەیەکدا پەرەی سەندبوو، دەستەیەک لە هێزەکانی ئێران بە سەرۆکایەتی عەقید ئەنساری هێرشیان کردە سەر گوندی قەڵاتان. لەم شەڕەدا هێزەکانی ئێران ناوچەکەیان بۆردومان کرد و لە ئەنجامی ئەم بۆردومانەدا سوڵتان ئاغای برای حەمەد ئاغای میرگسوری کوژرا. لەگەڵ داگیرکردنی ئەم ناوچەیە، مەترسییەکی بەرچاو بۆ سەر شاری شنۆ و گوندەکانی دەشتی شنۆ، کە بارزانییەکان تێیدا نیشتەجێ بوون، هاتە ئاراوە.

سەرچاوەکان:

1- حسێن عەلی ڕەزم ئارا، فەرهەنگ جوگرافیای ئێران (عەبادیحە)، ئەستان 3 و 4، ئازەربایجان، بڵاوکراوەکانی بەشی جوگرافیا، سێتاد ئاراش، تاران، 1330.

2- عەباس غەزالی میرخان، مەهاهابادە تا غەدرەکەی، هەڤاڵار، شەبی دوهم، (چخانە منارە - 2007).

3- سێهاباد محمد کازمی، سەرهەنگ 2، یاریگای مەنوچێهر ئەلبورز، مێژووی پەنجا ساڵح نایرۆڤی زەمینی شاهێنشاهی، ئێران، تاران، 2535.

4- زرار سلێمان بەغدا، 1943-1977، (1943-1977)، (سلێمان خان) 2002).

(1) جەیتان ئاباد: گوندێکە دەکەوێتە ناوچەی “میردیە دۆل”ی قەزای سنووری شاری ڕەزاییە، بە دووری 46 کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ڕەزاییە - 2.5 کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای ڕێگای ڕەزاییە – مەهاباد، دەکەوێتە دامێنی شاخێک و دانیشتووانەکەی تورکن.

(٢) چواربێت: چاهار-بۆت گوندێکە لە ناوچەی سنووری “میردی”، کە سەر بە ناحیەی شنۆ سەر بە شاری ڕەزاییە، بە دووری ١٦.٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شنۆ - ٨.٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕێگای شنۆ – نەغەدە. ناوچەیەکی شاخاوییە و کەش و هەوایەکی سارد و دانیشتووانی کوردن.