ژیاننامە

سلێمان بێک دەرکالی لە ساڵی ١٨٩٨ لە گوندی دەرکالی لە ناحیەی وەرتی سەر بە قەزای ڕەواندوز لە پارێزگای هەولێر لە دایکبووە. پێش ئەوەی کۆچ بکات بۆ یەکێتی سۆڤیەت دوو بنەماڵەی هەبووە. هاوسەری یەکەمی عائیشە فەتاح حسێن بوو، لەگەڵیاندا یەک کوڕ و سێ کچیان هەبووە: مات سلێمان (1932)، سەعدات سلێمان (1936)، عیزەت سلێمان (1937)، نازلی سلێمان (1940). هاوسەری دووەمی ناوی (حەلیم وەسوعەزیز) بوو، لەگەڵیدا سێ کوڕی هەبووە: شەوقی سلێمان (١٩٣٦)، سەلاح الدین سلێمان (١٩٣٩)، شێرزاد سلێمان (١٩٤٥). کاتێک لە یەکێتی سۆڤیەت بوو، هاوسەرگیری لەگەڵ ژنێک کرد بە ناوی نینا. زمانی کوردی و عەرەبی و تورکی و ڕووسی شارەزا بووە. لە ساڵی 1974 لە گوندی دەرکەلی کۆچی دوایی کرد و لەوێ بەخاک سپێردرا.

لاپەڕەکانی خەبات

سولەیمان بێک دەرکالی ئەفسەرێک بوو لە سوپای شاهانەی عێراق کە لە ئەرکی سەربازی دەرچوو و لە ساڵی ١٩٤٤ پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کرد و بەشداری شەڕەکانی کرد. لە 19ی ئابی ساڵی 1945 بە فەرمانی دادگای سەربازی عێراق دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵە جوڵاو و نەجوراوەکانیدا گیرا. لە 11ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1945 دوای پاشەکشەی شۆڕشی دووەمی بارزان لەگەڵ بنەماڵەکەی ڕوویان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کرد.

لە 31ی ئازاری ساڵی 1946 پەیوەندی بە هێزەکانی بارزانیی سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستانەوە کرد. لە ٢٩ی پووشپەڕی ١٩٤٦ بە سەرکردایەتی خدر سلێمان بەک لە ناوچەی سەقز لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە شەڕی قەراوا بەشداری کردووە. لە 15ی نیسانی ساڵی 1947 لەگەڵ شێخ ئەحمەد بارزانی، کە دەکەوێتە سەر سنووری نێودەوڵەتی نێوان شانشینی ئێران و عێراق، ڕووباری کەداریان بەزاند و بۆ ماوەی چەند مانگێک لە گارنیۆنی دیانا (هەولێر) ڕاگیرا. لە ١٩ی نیسانی ١٩٤٧ بڕیاریدا بە سەرکردایەتی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی درێژە بە خەبات بدات. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ دوای کۆبوونەوەیەکی فراوانکراو لە گوندی داری، بڕیاریدا بچێتە ناو ئەو هێزە لە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٨ی ئایاری ١٩٤٧ لەسەر داوای میرهاج ئەحمەد بەشداری کۆبوونەوەیەک لە گوندی جێرمە دەکات. لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لە سەر سنووری ئێران لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەت لە ڕووباری ئاراس پەڕیەوە. لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947دا لەگەڵ هەموو هەڤاڵەکانی لە شاری نەخچیڤان لە کۆماری ئازەربایجانی سۆڤیەت بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمپاوندێکی کراوە کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و لەلایەن سەربازەکانەوە پاسەوانی دەکرا، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلێکی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. لە ٢٣ی حوزەیران بە فەرمانی حکومەتی سۆڤیەت لە ناوچەی ئاغدەم و لاچین و ئەیولاخ لە کۆماری ئازەربایجان کۆکرانەوە و نیشتەجێکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ کەمپی باکو لە کۆماری سۆڤیەتی ئازەربایجان. لە 23ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 جلوبەرگی سەربازییان پێدرا و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان بۆ ماوەی هەشت کاتژمێر لە ڕۆژێکدا دەستیان کرد بە وەرگرتنی مەشقی سەربازی. هەروەها ڕۆژانە بۆ ماوەی چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە ئاوارە خوێندەوارەکان وەرگرتووە. لە 19ی 1ی ساڵی 1948 لە کۆنفرانسی گشتی باکۆ، کە نوێنەری سەرجەم کوردانی عێراق و ئێران ئامادەی بوون، بووەتە ئەندامی سەرکردایەتی سیاسی کوردستانی عێراق. لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ لەگەڵ هەڤاڵەکانی لە کۆماری سۆڤیەتی ئازەربایجانەوە بۆ کۆمەڵگەی مەشقی گیرچوک لە نزیک تاشکەندی پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستانی سۆڤیەت گواسترانەوە و لەوێ درێژەیان بە مەشقی سەربازییان دا. لە ١٤ی ئازاری ١٩٤٩دا لەگەڵ هەڤاڵەکانیدا بەسەر گروپەکاندا دابەشکران و بە شەمەندەفەر دەگوازرێنەوە بۆ گوندەکانی هاوکاری پێش ئەوەی ببرێنە سەمەرقەند. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ گەڕایەوە بۆ فریسۆڤسکی لە یەکێتی سۆڤیەت و لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ لەگەڵ هەڤاڵەکانی بە کەشتیی خاچپەرست لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق گەڕانەوە بۆ کوردستان. بەشداری لە شۆڕشی ئەیلولدا کردووە.

سەرچاوەکان

1. چاوپێکەوتن لەگەڵ گۆڤاری مەتین، هەڤاڵ لە خەبات لەگەڵ بارزانی عەزیز قازی بیرەوەرییەکانی خۆی دەگێڕێتەوە، بەشی دووەم، گۆڤاری مەتین، لقی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، ژمارە 48، خولی سێیەم، دهۆک، چاپخانەی هاوار، 2ی کانوونی دووەمی 1996.

2. حامید گەردی، پوختەی پەیامی مێژوویی، چاپی یەکەم، (هەولێر - دەزگای ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2004 زاینی).

3. حەیدەر فاروق ئەلسەمەڕائی، دیا جەعفەر و ڕۆڵی سیاسی و ئابووری لە عێراق (لەندەن - دار الحیکمە - 2016).

4. زرار سلێمان بێک دەرکەلی، یادەوەرییەکانی من لە ساڵانی 1943-1977 (سلێمانی - چاپخانەی ڕەهەند - 2002ی زایینی).

5. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013ی زایینی).

6. عومەر فاروقی، سەردار دانا زیندەگی و دووانەی خوالێخۆشبوو مەلا مستەفا بارزانی، چاپ دۆم، (هۆلەر – چاپخانە و زەرات ئامۆزەش و پەروش - 2002گ).

7. عەبدولڕەحمان ئەملا حەبیب ئەبوبەکر، خێڵی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001 زاینی).

8. عەبدوڵڵا غەفور، فەرهەنگی جوگرافیای هەولێر، (هەولێر - بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی - چاپخانەی حاجی هاشم - 2015) ل. 215، ل. 234

9. کاروان محمد مەجید، بارزانیەکان لە مەهابادەوە بۆ سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی- چاپخانەی بایوەند - 2011ی زایینی).

10. لەیث عەبدولمحسین جەواد الزوبەیدی، شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 لە عێراق (بەغدا – چاپخانەی دار ڕەشید - 1979).

11. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931-1958، (دهۆک، چاپخانەی خەبات، 1998).

12. نەجەف قولی باسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە بۆ کەنارەکانی ئاراس، وەرگێڕانی شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان 1996).

13. ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.