شەڕی قاڕنێ

له‌ شه‌وی ٢١ی ئاداری١٩٤٧ واته‌ له‌ یه‌كه‌م ڕۆژی چه‌ژنی نه‌وروزی ١٣٢٦ی هه‌تاوی ژماره‌یه‌ك له‌ هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی بارزانی‌ به‌ فه‌رمانده‌یی سلێمان به‌گی ده‌رگه‌ڵه‌یی‌ و زرار به‌گی ده‌رگه‌ڵه‌یی و عه‌لی ئاغا خێرزۆكی و مه‌لكۆ زێرو و مه‌لا شین و ژماره‌یه‌كی دیكه‌ له‌ فه‌رمانده‌ی پێشمه‌رگه‌كانی بارزانی...


له‌ شه‌وی ٢١ی ئاداری ١٩٤٧ واته‌ له‌ یه‌كه‌م ڕۆژی جه‌ژنی نه‌ورۆزی ١٣٢٦ی هه‌تاوی ژماره‌یه‌ك له‌ هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی بارزانی‌ به‌ فه‌رمانده‌یی سلێمان بەگ دەرگەڵەیى و زرار سلێمان بەگ دەرگەڵەیى و عه‌لی ئاغا خێرزۆكی و مه‌لكۆ زێرو و مه‌لا شین و ژماره‌یه‌كی دیكه‌ له‌ فه‌رمانده‌ی پێشمه‌رگه‌كانی بارزانی وه‌كو مه‌لا عه‌لی ژاژۆكی و حه‌سۆی ببانی بڕیار ده‌ده‌ن كه هێرش بكه‌نه‌ سه‌ر بنكه‌ی له‌شكه‌ری ئێران له‌ قاڕنێ. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ له‌ چه‌ند لایه‌كه‌وه‌ به‌ره‌و ئامانجه‌ دیاریكراوه‌كه‌ به‌ڕێده‌كه‌و‌ن و سه‌ره‌تا سوارانی هۆزی شاروێرانی كه‌ له‌ گه‌ڵ سوپای ئێران بوون به‌ بێ شه‌ڕكردن كێوی كونه‌ماران و قاڕنێ به‌رده‌ده‌ن و به‌ره‌و بالاغچی هه‌ڵهاتن، له‌ ئه‌نجامدا كێوی كونه‌ماران كه‌ ده‌كه‌وێته‌ نێوان ڕێگای خانی و سۆفیان و ده‌بووه‌ هۆی مه‌ترسی به‌ سه‌ر ڕێگای نه‌غه‌ده‌ كه‌ ئه‌و كات‌ ناوه‌ندی فه‌رمانده‌یی سوپای ئێرانی تێدا بوو، كه‌وته‌ ده‌ستی بارزانییه‌كان.

هێزی زرار به‌گی ده‌رگه‌ڵه‌یی كاتێك ده‌گه‌نه‌ لای چایخانه‌كه‌ی قاڕنێ و ده‌بینن ژماره‌یه‌ك جاش و سه‌رباز و ئه‌فسه‌ری ئێرانی له‌وێ دانیشتونه‌، پێشمه‌رگه‌كان‌ به‌ نارنجۆك هێرش ده‌كه‌نه‌ سه‌ر ئه‌و چایخانه‌یه‌ و ژماره‌یه‌ك له‌و سه‌رباز و ئه‌فسه‌رانه‌ ده‌كوژن و ژماره‌یه‌كیش به‌دیل ده‌گرن و له‌ ماوه‌یه‌كی كه‌م ده‌ست ده‌گرنه‌ سه‌ر بنكه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ی قاڕنێ و ته‌واوی كه‌لوپه‌له‌كانی بنكه‌ی له‌شكه‌ر و چل ویه‌ك هێستر ده‌كه‌وێته‌ ده‌ستی پێشمه‌رگه‌كان، هه‌روه‌ها ده‌توانن ئازوقه‌ی له‌شكه‌ره‌كه‌ كه‌ له‌ ناو مزگه‌وتی قاڕنێ بوو سواری هێستره‌كان و سێ عاره‌بانه‌ی گامێش بكه‌ن و به‌ره‌و ئالیاوا ڕە‌وانه‌ بكه‌ن. ئاگاداری ئه‌وه‌ش ده‌بن كه‌ ٧سه‌ربازی سوپا خۆیان له‌ ماڵی موختاری قاڕنێ شاردۆ‌ته‌وه‌ بۆیه‌ پێشمه‌رگه‌كان ده‌ڕۆن و ئه‌و سه‌ربازانه‌ش به‌دیل ده‌گرن. ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌ی هێزی ز‌رار به‌گی ده‌رگه‌ڵه‌ییش به‌شێك بوو له‌و زه‌بره‌ كوشنده‌یه‌ی كه‌ سلێمان به‌گی ده‌رگه‌ڵه‌یی له‌سه‌ر شه‌قامی گشتی نێوان ئه‌غه‌ده‌ و خانه‌‌ له‌ هێزی سوپای ئێران ده‌وه‌شێنێت و به‌و هۆیه‌وه‌ په‌نجا سه‌رباز ده‌كوژرێت و چلی تریش به‌ دیل ده‌گیرێن و ڕە‌وانه‌ی شنۆ ده‌كرێن.   

له‌ ئه‌نجامی ئه‌و شه‌ڕە‌ و دوای یه‌ك ڕۆژ له‌و ڕووداوه‌ بۆ جارێكی دیكه‌ سوپای ئێران به‌ ڕە‌وانه‌كردنی هێزی پاڵپشتی بۆ ناوچه‌كه‌ كه‌ بریتی بوو له‌ هه‌نگی ٢٢كرماشان به‌ فه‌رمانده‌یی سه‌رهه‌نگ غه‌فاری و به‌ پاڵپشتی دوو تانك و یه‌ك تۆپی ٧٥میلی مه‌تر دێنه‌ ناو شاری نه‌غه‌ده‌ و دژه‌ هێرشێك بۆ دووباره‌ گرتنه‌وه‌ی كێوی كونه‌ماران و ئازاد كردنی ڕێگای گشتی و گه‌یاندنی پێداویستی بۆ سه‌ربازگه‌ی سۆفیان به‌ڕێده‌كه‌ون، له‌ شه‌ڕێكی دژوار كه‌ له‌ نێوان بارزانییه‌كان و سوپای ئێران ڕوویدا بۆ جارێكی دیكه‌ ئێرانییه‌كان ده‌توانن كۆنترۆلی كێوی كونه‌ماران بكه‌ن. ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ بۆ ئێرانییه‌كان ئه‌وه‌نده‌ گرنگ بووه‌ كه‌ فه‌رمانده‌ی ئۆپه‌ڕاسیۆنی گرتنه‌وه‌ی كونه‌ماران كه‌ ناوی سه‌رهه‌نگ بیگله‌ری بووه‌ پله‌یه‌ك به‌رز ده‌بێته‌وه‌ و ده‌كرێته‌ سه‌رتیپ. هه‌رچه‌نده‌ كه‌ سوپای ئێران له‌ دوای ئه‌نجامدانی ئۆپەراسیۆنێكی به‌رفراوان ده‌توانێت كونه‌ماران بگرێته‌وه،‌ به‌ڵام كاریگه‌ری ئه‌و هێرشه‌ كه‌ له‌ لایه‌ن بارزانییه‌كان كرابووه‌‌ سه‌ر كونه‌ماران و قاڕنێ به‌ شێوه‌یه‌ك ده‌بێت كه‌ هه‌تا ماوه‌یه‌ك هه‌موو جموجووڵه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئێران ڕاده‌گیردرێت و له‌ ڕووی خۆراك و وره‌ی پێشمه‌رگه‌كانیش به‌رز ده‌بێت.


سه‌رچاوه‌كان:

١- حسینعلی رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران(آبادیها)استان ٣و٤آذربایجان،تهران، انتشارات دایره‌ جغرافیایی ستاد ارتش،١٣٣٠.

٢- زرار سلێمان به‌گ ده‌رگه‌ڵه‌یی، بیره‌وه‌رییه‌كانم له‌ ساڵانی(١٩٤٣-١٩٧٧)، سلێمانی،چاپخانه‌ی ڕە‌هه‌ند،٢٠٠٢.

٣- عه‌باس غه‌زالی میرخان، له‌ مه‌هاباده‌وه‌ تا  گاده‌ر،هه‌ولێر،چاپخانه‌ی مناره‌،چاپی دووه‌م،٢٠٠٧.

٤- سپهبد محمد كاظمی، سرهنگ ٢ستاد منوچهر البرز، تاریخ پنجاه ساله‌ نیروی زمینی شاهنشاهی ایران، تهران،٢٥٣٥.

٥- مسعود بارزانی، بارزانی و بزووتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد، به‌رگی یه‌كم ١٩٣١-١٩٥٨ ، هه‌ولێر، چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ ،٢٠١٢.


بابەتی پەیوەندیدار

چالاکى گەرووى سیتکان ١٩٨٣

چالاکى گەرووى سیتکان بریتى بوو لە ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى پێشمەرگەى کوردستان لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق، لە ئێوارەیەکى بەهارى ١٩٨٣ لە گەرووى سیتکانى نزیک چیاى زۆزک، لەماوەیەکى کورتدا هێزەکەى پێشمەرگە هێرشیان کردە سەر هێزە سەربازیەکە و تێکیان شکاندن و زیانی زۆریان پێ گەیاندن لە کوشتن و بریندار، پاشان شوێنەکەیان جێ هیشت.

زانیاری زیاتر

شەڕى دیانا ١٩٧٩

شەڕی دیانا، ڕووبەڕوو بوونەوەى مەفرەزەیەکى پێشمەرگە لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق لە شارۆچکەى دیانا، کاتێ کە مەفرەزەکەى پێشمەرگە بەمەستى ئەنجامدانى چالاکیەک کە هێرشکردنە سەر ماڵی خیانەتکارێکى بەکرێگیراوى ڕژێم بە هاوکارى ڕێکخستنە نهێنیەکانى ناوشار، لە ڕێگاى رۆیشتنیان بۆ شوێنى مەبەست دووچارى هێزێکى سەربازى حکومەت بوونەوە کە بازگەیان دنابوو لە شوێنێک بەناوى کەندى دیانا، دواى ماوەیەک لە شەڕ و پێکدادان پێشمەرگە بڕیارى کشانەویاندا لە شوێنەکە دوور کەوتنەوە.

زانیاری زیاتر

شەڕی دەشتى بەرازگر ١٩٧٩

شەڕى دەشتى بەرازگر، ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى سوپاى عێراق لەگەڵ هێزێکى پێشمەرگە لەسەر ڕوبارى دەشتى بەرازگر لە دەڤەرى برادۆست، کاتێ کە هێزەکەى پێشمەرگە لە جەولەدا بوو بۆ چەند گوندێکى سنورى ناوچەکە بە مەبەستى بەسەرکردنەوەى ڕێخستنەکانیان، دواى ماویەکى کورت لە شەڕ و ڕووبوڕوو بوونەوە هێزەکەى سوپاى عێراق شکستیان خواردو بە ژمارەیەک کوژرا و بریندار مەیدانى شەڕەکەیان چۆلکرد و ڕایانکرد.

زانیاری زیاتر

شەڕی بنارى چیاى پیران ١٩٧٩

شەڕى بنارى چیاى پیران، ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى پێشمەرگە لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق لە بەهارى ١٩٧٩، کاتێ کە هێزەکەی پێشمەرگە لە چالاکیەکى پارتیزانى ڕفاندنى پێنج ئەندازیارى پڕۆژەیەکى ڕێگاوبان دەگەڕانەوە، لە بنارى چیاى پیران نزیک مێرگەسۆر لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپا بە یەک گەیشتن، شەڕێکى گەرم بۆ ماوەى دوو کاتژمێر لە نێوانیاند دروست بوو، ئەنجامى شەڕەکە کوژرانى چوار لە ئەندازیاران و ژمارەیەک کوژرا و بریندارى سەربازانى سوپاى لێ کەوتەوە هێزەکەى پێشمەرگەش بێ زیان لێى دەرچوون تەنها یەکێک بە سو

زانیاری زیاتر

شەڕى گوندى هەسنان ١٩٧٥

شەڕى گوندى هەسنان، ڕووبەڕوو بوونەوى هێزى پێشمەرگە و سوپاى عێراق لە ١٣ى ئازارى ١٩٧٥ لە گوندى هەسنان لە بنارى چیاى حەسەن بەگ، کاتێ کە سوپاى عێراق هێرشیکى بەربڵاوى کردە سەر سەنگەرەکانى پێشمەرگە بە پشتیوانى تانک و تۆپ و فڕۆکەى جەنگى بە مەبەستى دەستگرتن بە سەر گەرووى بێشەو چیاى حەسەن بەگ، کە دوو خاڵى ستراتیژى ناوچەکە بوون.

زانیاری زیاتر