شەڕى چیاى بەڕانشێ ١٩٨٦

شەڕى بەڕانشێ چالاکییەکى پارتیزانى هێزى پێشمەرگە بوو لەسەر ڕێگاى سەرەکى چیاى بەڕانشێ نزیک گوندى گرێ بیێ، لەو چالاکییەدا هێزێکى پێشمەرگەى ناوچەى زاخۆى پارتى دیموکراتى کوردستان لە ١٥ى تشرینى دووەمى ١٩٨٦ بۆسەیەکیان لەسەر ڕێگاى سەرەکى دانایەوە، بۆ لێدان لە ئۆتۆمبێلە سەربازییەکانى هێزەکانى ڕژێمى بەعسى داگیرکەر.


 لە سەردەمى شۆڕشى گوڵاندا، هێزى پێشمەرگە لە چوارچێوەى ڕێکخستنى حزبى وەکو لق و ناوچە و ڕێکخراو ڕێکخرابوون (گەردى، ٢٠٢١، ٢٦٩). لە تشرینى دووەمى ساڵى ١٩٨٦ هێزێکى پێشمەرگەى سەر بە لێژنەى ناوچەى زاخۆى پارتى دیموکراتى کوردستان جەولەیەکیان بۆ دەڤەرى گولیا ئەنجام دا بۆ هەندێک کارى ڕێکخستن و پتەوکردنى ڕیزەکانى ئەندام و لایەنگرانى شۆڕش. لەو جەولەیەدا سەردانى گوندەکانى بارهۆڵێ و بلێجانێ و کۆرکایان کرد، هەرکە گەیشتنە ناوچەکە، کۆبوونەوەیەکیان گرێدا، لەو کۆبوونەوەیەدا بڕیار درا، هەر لەو جەولەیەدا چالاکییەکى پارتیزانى بەڕێوەبچێ و پێشمەرگە هێرش بکاتە سەر هێزەکانى سوپاى ڕژێمى بەعس، لە لایەکى دیکەشەوە دەنگ و ڕەنگى شۆڕش لە ناوچەکە و ناو دامودەزگاکانى حکومەت زیاتر بڵاوببێتەوە، لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاردرا، کەسێکى شارەزا ڕابسپێردرێ بۆ دیاریکردنى شوێنێکی گونجاو کە چالاکییەکەى لێ ئەنجام بدەن، بۆ ئەم مەبەستە سەعدۆ کۆرکى و چەند پێشمەرگەیەک ڕاسپێردران تا ئەم چالاکییە گرنگە ڕاپەڕێنن (مراد، ٢٠٠٧، ١٦٧).

 کۆبوونەوەکە کۆتایی هات، دەستەى ئەو پێشمەرگانەى بۆ دیاریکردنى شوێنى چالاکى ڕاسپێردرابوون، کارەکەى خۆیان جێبەجێ کرد، بەو تاریکە شەوە بەرەو گوندى گرێ بیێ بەڕێکەوتن و خۆیان گەیاندە سەر ڕێگاى گشتى چیاى بەڕانشێ، پیێان وابوو شوێنێکى زۆر گونجاوە، بەو پێیەى سەر جادەى گشتییە، بەردەوام ئۆتۆمبێلى سەربازى سوپاى عێراقی پێدا دەڕوات، بۆسەیەک دابنێنەوە دەتوانن گورزیان لێ بوەشێنن و زیانیان پێ بگەیەنن، دواى ئەوەى شوێنەکەیان دیاریکرد، گەڕانەوە لاى هێزەکەى خۆیان و تەواوى زانیاریان پێ ڕاگەیاندن، دواى تاوتوێکردنى شوێنى دیاریکراو، لەلایەن بەرپرسانى پێشمەرگەوە کۆدەنگى لەسەر وەرگیرا، چونکە سەعدۆ کۆرکى شارەزا بوو و پێیان وابوو چالاکییەکى سەرکەوتوو و بەرهەمدار دەبێ، ئینجا لەبارەى چۆنیەتى دانانى نەخشە و دانانەوەى بۆسە و بەڕێوەچوونى هێرشەکە کۆبوونەوە (مراد، ٢٠٠٧، ١٦٧).

 هێزى شۆڕش لە ٧٥ پێشمەرگە پێکهاتبوون، نەخشەى شەڕەکەیان بە جۆرێک داڕشت کە پێویست بوو لە چەند قۆڵێکەوە هێزى بەرگریکار و ڕووبەڕووبوونەوە جێگیر بکەن، بۆ بەرپەرچدانەوەى ئەو هێزانەى حکومەت ئەگەر نیازى هێرشیان هەبێ بۆ شوێنى ڕووداو، هەروەها ئەو هێزەى پێشمەرگە کە بۆسە دادەنێنەوە دووچارى هیچ گرفت و ڕووبەڕووبوونەوە نەبن. بۆ جێبەجێکردنى ئەو پلانە، هێزێک دیاریکرا کە لە سەرەوەى جادەى گشتى چاودێرى ڕەبایەى سەرى بەرانشێ و ڕەبایەکى دیکە بە ناوى سیارکا سپی بکەن، تاکو لە هەر ئەگەرێکى جووڵەى ئەو دوو ڕەبایە ئەو هێزە بەرپەرچیان بداتەوە و نەهێڵن شوێنى بۆسەکە هەراسان بکەن، قۆڵێکى تر بریتى بوو لە هێزێک کە پێش شوێنی دانانەوەى بۆسەکە، ئەگەر ئۆتۆمبێلێکى هێزەکانى حکومەت هات، سەرەتا ئەوان تەقەى لێ بکەن و کە گەیشتنە شوێنى بۆسە شپرزەى بکەن، قۆڵێکى دیکە بریتى بوو لە دامەزراندنى دەستەیەکى پێشمەرگە لە بەرامبەر ڕەبایەى بنی بەڕانشێ، بۆ ئەوەى کاتێک شەڕ دەستى پێکرد، نەهێڵن سەربازان لە ڕەبایە بێنە دەر و تەقە بەڕووى شوێنى بۆسەکەوە بکەن، قۆڵی سێیەم هێزێکى دیکەى پێشمەرگە تەرخانکرا بەرامبەر بارەگاى سریەى سەرابزى ناوچەکە کە کەوتبووە ڕۆژهەڵاتى گوندى گرێ بیێ، تاکو ئەوانیش نەتوانن لە ڕەبایە دەرکەون، نەبادا گوشار بخەنە سەر شوێنى دانانەوەى بۆسە، بەو شێوەیە نەخشەى شەڕەکە بەڕێوەچوو (مراد، ٢٠٠٧، ١٦٨).

 هێزى پێشمەرگە لە ئێوارەى ١٤ى تشرینى دووەمى ١٩٧٦ بەرەو گوندى کانیاتا بەڕێکەوتن، خەڵکى گوند بە گەرمى پێشوازیان لێ کردن، پێشمەرگەکان بۆ خواردنى نانى ئێوارە بەسەر ماڵاندا دابەش بوون و ئەوکاتیش هەر بەمشێوەیە بوو، چونکە نانى پێشمەرگە لەسەر خەڵکى گوندنشین بوو و خەڵکى لادێکانى کوردستان بە هەموو شێوەیەک هاوکارى پێشمەرگە بوون.

پێشمەرگەکان تا کاتژمێر ٢:١٥ خولەکى شەو لە گوندەکە مانەوە، ئینجا چوونە گوندى شیڤێ و لەسەر (کانیا ئاڤا تیکا) کۆبوونەوە، پاشان هەر دەستە و تاقمە بەرەو خاڵی دیاریکراوى خۆى بەڕێکەوت، وەک چۆن لە نەخشەکەدا لەسەرى ڕێککەوتبوون، هەر دەستە و تاقم کە گەیشتنە شوێنى خۆیان، دەستیانکرد بە ئامادەکارى و قایمکردنى شوێنەکەیان، لە چاوەڕوانی هاتنى ئۆتۆمبێلى سەربازیدا مانەوە، تا ئاسۆ ڕووناک بوو، ڕۆژ هەڵات، هەر پێشمەرگەیەک لە شوێنى دیاریکراوى خۆی، خۆى قایمکردبوو. کاتژمێر٨:٣٠ خولەکى بەیانى ١٥ى تشرینى دووەمى ١٩٨٦ ئۆتۆمبێلێکى سەربازى جۆرى جێب قیادە لە لیواى باتیفەوە هات و گەیشتە ناو بۆسەى پێشمەرگەوە، لە ناکاو لە هەر چوار قۆڵەوە شەڕ دەستیپێکرد، لە ماوەیەکى کەمدا ئۆتۆمبێلەکە تێکشکا و دەستى بەسەردا گیرا، ئەفسەرێک و دوو سەربازى تێدابوون هەرسێکیان کوژران و ئۆتۆمبێلەکەش گڕی گرت (مراد، ٢٠٠٧، ١٦٨)، لە زۆربەى چالاکییەکانى پێشمەرگەدا کە بە بۆسە بەڕێودەچوون، زیانى گیانى و ماددى زۆر بەر هێزەکانى حکومەت دەکەوت لە کوژرانى سەربازان و سوتانى ئۆتۆمبێلەکانیان (بارزانى، ٢٠٢١، ٩٦).

 دەستکەوتەکانى پێشمەرگە لەو شەڕەدا بریتى بوون لە دەستبەسەرداگرتنى  سێ چەکى جۆرى کلاشینکۆف و بڕێک کەلوپەلى سەربازى، بۆ ماوەى دوو کاتژمێر و نیو شەڕ درێژەى کێشا و جادەى سەرەکى داخرا و هاتوچۆى تێدا وەستا، هێزى پێشمەرگە لەو چالاکییەدا بێ زیان بوو، چالاکییەکەیان بە سەرکەوتوویى کۆتایی هات، ئینجا شوێنەکەیان جێهێشت و کشانەوە بۆ گوندى کانیاتا (مراد، ٢٠٠٧، ١٦٨).  


سەرچاوەکان:

١- بارزانی، مه‌سعود، بارزانی و بزوتنه‌وەی ڕزگاریخوازی كورد، به‌رگی چوار‌م، ١٩٧٥-١٩٩٠ شۆڕشی گوڵان، به‌شی دووە‌م، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕوكسانا، ٢٠٢١.  

٢- مراد، محەمەد، خەباتا چیا، بیرهاتن و سەرهاتیێن شۆڕەشا گولانێ دناڤبەرا ساڵین (١٧٦-١٩٨٩) دا، چاپخانا کوردستانێ – زاخۆ، ٢٠٠٧.

٢- گەردی، غازى عادل، پێشمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازى بارزانیدا حەجى بێڕۆخى بەرگى دووەم، چاپى دووەم، تورکیا- ٢٠٢١.      


بابەتی پەیوەندیدار

چالاکى گەرووى سیتکان ١٩٨٣

چالاکى گەرووى سیتکان بریتى بوو لە ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى پێشمەرگەى کوردستان لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق، لە ئێوارەیەکى بەهارى ١٩٨٣ لە گەرووى سیتکانى نزیک چیاى زۆزک، لەماوەیەکى کورتدا هێزەکەى پێشمەرگە هێرشیان کردە سەر هێزە سەربازیەکە و تێکیان شکاندن و زیانی زۆریان پێ گەیاندن لە کوشتن و بریندار، پاشان شوێنەکەیان جێ هیشت.

زانیاری زیاتر

شەڕى دیانا ١٩٧٩

شەڕی دیانا، ڕووبەڕوو بوونەوەى مەفرەزەیەکى پێشمەرگە لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق لە شارۆچکەى دیانا، کاتێ کە مەفرەزەکەى پێشمەرگە بەمەستى ئەنجامدانى چالاکیەک کە هێرشکردنە سەر ماڵی خیانەتکارێکى بەکرێگیراوى ڕژێم بە هاوکارى ڕێکخستنە نهێنیەکانى ناوشار، لە ڕێگاى رۆیشتنیان بۆ شوێنى مەبەست دووچارى هێزێکى سەربازى حکومەت بوونەوە کە بازگەیان دنابوو لە شوێنێک بەناوى کەندى دیانا، دواى ماوەیەک لە شەڕ و پێکدادان پێشمەرگە بڕیارى کشانەویاندا لە شوێنەکە دوور کەوتنەوە.

زانیاری زیاتر

شەڕی دەشتى بەرازگر ١٩٧٩

شەڕى دەشتى بەرازگر، ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى سوپاى عێراق لەگەڵ هێزێکى پێشمەرگە لەسەر ڕوبارى دەشتى بەرازگر لە دەڤەرى برادۆست، کاتێ کە هێزەکەى پێشمەرگە لە جەولەدا بوو بۆ چەند گوندێکى سنورى ناوچەکە بە مەبەستى بەسەرکردنەوەى ڕێخستنەکانیان، دواى ماویەکى کورت لە شەڕ و ڕووبوڕوو بوونەوە هێزەکەى سوپاى عێراق شکستیان خواردو بە ژمارەیەک کوژرا و بریندار مەیدانى شەڕەکەیان چۆلکرد و ڕایانکرد.

زانیاری زیاتر

شەڕی بنارى چیاى پیران ١٩٧٩

شەڕى بنارى چیاى پیران، ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى پێشمەرگە لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق لە بەهارى ١٩٧٩، کاتێ کە هێزەکەی پێشمەرگە لە چالاکیەکى پارتیزانى ڕفاندنى پێنج ئەندازیارى پڕۆژەیەکى ڕێگاوبان دەگەڕانەوە، لە بنارى چیاى پیران نزیک مێرگەسۆر لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپا بە یەک گەیشتن، شەڕێکى گەرم بۆ ماوەى دوو کاتژمێر لە نێوانیاند دروست بوو، ئەنجامى شەڕەکە کوژرانى چوار لە ئەندازیاران و ژمارەیەک کوژرا و بریندارى سەربازانى سوپاى لێ کەوتەوە هێزەکەى پێشمەرگەش بێ زیان لێى دەرچوون تەنها یەکێک بە سو

زانیاری زیاتر

شەڕى گوندى هەسنان ١٩٧٥

شەڕى گوندى هەسنان، ڕووبەڕوو بوونەوى هێزى پێشمەرگە و سوپاى عێراق لە ١٣ى ئازارى ١٩٧٥ لە گوندى هەسنان لە بنارى چیاى حەسەن بەگ، کاتێ کە سوپاى عێراق هێرشیکى بەربڵاوى کردە سەر سەنگەرەکانى پێشمەرگە بە پشتیوانى تانک و تۆپ و فڕۆکەى جەنگى بە مەبەستى دەستگرتن بە سەر گەرووى بێشەو چیاى حەسەن بەگ، کە دوو خاڵى ستراتیژى ناوچەکە بوون.

زانیاری زیاتر