سەرەتاى کانوونى دووەمى ١٩٨٨ لە لقى ١ى پارتى دیموکراتى کوردستان لە دەڤەرى بادینان کۆبوونەوەیەک سەبارەت بە ئەنجامدانى چالاکییەک بە سەرپەرشتى ڕەمزى شەعبان بەرپرسى لق لەگەڵ بەرپرسى لیژنە ناوچەکانى ئامێدى، شێخان، زاخۆ، گوڵان، دهوک، ئاکرێ بەڕێوەچوو، لەو ماوەیەدا سەرۆک مەسعود بارزانی ڕێبەرى شۆڕش لە سنوورى لقى یەک بوو، لەو کۆبوونەوەیەدا ڕاوبۆچوونەکان بۆ دەستنیشانکردنى شوێنى چالاکییەکە تاووتوێ کرا، بە ڕای زۆرینە ناوچەی دێرەلوک و شێلادزێ دیارى کران کەوا هێرشەکەى لێ ئەنجام بدرێت([1])، شایانى باسە لە سەردەمى شۆڕشی گوڵان دا هێزى پێشمەرگە لە چوارچێوەى لق و ناوچە و ڕێکخراودا ڕێکخرابوون([2]). 

 پلانى هێرشەکە بەو جۆرە بوو کە هێزى پێشمەرگەى هەر شەش ناوچە لەگەڵ هێزێکى سەر بە لق لە دوو میحوەرەوە هێرش بکەن، لە میحوەرى یەک پەلامارى دێرەلوک بدەن کە دوو فەوجى بەکرێگیراوان (جاش)ى لێ بوو، هەروەها لێدانى ڕەبایەکانى سەرى ئامێدى و پچڕاندنى جادەى سەرەکى دێرەلوک. میحوەرى دووەم لێدانى ڕەبایەکانى نزارى دێرەلوک و دەشتا زێ لە ناوچەى ئاکرێ کە ٢٠ ڕەبایە زاڵ بوون بەسەر فەوجەکانى چەکداران لە دێرەلوک بۆ پارێزگاریان، کۆمەڵگاى شێلادزێ کە مۆڵگاى چەکدارانى بەکرێگیراو بوو بە ڕاجیمە تۆپباران بکرێ بۆ سەرقاڵ کردنیان، میحوەرى یەک بەسەرپەرشتی ڕەمزی شەعبان و شوکرى نێروەیی و تەمەر کۆچەر بوو کە هێزى ناوچەکانى ئامێدى، گوڵان، زاخۆ، هێزێکى بارەگاى لق سپێردرا، میحوەرى دوو بە بەرپرسیارێتى شیمال زێبارى و بەرپرسى ناوچە و ڕێکخراوەکان بوو و بە هێزى ناوچەکانى شێخان، ئاکرێ، دهۆک سپێردرا([3]).           

هێزى پێشمەرگەى کوردستان بەپێى پلانى داڕێژراو لە کاتژمێر ٩:٣٠ى خولەکى شەوى ١١ لەسەر ١٢ى کانوونى دووەمى ١٩٨٨ لە هەردوو میحوەرى دیاریکراو، هێرشێکى گەورە و بەربڵاویان بۆ سەر سەنگەر و ڕەبایە و مۆڵگە و بارەگاکانى سوپا و دامودەزگا حزبى و چەکدارییەکانى ڕژێمى بەعس ئەنجامدا، لەو هێرشەدا هێزى پێشمەرگە توانى سەرکەوتنێکى گەورە بەدەست بهێنێ وەک دەستگرتن بەسەر ١١٢ سەنگەر و مۆڵگەى هێزەکانى حکومەت، لە نزار و سەرى قۆڵکێ و کانێ و دێرەلوک و شێلادزێ، هەروەها زیانى گەورە بە هێزەکانى عێراق گەیاند([4]).

دواى دەستبەسەرداگرتنى سەنگەر و ڕەبایەکانى دەوروبەر، هێزى پێشمەرگە پێشکەوت تاکو چوونە ناو چەقى شارۆچکەى دێرەلوک و دەستیان بەسەردا گرت، سەرجەم دامودەزگاکانى شارۆچکەکە کەوتنە دەستى پێشمەرگە، وەک بارەگاى فەوجى ئەحمەد کەلحى ڕێکانى و عەلى عەبۆ بەرپرسانى چەکدارانى جاش هەروەها بارەگاى حزبى بەعس و ڕێکخراوى ئەمن و ئیستیخبارات، بنکەى پۆلیس و فەرمانگەى ناحیە، هەرچەندە هەندێ لە چەکدارە بەکرێگیراوەکانی سەربە دەزگەى هەواڵگرى بەرگریان کرد بەڵام نەیانتوانى بۆ ماوەیەکى درێژ خۆیان ڕابگرن.

 سەرەڕاى سەرما و سۆڵەى زستان شەڕ و پێکدادان درێژەى هەبوو تا ١٣ى مانگ، لە ماوەى ئەو چەند ڕۆژەدا پێشمەرگە توانى بە تەواوى دەست بەسەر دێرەلوکدا بگرێت واتا سەرجەم دامودەزگا و دامەزراوەکانى حکومەت کەوتنە بن دەستى پێشمەرگەوە، هەروەها هەردوو پردى نێوان ئامێدى و دێرەلوک – شێلادزێ لە لایەن هێزى پێشمەرگەوە کۆنتروڵ کرا.

لە ڕۆژى ١٤ى کانوونى دووەمى ١٩٨٨ لەبەر بارینى بەفرێکى زۆر و دروستبوونى ئاستەنگ و سەغڵەتى زۆر، جگە لەوەش هێرشەکەى پێشمەرگە تەواوى ئامانجى پێکابوو بڕیار درا کەوا بە پلانێکى ڕێکوپێکى سەربازى پاشەکشە بکەن تاکو ئامادەکارى ئەوەیان تێدا هەبێ بەرپەرچى ئەگەری هەر دژە هێرشێک بدەنەوە، بۆ ئەوەش لە کاتى کشانەوە شوێنە گرنگ و ستراتیژیەکانیان گرت([5]).

ئەنجامى شەڕەکە:

 دەستبەسەرداگرتنى ٤ فەوجى سوپاى عێراق و بارەگاى فەوجەکانى عەلى عەبۆ و محەمەد کەلحێ ڕێکانى و کازم عومەرخان، زیاتر لە ٥٥٠ چەکدارى حکومەت بەدیل گیران، کوژرانى زیاتر لە ٢٠٠ سەرباز و  ژمارەیەکى زۆرى چەکدار، ٥٣ کەس لە ئەندامانى ئەمن و ئیستیخباراتى بەعس لەناو دێرەلوک کوژران، هەروەها ١٧ ئۆتۆمبێلى جۆراوجۆرى سەربازى سووتێنران، زیاتر لە پێنج هێرشى هێزەکانى حکومەت  تێشکێندران. هێزى پێشمەرگە لەو داستانەدا ١٢ شەهید و ٢٧ بریندارى دا.

 دەستکەوتى شۆڕش:

 دەستکەوتى شۆڕش لەو داستانەدا بریتى بوو لە دەستبەسەرداگرتنى ٢ زریپۆش و ٣ دۆشکەى ١٤.٥ ملیم  و ١٢.٥ملیم و پتر لە ١٠٠٠ پارچە چەکى سووکى کلاشینکۆف و ٤٧ چەکى بڕنۆ، ١٠  (بی. کی. سی)، ٢٠( ئار. پی. جی)، ٩(  ئار. بی. کی) چەندین هاوەنى  ٦٠ملیم و ١٢٠ملیم ژمارەیەکى زۆرى گول هاوەن، ٣ دەزگاى بێتەل لەگەل کەلوپەل و تفاقى زۆرى سەربازى([6]). 

کاردانەوەى حکومەت:

دواى هێرشەکە حکومەت ڕق و کینەى خۆى لەسەر ئەو دەڤەرە بە جۆرێک هەڵڕشت، بۆ تۆڵەکردنەوە ئازوقە و خواردەمەنى لەسەر گوندەکان قەدەغە کرد، وێڕاى ئەوەش بەردەوام بە تۆپى دوورهاوێژ و فڕۆکە تۆپبارانى دەکردن([7]).

سەرچاوەکان:          

1.   شیمال زێباری، هندە‌ك ڕاستیێن ڤه‌شارتی د شۆڕشا گولانێدا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر – 2015.
2. مه‌سعود بارزانی: بارزانی و بزوتنه‌وەی ڕزگاریخوازی كورد، به‌رگی چوار‌م، 1975-1990 شۆڕشی گوڵان، به‌شی دووە‌م، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕوكسانا، 2021.
3. غازى عادل گەردی، پێمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازى بارزانیدا حەجى بیڕۆخى بەرگى دووەم، چاپى دووەم، تورکیا- ٢٠٢١.

[1] - شیمال زێباری، هندە‌ك ڕاستیێن ڤه‌شارتی د شۆڕشا گولانێدا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر – ٢٠١٥، ل٤٠٣.

[2] - غازى عادل گەردی، پێشمەرگەیەک لە خزمەت ریبازى بارزانیدا حەجى بیڕۆخى بەرگى دووەم، چاپى دووەم، تورکیا- ٢٠٢١، ل، ل٢٦٩.  

[3] - شیمال زێباری، هەمان سەرچاوە، ل٤٠٥.

[4] - مه‌سعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وە‌ی ڕزگاریخوازی كورد، به‌رگی چوارە‌م، ١٩٧٥-١٩٩٠ شۆڕشی گوڵان، به‌شی دووە‌م، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕوكسانا، ٢٠٢١، ل٧٨.

[5] - مه‌سعود بارزانی، هەمان سەرچاوە، ل

[6] - مه‌سعود بارزانی، هەمان سەرچاوە، ل٧٩؛ شیمال زێباری: هەمان سەرچاوە، ل٤١١-٢١٢.

[7] - شیمال زێباری، هەمان سەرچاوە، ل٤١٤