ژیاننامە
حسۆ ساڵح، ساڵی ١٩٠٠ له گوندی سیدانى سهر به ناحیهی بارزان له قهزای مێرگهسۆر له پارێزگای ههولێر لهدایكبووه، پێش چوونی بۆ یهكێتی سۆڤیەت خێزاندار بووه و خێزانهكهی ناوی هاجر عهبدوڵا تهمهر بووە، كوڕێكیان به ناوی محهمهد لەدایکبووی ساڵی ١٩٤٧ هەبووه، ساڵی ١٩٩٣ له گوندی سیدان كۆچی دوایی كردووه.
خەباتنامە
لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ و پاش کۆبوونەوەی فراوانی گوندی درێ و بڕیاری ڕۆیشتن بەرەو یەکێتی سۆڤیەت لەگەڵ هێزەکە دەڕوات، له ١٨ی حوزهیرانی ١٩٤٧ له ڕووباری ئاراس كه دهكهوێته سنووری نێودهوڵهتی ئێران لەگەڵ یهكێتی سۆڤیەت پهڕیوهتهوه، لە ١٩ی حوزهیرانی ١٩٤٧ لهگهڵ گشت ههڤاڵانی لە شاری نهخچهوانی کۆماری ئازهربایجان بۆ ماوهی چل ڕۆژ له كۆمهڵگایهكی سهرئاوەڵا كه به تهلی دڕكاوی دهورەدرابوو، دانران و لهلایهن کۆمەڵێک سهربازهوە پاسهوانییان لێدهكرا و له ڕووی خۆراك و پۆشاك و هاتوچۆوە وهكو دیلی شهڕ مامهڵەیان لهگهڵدا كراوە. دواتر لهسهر بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت بهسهر ناوچهكانی ئاغدام و لاچین و ئایولاخ و کەلبەجەر له كۆماری ئازهربایجان دابەشکران. له ١٠ی كانوونی یهكهمی ١٩٤٧ گواستراونهتهوه بۆ سەربازگەیەک لەسەر دەریاى خەزەر لە باكۆى پایتەختى كۆماری ئازهربایجان و له ٢٣ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سهربازییان پێدراوه و به سهرپهرشتی ئهفسهرانی كۆماری ئازهربایجان ڕۆژانه ههشت كاتژمێر مهشقی سهربازییان پێ کراوە. لەهەمان کاتدا ڕۆژانە بۆ ماوەی چوار کاتژمێر لە لایەن هەندێک لە هەڤاڵەکانیانەوە کە خوێندەواریان هەبوو وانەی فێربوونی زمانی کوردییان پێگوتراوەتەوە.
پاش مامەڵەى خراپى جەعفەر باقرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵانى، بڕیاردەدرێت کەمپە سەربازییەکەى له ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ له كۆماری ئازهربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ كۆمهڵگای چرچوك لە نزیك تاشكهندی پایتهختی كۆماری ئۆزبهكستان و لهوێش لە مهشقی سهربازی بەردەوام دەبن.
لە ئاداری ١٩٤٩ لهگهڵ ههڤاڵانی به شێوهی دهسته و تاخم به شهمهندهفهر بهسهر گونده ههرهوهزییهكانی یەكێتی سۆڤیەتدا دابهشكران و له كێڵگهی كۆلخۆزهكان (ئەو زەویانەى خەڵک بە کرێ لە حکومەت دەیگرتنەوە و دواتر بەشى حکومەتیان دەدایەوە) كاریان دهكرد.
دواى هەوڵێکى زۆر و ناردنى چەندین نامە لەلایەن جەنەڕاڵ بارزانییەوە بۆ ستالین، دواجار نامەیەک دەگاتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسى دەردەسەرییەکانى هەڤاڵانى خۆی دەکات و ئەویش دەستبەجێ بڕیارى پێکهێنانى لێژنەیەک دەدات بۆ لێکۆڵینەوە لە بارودۆخى هەڤاڵانى بارزانى و دواجار بڕیارى لێژنە ئەوە دەبێت کە هەموویان لە شارى ڤریڤیسکى کۆبکرێنەوە، بۆیە ناوبراو لە تشرینی دووهمی ١٩٥١ دەچێتە شاری ڤریڤیسكی لە سۆڤیەت.
ساڵى ١٩٥٨ کۆمارى عێراق بە سەرۆکایەتى عەبدولکەریم قاسم دادەمەزرێت، ناوبراو له ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ لهگهڵ ههڤاڵانی به کهشتیی گرۆزیا له ڕێی بهندهری بهسڕەوە له باشووری كۆماری عێراق گهڕاوهتهوه كوردستان.
ساڵی ١٩٦١ بهشداریی شۆڕشی ئەیلوولی كردووه، ساڵی ١٩٧٧ بهشداریی شۆڕشی گوڵانی كردووه و سهرلق بووه، ساڵی ١٩٨٨ وهك پهنابهر ڕوودهكاته كۆماری ئیسلامی ئێران و ساڵی ١٩٩١ گهڕاوهتهوه كوردستان.
سهرچاوهكان:
-
ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
- حهمید گهردی، پوختهی مێژوونامه، چاپی یهكهم، (ههولێر - دهزگای چاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس - چاپخانهی وهزارهتی پهروهرده - ٢٠٠٤ز).
- شهعبان عهلی شهعبان، ههندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیهم، (ههولێر - چاپخانهی ڕۆژههڵات - ٢٠١٣ز).
- كاروان محهمهد مهجید، بارزانییهكان له مههابادهوه بۆ سۆڤێت، چاپی یهكهم، (سلێمانی - چاپخانهی پهیوهند - ٢٠١١ز).
- گۆڤاری ههتاو، ژماره ١٥٤، ساڵی شهشهم، ههولێر، چاپخانهی كوردستان، ههینی، ١٥ نیسانی ١٩٥٩.
- له یادداشتی فهرماندهی شههید حهسۆ میرخان ژاژۆكی، ٦٢ رۆژ لهگهڵ بارزانی دا چوونی بارزانییهكان بۆ یهكێتی سۆڤێت، چاپی یهكهم (ههولێر - چاپخانهی رۆشنبیری - ١٩٩٧ز).
- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنهوهی رزگاریخوازی كورد ١٩٣١-١٩٥٨، (دهۆك - چاپخانهی خهبات - ١٩٩٨ز).
- نهجهف قولی پسیان، له مهابادی خوێناوییهوه ههتا لێوارهكانی ئاراس، و. شهوكهت شێخ یهزدین، چاپی یهكهم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان - ١٩٩٦ز).
