Kurtejiyana

Şerîf Qertas sala 1932an li gundê Zerara yê ser bi nahiyeya Gorto ya qezaya Mêrgesor a parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye, di 21ê Hezîrana 1932an de li gel malbata xwe li Tirkiyeyê bû koçber, di 11ê Çiriya Pêşîn a sala 1945an de piştî têkçûna Şoreşa Barzan a duyem li gel malbata xwe ber bi Rojhilatê Kurdistanê ve çû, bavê wî (Qertas) bi nexweşiya tîfo li gundê Qelatan koça dawî kir, Şerîf Qertas li Yekîtiya Sovyetê xwend û di 15ê Sibata 1954an de li Zanîngeha Taşkentê hat qebûlkirin, di 29ê Adara 1959an de karî bawernameya dîplomê bi dest bixe, sala 1959an wek mamoste kar kir, di dîroka 21ê Kanûna Yekem a sala 2019an de li nexweşxaneyeke Hewlêrê koça dawî kir, û termê wî li goristana gundê Zerara hat veşartin. 

Rûpelên têkoşînê

Şerîf Qertas di nava hevsengerên xwe yên Pêşmerge de bû ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya (Xwakurk û Deşta Barazgero) bi ser axa Bakurê Kurdistanê de vegeriyan herêma Şîrwan û Mezûrî. 

  Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15/5/1947an de li gundê Argûşê hevdîtinek li gel hevsengerên xwe kir û ew li ber du bijardeyan dan: man an çûna bo Yekîtiya Sovyetê. Li wir hemû hevsengerên wî biryar dan ku berdewam bikin û ber bi Yekîtiya Sovyetê ve biçin, di 23ê Gulana 1947an de hevaltiya General Mistefa Barzanî kir bo Yekîtiya Sovyetê, beşdarî şerên Wadiya Qetûr û Pira Makoyê bû, piştî westiyeke mezin û mandûbûneke zêde, di 18ê Hezîrana 1947an de derbasî çemê Aras bû bo Yekîtiya Sovyetê, ku dikeve ser sînorê navbera Îran û Yekîtiya Sovyetê.

Piştî gihîştina wan bo Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevsengerên wî li bajarê Nexçewan a Komara Azerbaycanê bo dema çil rojan li kampeke vekirî ya bi têlên dirî dorpêçkirî hatin girtin ku leşkeran ew diparastin, wek dîlên şer bi wan re hat kirin di warê xwarin, cil û berg û hatûçûnê de, bi biryara hikûmeta Sovyetê paşê li ser herêmên Axdam, Lacîn, Eyûlax û Kelbecer ên Komara Azerbaycanê hatin belavkirin, paşê di 10ê Kanûna Yekem a 1947an de li gel hevsengerên xwe bo kampeke li ser Deryaya Xezerê li bakurê paytexta Azerbaycanê Bakû hatin veguhastin, cil û bergên serbazî li wan hatin belavkirin û rojane bi çavdêriya efserên Komara Azerbaycanê bo dema heşt saetan hatin rahênankirin, di heman demê de, rojane bo dema çar saetan ji aliyê hin hevsengerên xwe yên xwendewar ve dersên fêrbûna zimanê Kurdî werdigirtin.

Piştî reftarên xerab ên Cefer Baqirov li gel hevsengerên wî, Barzanî biryar da koma xwe ya serbazî di 29ê Tebaxa 1948an de ji Azerbaycanê veguhezîne kampa Çerçûk a nêzîkî paytexta Ozbekistanê Taşkentê, li wir rahênanên xwe yên serbazî berdewam kirin.

Di Adara 1949an de, ew û hevsengerên wî bi şêweyê kom bi trênê li ser gundên hevkariyê yên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên Kolxozê (ew erdên ku xelkê ji hikûmetê kirê dikirin û paşê para hikûmetê jê didan) kar kirin. 

Piştî hewldanên mezin û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku Barzanî tê de behsa azarên hevsengerên xwe kiribû, Stalîn tavilê biryar da komîsyoneke bo lêkolîna rewşa hevsengerên Barzanî pêk bîne, biryara komîsyonê di dawiyê de ew bû ku li bajarê Frîvskî bên komkirin, lewma Şerîf Qertas di Çiriya Paşîn a 1951an de li gel hevsengerên xwe ber bi bajarê Frîvskî yê Sovyetê ve çû.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzanî, di 25ê Sibata 1959an de lêborîna giştî ew û hevsengerên wî li gorî madeyên (3) û (7) û xala (a) ya madeya (10) û kar bi madeya (11) li gorî yasaya hejmar (19) a sererastkirî ya sala 1959an girt.

Komara Iraqê bi serokatiya Ebdulkerîm Qasim di sala 1958an de hat damezrandin, Şerîf Qertas di 16ê Nîsana 1959an de li gel hevsengerên xwe bi keştiya Groziya ve bi rêya bendera Besrayê ya başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Di dema Şoreşa Eylûlê de wek mamoste berpirsiyarî wergirt, di 16ê Kanûna Yekem a 2010an de di dema lidarxistina Kongreya Sêzdahêm a Partiya Demokrat a Kurdistanê de, ji aliyê Serok Mesûd Barzanî ve nîşana Barzanî jê re hat dayîn, wek rêzgirtinek bo têkoşîn û qurbanîdana wî di dema rêwîtiya li gel Barzanî û hevsengerên wî bo Yekîtiya Sovyetê û di dema Şoreşa Eylûlê. 

de.

  1. Sefer Yûsif Mîrxan, hevalê dêrînê Barzanîyê nemir mamoste Şerîf Zerarî koça dawî kir, rojnameya Xebat, organa Partiya Demokrat a Kurdistanê, hejmar 5677, Hewlêr, 22 Kanûna Yekem a 2019an.

  2. Şeban Elî Şeban, hinek zanyariyên siyasî û dîrokî, çapa sêyem, (Hewlêr - çapxaneya Rojhilat - 2013an).

  3. Şewket Şêx Yezdîn, Yûbîlê zêrînê Pêşmerge, (Pîrmam - çapxaneya Xebat - 1996an).

  4. Salih Yûsif Sofî, Kronolojîya Kurdistanê û Cîhanê, çapa yekê, bergê duyê, (Dihok - çapxaneya parêzgeha Dihokê - 2013an).

  5. Salih Yûsif Sofî, Kronolojîya Kurdistanê û Cîhanê, çapa yekê, bergê sêyê, (Dihok - çapxaneya parêzgeha Dihokê - 2013an).

  6. Umer Farûqî, Serdarê dana jiyan û têkoşînên nemir Mela Mistefa Barzanî, çapa duyem, (Hewlêr - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2002an).

  7. Di bîranîna fermandeyê şehîd Hesoyê Mîrxan Jajokî, 62 roj li gel Barzanî çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - çapxaneya Rewşenbîrî - 1997an).

  8. Leys Ebdulmuhsîn Cewad El-Zebîdî, Şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê, (Bexda - Dar El-Reşîd bo weşanê - 1979an).

  9. Mesûd Barzanî, Barzanî û بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد 1931 - 1958, (Dihok - çapxaneya Xebat - 1998an).

  10. Nacî Teha Berwarî, hevsengerê Barzanîyê nemir Ezîz Qazî bîranînên xwe vedigêre, beşa sêyem, kovara Metîn, liqa yekê ya Partiya Demokrat a Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 49, xûla sêyem, Dihok, çapxaneya Hawar, Sibata 1996an.

  11. A.D.A, pelgeya hejmar AI-10, lîsteya hevsengerên Mistefa Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê, belge ji aliyê Segvan Halo ve hatiye pêşkêşkirin, 2016an.

  12. A.D.A, pelgeya hejmar HB-431, Partiya Demokrat a Kurdistanê, Baregeha Barzanî, Komîsyona bilind a navçeya Barzan, forma Şerîf Qertas Mela, Pîrmam, 1ê Çiriya Paşîn a 2018an.