Jînenîgarî
Badîn Qadir di sala 1918an de li gundê “Dezuyî” ku beşek ji Hewlêrê bû, ji dayik bûye. Beriya rêwîtiya xwe ya bo Yekîtiya Sovyetê, bi jineke bi navê Şêrîn Cundî Silêman re dizewice. Di sala 1945an de keçeke wan bi navê Fehîme çêdibe. Her wiha, wî di Yekîtiya Sovyetê de bi jina xwe ya duyem, Aişe Bîlal re zewicî. Di sala 1951ê de keçeke wan bi navê Cewahîr çêbû. Dema Badîn biryar dide ku ji Yekîtiya Sovyetê vegere Kurdistanê, jina wî û keça wî biryar didin ku li Ûzbêkistanê bimînin.
Di sala 1945an de, Badîn Qadir dema ku tenê 13 salî bû, bi leşkerên şoreşa duyem a Barzanî re têkiliyê datîne. Ji ber temenê xwe, karê wî gihandina xwarinê bo Pêşmergeyan bû.
Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî têkçûna şoreşa duyem a Barzanî, Badîn bi malbata xwe û Mistefa Barzanî re ber bi Rojhilatê Kurdistanê ve diçe. Her wiha, ew di 31ê Adara 1946an de tevlî refên artêşa Barzanî ya di Komara Kurdistanê de dibe.
Piştî hilweşîna Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Mehabadê û vegera Barzanî ji Rojhilatê Kurdistanê bo Başûrê Kurdistanê, Badîn beşdarî şerên “Neqede” û “Şino” yên li Rojhilatê Kurdistanê bû. Her wiha, ew yek ji wan pêşmergeyan bû ku di 19/4/1947an de ji bo vegera bo “Şêrwan” û “Mizûrî”yê, bi rêya “Xwakurk û Deşta Barazgirawa” ya li ser axa Bakurê Kurdistanê re derbas bûn. Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15/5/1947an de li gundê “Erguş”ê civîneke bi hevalên xwe re pêk anî û azadiya mayîn an çûna bo Yekîtiya Sovyetê da wan. Di civînê de, her kes biryar dide ku derkevin û biçin Yekîtiya Sovyetê. Di 23yê Gulana 1947an de, Badîn bi General Mistefa re diçe Yekîtiya Sovyetê û di şerên “Geliyê Qotur” û “Mangûr” de şer dike. Piştî gelek zehmetiyan, di 18ê Hezîrana 1947an de, piştî derbaskirina Çemê Arasê ku di navbera sînorên Îran û Yekîtiya Sovyetê de bû, karî biçe Yekîtiya Sovyetê.
Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê di 19ê Hezîrana 1947an de li bajarê “Axcewan”ê yê Komara Azerbaycanê, hemû heval li civakeke ku bi têlên dirî dorpêçkirî bû, hatin bicihkirin. Ew ji aliyê leşkeran ve dihatin şopandin û dema mijar dibû xwarin û cilûberg, wekî dîlgirtiyên şer bi wan re dihat kirin. Piştre, hikûmeta Sovyetê biryar da ku heval divê li cihên “Axdam”, “Laçîn”, “Ayulax” û “Kelbajar” ên Komara Azerbaycanê werin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna 1947an de, ew bo kampa leşkerî ya li ser gola “Xezer” a li paytexta Komara Mehabadê “Bakû”yê hatin veguhestin. Di 23yê heman mehê de, cilên leşkerî li wan hatin kirin û rojane 8 saetan ji aliyê efserên komarê ve hatin perwerdekirin. Ji bilî vê, hin hevalên ku bi Kurdî dizanibûn, rojane 4 saetan ziman hînî wan dikirin.
Piştî reftarên xerab ên “Cefer Baqirov” ên li hember hevalan, di 29ê Tebaxa 1949an de, Barzanî biryar dide ku kampa xwe ya leşkerî ji komara Mehabadê veguhezîne civakeke “Çirçûk” a nêzîkî bajarê “Eşkand”ê ku paytexta Ûzbêkistanê bû; li wir wan perwerdeyên xwe yên leşkerî berdewam kirin.
Di Adara 1949an de, heval li gundên Yekîtiya Sovyetê û çandiniyan (ku sivîlan ew ji hikûmetan kirê dikirin û piştre didan wan) hatin dabeşkirin. Hevalan li van cihan dixebitîn.
Piştî nameyên dubare yên General Barzanî bo Stalîn, nameyek di dawiyê de digihîje Stalîn ku tê de behsa zehmetiyên hevalan tê kirin. Stalîn tavilê partiyek ava dike da ku hevalên Barzanî lêkolîn bike; partî digihîje wê biryarê ku divê her kes li bajarê “Vrivsky”yê kom bibe. Her kes di Mijdara 1951ê de diçe wî bajarî.
Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an a li Îraqê û vegera General Mistefa Barzanî, di 25ê Sibata 1959an de, li gorî her du madeyên 3 û 7, xala (a) ya madeya 10 û li gorî madeya (11), û li ser bingeha yasaya guhertî ya hejmar 19, General Mistefa Barzanî û hevalên wî bi lêborîna giştî hatin efûkirin.
Piştî ku lêborîna giştî jê re hat dayîn, Badîn bi hevalên xwe re bi keştiya “Grozya”yê bi rêya bendera “Besra”yê vedigere Başûrê Kurdistanê. Her wiha, ew beşdarî şoreşa “Îlon”ê bû. Di sala 1963an de li gundê “Spindara”yê tê kuştin û li wir tê veşartin.
Çavkanî:
- حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده - 2004).
- حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر و دوره السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - 2016).
- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد 1931 - 1958، (دهۆك - چاپخانه‌ی خه‌بات - 1998).
- ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیا، 13 نیسانی 2019- پیرمام.
- نص قرار لجنة العفو العام برد الاعتبار الى شهداء ثورة بارزان، مجلة رزگاری، العدد 3،2، المطبعة الرابطة، بغداد، 1 نيسان 1959.