Sedem û amadekariyên kongreyê:
Têkoşîna çekdarî û çandî ya bênavber a çînên cuda yên Başûrê Kurdistanê ji sala 1931an vir ve, tevî bilindbûn û nizimbûnên dijwar, di dawiyê de bû sedema serhildana biharê ya 1991an û serxwebûna Herêma Kurdistanê. Ji destpêka damezrandina xwe di sala 1953an de heta bihara 1991an, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, tevî hemû astengî û zehmetiyan, dudilî nekir ku ji bo gihîştina vê perava ewle ya gelê Kurd şer bike.
Heyama di navbera kongreyên heftemîn û heştemîn ên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de zêdetirî 21 salan dom kir. Di vê heyamê de, gelek guhertin di rêxistin û avahiya rêxistinê de çêbûn. Piştî serhildan û arambûna rewşa Herêma Kurdistanê, di sala 1993an de, Partiya Demokrat a Kurdistanê kongreya xwe ya yanzdehemîn li dar xist û hilbijartinên Meclîsa Neteweyî ya Kurdistanê hatin lidarxistin, ji ber vê yekê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê biryar da ku kongreya xwe li dar bixe. Bi taybetî piştî kongreya yekbûnê ya KDPê, ku pêwîst kir ku hemî rêxistinên girseyî û partiyên yekgirtî ji nû ve werin rêxistin kirin.
Di civîna şeşemîn a Yekîtiya Xwendekar û Ciwanên Demokrat ên Kurdistanê (YXK) de di 10ê Adara 1993an de, li baregeha Sekreteriya KXKê li Avahiya Sheratonê ya li Hewlêrê, biryar hat dayîn ku "Kongreya Azadiyê" were lidarxistin. Performans ji van tiştan pêk dihat:
1- Luqman Îsmaîl û Beşar Hemîd – Duhok – Şaxê Nînowa.
2- Rêbar Ehmed Xalid û Xanzad Ehmed Ebd - Şaxa Hewlêrê.
3- Aram Mihemed Ebdullah, Arkan Husên Sadiq û Celal Mihemed – Şaxa Silêmaniyê.
4- Omer Şerîf û Selam Husên Ebdullah – Şaxa Kerkûkê.
5- Sasan Aûnî û Mistefa Selîm Hemê Emîn – Komîteya Zanîngeha Selahedîn.
6- Gohdar Îsmaîl - Navenda Giştî ya Sekreteryayê.
Nivîsgeha sekreteryayê piştî serhildanê wiha bû:
1- Ebdullah Xalo Elî – Sekreterê.
2- Refaat Saîd Mihemed Emîn - Endamê Buroya Sekreteryayê.
3- Feryad Şafî Mihemed, ku bi navê Feryad Barzaniyê jî tê nasîn, endamê Buroya Sekreteryayê.
4- Adel Elî, ku bi navê Adel Botanî jî tê nasîn, endamê Buroya Sekreteryayê.
5- Kurdistan Pirdawd Qadir - Endamê Bîroya Sekreteryayê.
6- Îbrahîm Mistefa Mihemed - Endamê Buroya Sekreteryayê.
7- Hecî Ebdulrehman Derwîş - Endamê Buroya Sekreteryayê.
8- Cwar Faîq - Endamê Buroya Sekreteryayê.
Serokên şaxan wiha bûn:
1- Rebar Ehmed Xalid - Serokê Şaxa Hewlêrê.
2- Hacî Ebdulrehman – Serokê Şaxa Silêmaniyê.
3- Azad Faîq Xefûr, naskirî bi Dzwar Faîq, berpirsê liqa Kerkûkê.
4- Îbrahîm Îsmaîl - Serokê Şaxa Aware.
5- Îbrahîm Mistefa Mihemed - Serokê Şaxa Duhok - Neynewa
Piştî van guhertinan û li ser bingeha biryarên jorîn, di 16-20ê Cotmeha 1993an de, (Kongreya Azadiyê), li Hola Zer a li Hewlêrê, paytexta Herêma Kurdistanê, bi amadebûna 793 delegeyan û bi dirûşmeyan Serok Mesûd Barzanî, nûnerê Buroya Siyasî, Wezîrê Perwerdehiyê û Serokê Zanîngeha Selahedîn gotar pêşkêş kirin.
Nûner ji xwendekar û ciwanan pêk dihatin. Ji bo hilbijartina du rêxistinan, ev kes ji bo komîteya rêveberiyê hatin hilbijartin:
1- Sasan Osman Auni - Sekreterê.
2- Hengaw Ebdullah Xan - Serokê Beşa Ragihandinê.
3- Nazim Reşîd - Beşa Ragihandinê.
4- Guhdar Îsmaîl - Serokê Beşa Medyayê.
5- Rebar Ehmed Xalid - Serokê Şaxa Hewlêrê.
6- Emîn Osman- Serokê Şaxa Silêmaniyê.
7- Elî Ewnî Ni'met - Dezgeha ragihandinê.
8- Tavga Omer Reşîd- Beşa Medyayê.
9- Mistefa Selîm - Serokê Beşa Rêxistinê.
10- Şakir Ebûbekir Ezîz - Dezgeha Rêkxistinê.
11- Fares Omer - Serokê Şaxa Duhok-Nînewa.
12- Şîno Emîn Mensûr - Serokê Şaxa Karkookê.
13- Tugbay Silêman Harnî - Serokê Beşa Darayî.
14- Dilşad Şehab – Berpirsê Komîteya Zanîngeha Selahedînê.
15- Tariq Cafer Feylî - Beşa Rêxistinê
Komîteya Rêveberiya Rezervê:
1- Ebdullah Mecîd.
2. Arşad Hîto, wekî Arşad Balta jî tê nasîn.
6- Beşar Hemîd
Hemû şaxên Yekîtiya Xwendekaran Şaxa Hewlêrê, Şaxa Kerkukê, Şaxa Silêmaniyê, Şaxa Duhok-Nînowayê bûn. Di 18ê Tebaxa 1993an de biryara vekirina şaxa Zanîngeha Selahedîn hat dayîn. Di 1ê Sibata 1996an de şaxa Akrê hat vekirin. Di 1ê Sibata 1996an de şaxa Soranê hat vekirin.
Lidarxistina Kongreyê:
Di 23ê Cotmeha 1993an de, li Hewlêrê, bi amadebûna hemû endamên Komîteya Rêveber, endamên Sekreteryayê wiha hatin hilbijartin:
1- Sasan Osman Auni - Sekreterê.
2- Hengaw Abdullah Xan - Endamê Buroya Sekreteryayê û Serokê Beşa Têkiliyan.
3- Gohdar Îsmaîl - Endamê Bîroya Sekreteryayê û Serokê Beşa Medyayê.
4- Mistefa Selîm - Endamê Buroya Sekreteryayê û Serokê Beşa Rêxistinê.
5- Tugay Silêman, ku wekî Tugay Harnî jî tê nasîn, endamê Buroya Sekreteryayê û serokê Beşa Darayî.
Piştî Kongreya Azadiyê, serokên yekem ên şaxan ev bûn:
1- Faris Omer, tê nasîn bi Faris Berwarî, Serokê Şaxa Duhok-Nînewa.
2- Rebar Ehmed Xalid - Serokê Şaxa Hewlêrê.
3- Şîno Emîn Mensûr, seroka şaxa Kerkûkê, di dîroka Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de wekî yekem seroka jin a şaxê tê hesibandin.
4- Emîn Osman- Serokê Şaxa Silêmaniyê.
5- Şaban Şaban Ehmed – Serokê Şaxa Akrê.
6- Feysel Sadiq Tofîq - Serokê Şaxa Soranê
Çavkanî û Marjîn
1- Îrfan Ezîz Ezîz, Kongre û Konferansên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, Çapa 1em, (Hewlêr-Çapxaneya Rojhilat-2012), r.
2- Sasan Auni, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê: Hin Aliyên Têkoşîn û Dîrokê, (Hewlêr, Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê, 1998), r. 175-1
3. Heman cih, r.
4. Kongreya Azadiyê Dest bi Karê Xwe Dike, Rojnameya Biryati, Organa Partiya Demokrat a Kurdistanê-Yekgirtî, Hejmar 1772, Erbîl, Yekşem, 17ê Cotmeha 1993an, r. 1, 4.
5- Luqman Xerîb, Şehîd Hacî Ebdulrehman: Qonaxeke Jêhatî di Dîroka Tevgera Xwendekar û Ciwanên Kurdistanê de, (Hewlêr, Çapxaneya Çandî, 2003), r.
6- Îrfan Ezîz, çavkaniya berê, r.
7. Heman cih, rûpel 109-1
8- Daxuyaniya Dawî ya Civîna Yekem a Komîteya Rêveber a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, rojnameya Pêşkewtin, organa Yekîtiya Xwendekar û Ciwanên Demokrat ên Kurdistanê, Hejmar 48, Hewler, Mijdara 1993, r.
9- Sasan Auni, çavkaniya berê, r. 193-194, 234, 234, 240-2
