Jînenîgarî

Ew di sala 1920an de li gundê Telî, navçeya Barzan, navçeya Mergesûr, parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Li Yekîtiya Sovyetê bi Reza Aslan re zewicî ye. Du kur û keçek wan çêbûne, Xelîl Silêman (1950), Ramazan Silêman û Xedîce Silêman. Silêman Abdullah hem bi Kurdî û hem jî bi Rûsî şareza bû. Di 31ê Tîrmeha 1983an de, ew di operasyona Enfalê ya li dijî Barzaniyan de ji aliyê hikûmeta Iraqê ve li civaka Quştepa bi du kurên xwe, Ramazan Silêman û Mehiudîn Silêman re hat kuştin. Ew winda ne.

Têkoşîn

Silêman Abdullah di sala 1943an de tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû û beşdarî şer bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de, Dadgeha Leşkerî ya Adetî ya Iraqê ferman da ku hemû milkê wî desteser bibe. Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan, ew çû Rojhilatê Kurdistanê. Di 31ê Adara 1946an de, ew li Mehabad Seqizê tevlî Hêzên Barzaniyê Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê bû.

Piştî hilweşîna Komara Demokratîk a Kurdistanê di 19ê Adara 1947an de, ew beşdarî şerê Nexde û Şînoyê li Rojhilatê Kurdistanê bû. Ew yek ji wan pêşmergeyan bû ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya Xakurk û Deştî Berazgar vegeriyan Şêrwan û Mezûrî.

Piştî vegera wan, Genl Mistefa Barzanî Di 15ê Gulana 1947an de, li gundê Argoşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re talîmat da ku an bimînin an jî herin Yekîtiya Sovyetê. Di 23ê Gulana 1947an de, ew bi General Mistefa Barzanî re çû Yekîtiya Sovyetê. Ew beşdarî Şerê Pira Mako bû û piştî gelek zehmetî û westandinê, di 18ê Hezîrana 1947an de, ew li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ji Çemê Arasê derbas bû.

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Naxçevan, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku ji aliyê komek leşkeran ve bi têlên dirandî hatibû dorpêçkirin, hatin girtin. Ew ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer dihatin parastin û muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelbecar ên Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Wan perwerdehiya leşkerî wergirt. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî didan wan.

Piştî ku Cefer Bakirov hevalên Barzaniyê nebaş tehrîk kirin, biryar hat dayîn ku kampa wî ya leşkerî ji Azerbaycanê bo civaka Çîrçûk a nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê were veguhastin, li wir wan perwerdehiya xwe ya leşkerî berdewam kir.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozan (erdên ku mirovan ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê lêkolîn bike. Di Mijdara 1951an de, ew çû Vrevisky, Yekîtiya Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mustafa Barzaniyê nemir, di 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî bendên 3 û 7, paragrafên (a) yên benda 10an û benda 11an efûyek giştî wergirtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, ew bi hevalên xwe re li ser keştiya Georgia bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Beşdarbûna 1961 Şoreşa ÎlonêEw beşdarî şerên Pîrs û Sar Barzaniyê bû. Piştî hilweşînê Şoreşa Îlonê Di sala 1975an de, ji aliyê hikûmeta Iraqê ve bo başûrê Iraqê hate veguhestin û li bajarê Hala bi cih bû. Piştre ew bo civaka Quştepa hate veguhestin. Civaka Quştepa winda ye.

Çavkanî:

1. Heyder Farûk el-Samaraî, Zia Caefar û Rola Siyasî û Aborî li Iraqê, (London – Dar el-Hikme – 2016).

2. Rekarî Mazwirî, Jinên Rûs, Dersînorkirin, Enfal û Jenosîd, Çapa 1em, (Hewlêr - Çapxaneya Minara - 2010).

3. Şewket Şêx Yezdîn, Jubîleya Zêrîn a Pêşmergeyan, çapa yekem, (Çapxaneya Pîrmam - Xebat - 1996).

4. Saleh Yousef Sufi, Kronolojiya Kurdistan û Cîhanê, Çapa Yekem, Cild 2, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2013).

5. Saleh Yousef Sufi, Kronolojiya Kurdistan û Cîhanê, Çapa Yekem, Cild Sêyem, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2013).

6. Omer Farûqî, Jiyan û Têkoşîna Mela Mistefa Barzaniyê Nemir a Serdar Dana, Çapa 2yem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2002).

7. Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîra Barzan di Navbera 1931 - 1991an de, Çapa 1em, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Çandê - 2001).

8. Omer Hemze Salih, Jenosîd û Tawanên Rejîma Baasê li dijî Barzaniyan 1975 - 1991 ji Zimanê Şahid û Belgeyan, Çapa 1emîn, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2017).

9. Mihemed Salih Pendroyî (Jagarsoz), Jiyana Çandî û Civakî ya Herêma Mazûrî Bala, (Hewlêr – Çapxaneya Rojhelat -2020).

10. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebatê - 1998).

11. Necef Qulî Psîan, ji Mehabada xwînî heta qeraxên Arasê, bi Şewket Şêx Yezdîn, çapa 1emîn, (Pîrmam - Jubîleya Zêrîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê - 1996).

12. Arşîva Lijneya Ansîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê