نوری احمد طه عبدالله آقا معروف به شیردل متولد سال ١٩٢١ سلیمانیه است، از نظر تبار از ایل مکریان است، عبدالله آقای دیبوکری جد بزرگ او در اواسط سده نوزدهم منطقه دیبوکری مکریان در کردستان ایران را ترک کرده و راهی شهر سلیمانیه شده است، برادر هر دو شاعر کامران احمد طه (١٩٢٩-١٩٨٦) معروف به کامران موکری و احمد درویش عبدالله (١٩١١ـ ١٩٩٨) معروف به اخول است.
نوری احمد طه ابتدا در حجره شروع به تحصیلات دینی کرده، مقاطع ابتدایی و متوسطه را در شهر سلیمانیه به پایان رسانده، سال ١٩٣٩ مقطع دبیرستان را در شهر کرکوک تمام کرده، سال ١٩٣٩ در دانشکده نظامی بغداد پذیرفته شده، سال ١٩٤١ با درجه ستوان دوم از دانشکده نظامی بغداد فارغ‌التحصیل شده و در همان سال به صفوف حزب هیوا پیوسته است، سال ١٩٤١ با نجیبه عبدی امین ازدواج کرده است.
سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب ایلول آواره پادشاهی ایران شده و سپس راهی جمهوری عربی سوریه شده و بعدتر به کشور آلمان رفته و در ٢١ تشرین اول ١٩٧٧ به عراق بازگشته است، پس از قیام سال ١٩٩١ آواره کردستان ایران شده و در ٢١ مه ١٩٩١ در شهرک سردشت در کردستان ایران درگذشته و در تپه سەیوان در شهر سلیمانیه به خاک سپرده شده است، به زبان‌های کردی و عربی مسلط بوده است.
تاریخ مبارزاتسال ١٩٣٥ به صفوف جمعیت آزادی کرد پیوسته است، سال ١٩٣٦ در تظاهرات تشییع جنازه ژنرال مصطفی پاشا یامولکی (١٨٦٦ـ١٩٣٦) در شهر سلیمانیه شرکت کرده است، سال ١٩٣٩ از اعضای فعال جمعیت دارکر بوده است، سال ١٩٤١ به حزب هیوا کرد پیوسته است، سال ١٩٤١ در پادگان قره‌غان نزدیک به خانقین در منطقه گرمسیر خدمت کرده است، سال ١٩٤٣ در شهر سلیمانیه با رئیس مصطفی بارزانی (١٩٠٣ـ١٩٧٩) دیدار کرده است، سال ١٩٤٤ به صفوف جمعیت احیای کرد (ژ.ک) پیوسته است، سال ١٩٤٤ به خاطر مواضع کوردایەتی (ملی‌گرایی کردی) به مدت پنج سال زندانی شده و بعدتر از طریق سه سرباز کرد از زندان مرکزی بغداد فرار کرده، سال ١٩٤٥ عضو کمیته آزادی بوده است، سال ١٩٤٦ راهی کردستان ایران شده، در تابستان سال ١٩٤٦ سرپرستی دسته‌ای شصت نفره از پیشمرگه‌ها برای دوره توپخانه در جمهوری ملی آذربایجان را بر عهده گرفته است، سال ١٩٤٦ از اعضای هیئت موسس حزب دموکرات کرد بوده است، سال ١٩٤٦ فرماندهی عقب‌نشینی سازمان‌یافته و بی‌خسارت نیروهای ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان در جبهه سقز را بر عهده داشت، در ٢١ دسامبر ١٩٤٦ عضو هیئت مذاکره‌کننده کردستان جنوبی برای تهران با مقامات ایرانی و آمریکایی و انگلیسی به منظور بازگشت جنوبی‌های کردستان به زادگاه خود بوده است، سال ١٩٤٦ پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان در شهر نغده عضو هیئت کردی برای مذاکره با سرهنگ غفاری بوده که نماینده ارتش پادشاهی ایران بوده است، سال ١٩٤٧ در بازگشت به کردستان جنوبی در روستای زینوئی شیخ در استان اربیل دستگیر شده به دلیل شرکت در ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان در زندان مرکزی بغداد زندانی شده و تا سال ١٩٥٣ با فرمانی سلطنتی آزاد شده است، در پایان سال ١٩٥٢ به زندان سلیمانیه منتقل شده، سال ١٩٥٣ در یکی از روزنامه‌های عربی زبان شهر بغداد آزادی خود را ناشی از فشار افکار عمومی بر حکومت می‌داند.
سال ١٩٥٣ توسط نمایندگان کنگره سوم به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان ـ عراق انتخاب شده، سال ١٩٥٤ در حوزه انتخابیه حلبچه وابسته به استان آن زمان سلیمانیه خود را برای شورای نمایندگان پادشاهی عراق کاندید کرده، اما توسط مقامات از او جلوگیری شده و به صورت بازداشت به خورمال در محدوده استان حلبچه تبعید شده، در ماه ژوئن ١٩٥٤ عضو کمیته مشترک حزب دموکرات کردستان ـ عراق و حزب کمونیست عراق بوده، سال ١٩٥٤ مسئول کمیته شعبه چهار بوده، تشرین اول سال ١٩٥٦ عضو کمیته استقبال از پیکر شیخ محمود سعید (١٨٨١ـ١٩٥٦) معروف به شیخ محمود حفید بوده، به مناسبت مراسم خاکسپاری‌اش پس از تظاهرات به مدت مدتی در شهر سلیمانیه توسط پلیس سواره پادشاهی عراق در ایستگاه پلیس سرشقام زندانی شده، سال ١٩٥٦ به عضویت کمیته مرکزی حزب دموکرات متحد کردستان (اتحاد دوم) درآمده، سال ١٩٥٨ با همراهی چند شخصیت برای بازگشت ژنرال مصطفی بارزانی (١٩٠٣ـ١٩٧٩) به خاک میهن از شهر پراگ بازدید کرده، در ١٩ سپتامبر ١٩٥٨ با همراهی رئیس مصطفی بارزانی به فرودگاه قاهره رسیده و در کاخ قبه توسط رئیس‌جمهور جمال عبدالناصر (١٩١٨ـ١٩٧٠) از آنها استقبال شده، در ٦ تشرین اول ١٩٥٨ با همراهی رئیس مصطفی بارزانی به فرودگاه مثنی بغداد رسیده و توسط مردم کرد و عرب از آنها استقبال شده، در ماه مه سال ١٩٥٩ توسط مقامات به دلیل شرکت کردن در انقلاب دوم بارزان مشمول عفو شده، سال ١٩٥٩ همراه ژنرال مصطفی بارزانی بوده برای بازدید از شهر سلیمانیه، سال ١٩٥٩ با همراهی رئیس مصطفی بارزانی از مزار شهدای مصطفی خوشناو و محمد محمود قدسی از بنیانگذاران حزب دموکرات کرد بازدید کرده و سپس از خانه هر دو شهید بازدید کرده، سال ١٩٥٩ توسط نمایندگان کنگره چهارم به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان ـ عراق انتخاب شده، در ٢٣ مارس ١٩٥٩ با فرمانی جمهوری و امضای شورای حاکمیت عراق با درجه سروان به صفوف ارتش جمهوری عراق بازگردانده شده، سال ١٩٥٩ به عنوان فرماندار رتبه و با درجه نظامی سروان منصوب شده است.
سال ١٩٦٠ توسط نمایندگان کنگره پنجم به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان انتخاب شده است، در ماه نوامبر ١٩٦٠ عضو کمیته سازماندهی انقلابی و مسئول سلیمانیه بوده است، در ١٧ ژانویه ١٩٦١ با حکم جمهوری با درجه نقیب بازنشسته شده است، سال ١٩٦١ دوباره به صفوف نیروی پیشمرگه پیوسته است، سال ١٩٦١ سرپرستی پیشمرگه‌های داخل شهر سلیمانیه را بر عهده داشت که فعالیت‌های نظامی انجام می‌دادند، سال ١٩٦١ به عنوان مسئول کمیته شعبه چهار تعیین شده است، در روزهای ١٨ تا ٢٣ دسامبر ١٩٦١ در نشست کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان در روستای عودالان از توابع استان سلیمانیه شرکت کرده است، به منظور ادامه دادن به انقلاب ایلول و رأی خود را به مذاکره با حکومت عبدالکریم قاسم (١٩١٤-١٩٦٣) داده است، در سال ١٩٦١ با آغاز انقلاب ایلول با نام مستعار شیردل به مبارزه مخفیانه در شهر سلیمانیه پرداخته و سرپرستی چاپخانه خبات را بر عهده داشته است، سال ١٩٦٤ نظرش بر صلح میان جناح رئیس و گروه دفتر سیاسی بوده است، سال ١٩٦٤ در کنگره ششم حزب دموکرات کردستان به دلیل حمایت از گروه دفتر سیاسی و تصمیمات کنفرانس ماوت از صفوف حزب اخراج شده است، پس از رفتن گروه ابراهیم احمد ـ جلال طالبانی در ٢٨ ژانویه ١٩٦٦ به درون حکومت عراق و پشت کردن به انقلاب ایلول در ٢١ فوریه ١٩٦٦ به همراه مهندس علی عبدالله امین (١٩٢٦ـ٢٠١٧) و مهندس نوری شاویس (١٩٢٢ـ١٩٨١) در نامه‌ای به رئیس مصطفی بارزانی آمادگی خود را برای خدمت به انقلاب ایلول و حزب ابراز داشته است، در ٢ اکتبر ١٩٦٦ در ارتش عراق بازنشسته شد.
منابع:-
آرشیو هیئت دائره‌المعارف حزب دموکرات کردستان.
-
به کوشش، کامبیز رزم آرا و کاوه بیات، خاطرات و اسناد سپهبد حاجعلی رزم آرا، (تهران ـ نشر پردیس دانش ـ چاپخانه طلایه آفاق ـ ١٣٩٣ هـ.ش)، ص ١٨٠.
-
عثمان علی، دراسات فی الحرکة الکوردیة المعاصرة ١٨٣٣ ـ ١٩٤٦ دراسة تاریخیة وثائقیة، (اربیل ـ مکتب التفسیر ـ مطبعة الثقافة ـ ٢٠٠٣م)، ص ٧٠١.
-
قادر امینی قدسی، موکریان و رویدادهای آن از دوران صفویه به بعد، (سقز ـ مرکز چاپ و نشر گوتار ـ ١٣٩٥ ک.هـ)، ل ل ١٩٠ ـ ١٩١، ٢١١.
-
ویلیام ایگلتون جونیور، جمهوری مهاباد ـ جمهوری ١٩٤٦ کردی، ترجمه و تعلیق جرجیس فتح‌الله، (اربیل ـ دار آراس للطباعة والنشر و منشورات الجمل ـ ٢٠١٢م)، ص ١٠٠.
-
فاضل رسول، کردستان والسیاسة السوفیتیة فی الشرق الأوسط، ترجمه غسان نعمان، (سلیمانیه ـ مکتب الفکر والوعی فی الاتحاد الوطنی الکردستانی ـ مطبعة مؤسسة حمدی للطباعة والنشر ـ ٢٠٠٨م)، ص ص ٢٥٩، ٢٦٤.
-
فیصل رسول خوشناو، بیوگرافی افسران کرد، بخش دوم، (تهران ـ چاپخانه روژهلات ـ ٢٠٢٠ز)، ل ل ٣٢٢ ـ ٣٢٥.
-
کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران ـ مؤسسه انتشارات نگاه ـ ١٣٧٧هـ.ش)، ص ص ٢٢٦، ٢٣٨، ٢٥٣.
-
مهدی محمد قادر، پیشامدهای سیاسی کردستان عراق ١٩٤٥ ـ ١٩٥٨، (سلیمانیه ـ مرکز مطالعات استراتژیک کردستان ـ ٢٠٠٥ز)، ل ل ١١٦، ١٢٢، ١٣٢، ١٣٤، ١٦٢، ٢٩٩، ٣٤٨ ـ ٣٤٩.
-
عبدالرحمن شرفکندی، چیشتی مجیوَر، (پاریس ـ ١٩٩٧ز)، ل ل ٣٥٦، ٣٦١.
-
جمال نبز، بیره‌وه‌ریینامه‌ی ئه‌و رۆژانه‌ی جاره‌كی دیی ناگه‌ڕێنه‌وه (خاطرات آن روزهایی که دیگر باز نمی‌گردند)، (سلیمانیه ـ چاپخانه شوان ـ ٢٠١٧ز)، ل ل ٥٢، ٣٣٣ ـ ٣٣٤.
-
توفیق ملا صدیق، بیره‌وه‌ریه‌كانی ڕۆژانی حیزبایه‌تی و پێشمه‌رگایه‌تی و دوور خرانه‌وه‌م (خاطرات روزهای حزب‌گرایی و پیشمرگایتی و تبعیدم)، چاپ دوم، (اربیل ـ چاپخانه شهاب ـ ١٩٩٦ز)، ل ل ١٦، ٢١، ٧٣.
-
احمد دلزار، بیره‌وه‌ری ڕۆژانی ژیانم (خاطرات روزهای زندگی‌ام)، (اربیل ـ وزارت فرهنگ و جوانان ـ چاپخانه شهاب ـ ٢٠١٩ز)، ل ١٢٧.
-
احمد باور، تاریخ معاصر عراق ١٩١٤ ـ ١٩٦٨، (سلیمانیه ـ چاپخانه کارو ـ ٢٠١٨ز)، ل ل ٢٦٨، ٣٥٧.
-
افراسیاب هورامی، بارزانی مسته‌فا له هه‌ندێك به‌ڵگه‌نامه و دۆكیومێنتی سۆڤیه‌تیدا (مصطفی بارزانی در برخی اسناد و مدارک شوروی) ١٩٤٥ ـ ١٩٥٨، (اربیل ـ مؤسسه چاپ و نشر آراس ـ چاپخانه وزارت آموزش ـ ٢٠٠٢ز)، ل ١٣٢.
-
ابوالحسن تفرشیان، قیام افسران خراسان، چاپ دوم، (تهران ـ انتشارات اطلس ـ ١٣٦٧هـ.ش)، ص ١١٦.
-
بکر عبدالکریم حویزی، گه‌شتێك به كۆماری مه‌هابادا بیره‌وه‌ریه‌كانم له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا (سفری به جمهوری مهاباد، خاطراتم در کردستان شرقی) ١٩٤٤ ـ ١٩٤٧، (اربیل ـ مؤسسه چاپ و نشر آراس ـ ٢٠٠١ز)، ل ل ١٩، ٣٠، ٣٧ ـ ٣٨، ١٠١.
-
سالار حفید، علی العسکری والحکم للتأریخ، (بدون مکان ـ بدون سال)، ص ٢٨.
-
حبیب محمد کریم، تاریخ الحزب الدیمقراطی الکوردستانی ـ العراق (فی محطات رئیسیة) ١٩٤٦ـ ١٩٩٣، (دهوک ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م)، ص ص ٣٣، ٥٠، ٥٧، ٦١، ٦٨.
-
حسن ارفع، کردها و یک بررسی تاریخی و سیاسی، (بی‌جا ـ بی‌تا)، ص ص ٧٩، ١٣٩.
-
حمه‌ی فرج هه‌ڵه‌بجه‌یی، له شنروێ وه بۆ ستكهۆڵم (از شنروێ تا استکهلم)، چاپ سوم، (سلیمانیه ـ چاپخانه کارو ـ ٢٠١٥ز)، ل ل ١٥ ـ ١٦، ٢٥، ١٥٢.
-
دانا آدامز اشمیت، رحلة الی رجال شجعان فی کوردستان، ترجمه و تعلیق جرجیس فتح‌الله، (اربیل ـ دار آراس للطباعة والنشر ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ١٩٩٩م)، ص ١٦٨.
-
الدکتور کمال فؤاد یتحدث لقنوات اعلام الاتحاد الوطنی الکردستانی، جریده الاتحاد، الصحیفه المرکزیه للاتحاد الوطنی الکردستانی، العدد ٤٩٥، السلیمانیه، الجمعه، ١٨ تشرینی یه‌كه‌می ٢٠٠٢م، ص ١١.
-
زاهیر سه‌وز، ئه‌حه بچكۆڵی خه‌یات كاروانێكی بێ ووچان و خه‌باتێكی سه‌ربه‌رزانه، ڕۆژنامه‌ی برایه‌تی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان ـ یه‌كگرتوو، ژماره ١٨٨١، هه‌ولێر، پێنجشه‌مه، ٢٤ شوباتی ١٩٩٤ز، ل ل ٦ ـ ٧.
-
شێخ تالیب سه‌ید عه‌لی، كورته‌یه‌ك له بیره‌وه‌رییه‌كانی ژیانم، داڕشتنه‌وه و پێداچوونه‌وه عبدالخالد صابر، (سلیمانیه ـ چاپخانه کارو ـ ٢٠١٤ز)، ل ٥٦.
-
عبدالجبار عبد مصطفی، تجربة العمل الجبهوی فی العراق بین ١٩٢١ ـ ١٩٥٨، (بغداد ـ دار الحریه للطباعه ـ ١٩٧٨م)، ص ١٤٢.
-
عبدالخالد صابر (مامۆستا خالد)، شه‌جه‌ره‌ی بنه‌ماڵه دێرینه‌كانی سلێمانی له نێوان ساڵانی ١٧٨٤ ـ ١٩١٤، چاپی دووه‌م، (به‌یرووت ـ چاپخانه‌ی گرین گلوری ـ ٢٠١٠ز)، ل ل ٧٨٩ ـ ٧٩٠، ٧٩٣.
-
علی سنجاری، القضیة الکوردیة وحزب البعث العربی الاشتراکی فی العراق، الجزء الثالث، (دهوک ـ مطبعة خانی ـ ٢٠١٢م)، ص ١٨٦.
-
علی عبدالله، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان ـ عێراق تا به‌ستنی کۆنگرەی سێیەمی، (بێ شوێن ـ ئه‌یلولی ١٩٦٨ز)، ل ل ٥٢، ٧٤.
-
فاروق ابراهیم شریف، الضباط الکورد فی الجیش العراقی منذ تأسیسه عام ١٩٢١، الجزء الثالث، (السلیمانیه ـ ٢٠١٨م)، ص ٥٢.
-
کاوه‌س قفتان، الحرکة القومیة التحریریة الکردیة فی کردستان العراق ١٩٥٨ ـ ١٩٦٤، (السلیمانیه ـ المدیریه العامة للطباعة والنشر ـ ٢٠٠٤م)، ص ص ١٦١ ١٦٢.
-
مرسوم جمهوری رقم ٣٣، جریده الوقائع العراقیه، وزاره الارشاد فی العراق، العدد ٤٨٩٠، السنه الثالثه، بغداد، الثلاثاء، ٧ شباط ١٩٦١م، ص ١.
-
مسعود البارزانی، البارزانی والحركة التحرریة الكردیة، المجلد الثالث، الطبعة الثانیة، (أربیل ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ٢٠٠٢م)، ص ص ١٤٤، ٢١٥، ٢٤٤.