حقوقدان و سیاستمدار، حمزه عبدالله عمر عاشور، مشهور به لزگین، ملا رحیم و ملا برایم، در سال ١٩٣٦ عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست عراق بود، در سال ١٩٤٥ در شورش دوم بارزان (١٩٤٣-١٩٤٥) عضو کمیته آزادی بود، در سال ١٩٤٦ در شهر مهاباد عضو هیئت موسس حزب دموکرات کرد بود و در همان سال و در اولین کنگره حزب به عنوان عضو کمیته اجرایی مرکزی (کمیته مرکزی) و سپس به عنوان دبیر و عضو دفتر سیاسی حزب انتخاب شد، به دلیل عدم پایبندی به تصمیمات حزب و عدم همکاری با تشکیلات حزب، توسط کمیته مرکزی از عضویت تعلیق شد، در تابستان ١٩٥١ توسط دولت مرکزی عراق دستگیر و به کشور ترکیه تبعید شد، هنگام بردن به ترکیه توانست در زاخو خود را نجات دهد و به شهر سلیمانیه بازگردد، پس از بازگشت با اعضای ناراضی حزب و به‌ویژه اعضای شاخه سلیمانیه که پس از اختلاف با کمیته مرکزی از حزب اخراج شده بودند ارتباط برقرار کرد، حمزه عبدالله و شاخه سلیمانیه متحد شدند و حزب جدیدی به نام جناح پیشرو حزب دموکرات کرد-عراق را در سال ١٩٥٢ تاسیس کردند، سال ١٩٥٦ پس از انحلال حزبش حمزه عبدالله به صفوف حزب بازگشت و به تصمیم کمیته مرکزی حمزه عبدالله عضو کمیته مرکزی حزب شد، سال ١٩٥٩ و در کنگره چهارم به‌طور قطعی از حزب دموکرات کردستان اخراج شد.
زندگینامهحمزه عبدالله که خانواده‌اش اهل شهر وان در کردستان شمالی هستند، پس از آوارگی در سال ١٩١٥ در کردستان ایران به دنیا آمد و سپس آواره کردستان عراق شد، سال ١٩٣١ دوره دبیرستان رشته علوم را در شهر موصل به پایان رساند، سال ١٩٣٢ در دانشکده حقوق بغداد پذیرفته شد و مدرک کارشناسی را دریافت کرد، سال ١٩٤٧ با استاد نعیمه فتاح احمد ٢٠٠٣ خواهر وکیل ابراهیم احمد ازدواج کرد، در ١٣ دسامبر ١٩٩٨ در شهر سلیمانیه درگذشت و بنا بر وصیت خودش در قبرستان روستای سیته‌ک به خاک سپرده شد. به زبان‌های کردی، عربی، انگلیسی و روسی تسلط داشت.
کارنامه مبارزاتیحمزه عبدالله در دوران جوانی خود با چندین حزب و انجمن سیاسی مانند انجمن یادبود جوانان ١٩٣٣ و حزب کمونیست عراق ١٩٣٤ و گروه روزنامه (الأهالي) که تنها روزنامه اپوزیسیون دوران پادشاهی عراق بود ١٩٣٤ و انجمن اصلاحات مردمی (الاصلاح الشعبي) ١٩٣٥ فعالیت کرده است.
در شورش دوم بارزان (١٩٤٣-١٩٤٥) عضو کمیته آزادی بود و سال ١٩٤٦ عضو هیئت موسس حزب دموکرات کرد بود، همان سال و در کنگره اول به‌عنوان عضو و سپس دبیر کمیته اجرایی مرکزی (کمیته مرکزی) حزب دموکرات کرد انتخاب شد و سپس عضو دفتر سیاسی حزب شد و در همان سال نخستین شماره روزنامه رزگاری ارگان حزب دموکرات کرد را منتشر کرد.
سال ١٩٥١ در روز افتتاحیه کنگره دوم حزب دموکرات شرکت کرد، سپس محل برگزاری کنگره را ترک کرد و با این حال به عنوان عضو کمیته مرکزی بازانتخاب شد اما به دلیل عدم پایبندی به تصمیمات کنگره دوم حزب و عدم همکاری با تشکیلات، توسط کمیته مرکزی تعلیق شد.
در تابستان ١٩٥١ توسط دولت مرکزی عراق دستگیر و به کشور ترکیه تبعید شد و هنگام بردن به ترکیه توانست در زاخو خود را نجات دهد و به شهر سلیمانیه بازگردد، پس از بازگشت با اعضای ناراضی حزب و به‌ویژه اعضای شاخه سلیمانیه که پس از اختلاف با کمیته مرکزی از حزب اخراج شده بودند ارتباط برقرار کرد، متحد شدند و سال ١٩٥٢ حزب جدیدی به نام جناح پیشرو حزب دموکرات کرد-عراق تاسیس کردند.
سال ١٩٥٣ و در کنگره سوم حزب دموکرات کردستان-عراق برای اولین بار از صفوف حزب اخراج شد اما سال ١٩٥٦ پس از رسیدن نامه ژنرال رئیس مصطفی بارزانی برای اتحاد هر دو جناح حزب در یک ساختار، بازگشت و به عضویت کمیته مرکزی و سپس دفتر سیاسی حزب دموکرات متحد کردستان-عراق درآمد.
سلطه کمونیست‌ها پس از کودتای سال ١٩٥٨، بر حزب تأثیر گذاشته بود و حزب کم‌کم به سوی انشعاب می‌رفت به‌ویژه از طریق آن کادرهای حزب کمونیست که در دوره‌های گذشته به صفوف حزب پیوسته بودند، در این زمان پیوستن کمونیست‌ها به تشکیلات حزب و تأثیرشان بر حمزه عبدالله، باعث شد در مدت زمان کوتاهی کنترل حزب را به دست بگیرند و در اولین گام ابراهیم احمد دبیر حزب را به اتهام راست‌گرایی برکنار کردند و حمزه عبدالله به جای او به عنوان دبیر حزب انتخاب شد.
سال ١٩٥٩ حمزه عبدالله برای انحلال حزب دموکرات متحد کردستان در درون تشکیلات حزب کمونیست عراق تلاش می‌کند و به این دلیل حمایت و جانبداری از حزب کمونیست کم‌کم به بدنه و اعضای حزب سرایت می‌کرد، در این وضعیت توسط تشکیلات و اعضای حزب شکایات زیادی به مصطفی بارزانی (١٩٠٣-١٩٧٩) رسید که خواستار پایان دادن به این وضعیت و برگزاری کنگره حزبی بودند، دفتر سیاسی حزب با این درخواست موافقت نکرد بنابراین مصطفی بارزانی خواستار برگزاری نشست کمیته مرکزی حزب شد و در ٣٠ ژوئن ١٩٥٩ کمیته مرکزی تشکیل جلسه داد و در نهایت تصمیم به تعلیق حمزه عبدالله گرفته شد، سال ١٩٥٩ سرانجام در کنگره چهارم حزب به دلیل چپ‌روی و ارتباط پنهانی با حزب کمونیست، او و یارانش از صفوف حزب اخراج شدند.
سال ١٩٦٤ در برابر جناح دفتر سیاسی و تصمیماتشان ایستاد و از رئیس مصطفی بارزانی حمایت کرد و پس از موافقت‌نامه مارس ١٩٧٠ نیز در روستای دیلمان از توابع استان اربیل به دیدار رئیس مصطفی بارزانی رفت.
از آثار او:
١. شورش بارزان ـ ١٩٥٩، توسط محرم محمد امین از عربی به کردی ترجمه شده است.
منابع:- گروه دانشنامه حزب دموکرات کردستان، تاریخ حزب دموکرات کردستان، (اربیل- چاپخانه روژهلات- ٢٠٢١).
- هوشیار نوری لک، نامداران کرد در یک سطر، (اربیل - چاپخانه چهارچرا - ٢٠١٠م).
- مهدی محمد قادر، پیشامدهای سیاسی کردستان عراق ١٩٤٥ - ١٩٥٨، (سلیمانیه - مرکز پژوهش‌های استراتژیک کردستان - ٢٠٠٥م).
- شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل میان سال‌های (١٩٥٨ - ١٩٦٣) پژوهشی در وضعیت سیاسی، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٢م).
- شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل میان سال‌های ١٩٦٣ - ١٩٧٠ پژوهشی تاریخی در وضعیت سیاسی، (اربیل - چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین - ٢٠١٦م).
- صالح بیچار، حمزه عبدالله بزرگتر از فراموشی، روزنامه کوردستانی نوێ، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، ضمیمه یادگار، شماره ٨٠٧٢، سال بیست و نهم، سلیمانیه، پنجشنبه، ٣٠ ژانویه ٢٠٢٠م.
- صدیق صالح، نگاهی به زندگی‌نامه حمزه عبدالله، روزنامه کوردستانی نوێ، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، ضمیمه یادگار، شماره ٨٠٧٢، سال بیست و نهم، سلیمانیه، پنجشنبه، ٣٠ ژانویه ٢٠٢٠م.
- احمد باور، تاریخ معاصر عراق ١٩١٤ - ١٩٦٨، (سلیمانیه - چاپخانه کارو - ٢٠١٨م).
- خلیل عبدالله، حمزه عبدالله؛ نمادی کردستانی، روزنامه کوردستانی نوێ، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره ٨٠٤٥، سال بیست و هشتم، سلیمانیه، سه‌شنبه، ٢٤ دسامبر ٢٠١٩م.
- وکیل حمزه عبدالله، "سند سیاسی ملی دست‌نویس"، مجله ٢١K، شماره ٢ - ٣، ٢٠٠٨م.
- حبیب محمد کریم، تاریخ الحزب الدیمقرطي الكوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ - ١٩٩٣، (دهوک - چاپخانه خبات - ١٩٩٨م).
- رحیل الشخصیة الوطنیة الكوردیة المناضلة الاستاذ حمزه عبدالله، جریدة خه‌بات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ الموحد، العدد ٩٠٥، الجمعة، ١٨ كانون الأول ١٩٩٨م.
- کریم شارزا، المناضل الوطني حمزة عبدالله، جریدة خه‌بات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الكوردستاني، العدد ٩٤٦، الجمعة، أربیل، ١٥ تشرین الأول ١٩٩٩م.