ئەزمەڕ چیایەکی بەرز و بەناوبانگی کوردستانە. دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی. بەهۆی بەرزییەکەیەوە، لە ڕووی جوگرافییەوە بۆ پێگەی سەربازی بە گرنگ دادەنرێت. بۆ هێزی پێشمه‌رگه، چیا بەرزەکان شوێنی بەرگری و خۆڕاگری بوون. بۆیە سوپای عێراق بڕیاری دا دەست بەسەر بەرزاییەکاندا بگرێت بۆ ئەوەی زاڵ بێت بەسەر تەواوی ناوچەکەدا. هەرچەندە سوپای عێراق لە سلێمانی هێزی هەبوو، بەڵام کاتێک هێزی پێشمه‌رگه زاڵ بوون بەسەر بەرزاییەکانی چیای ئەزمەڕدا، هێزەکانی سوپای عێراق بۆیان زەحمەت بوو ئەرک و چالاکییە سەربازییەکانیان ئەنجام بدەن. بۆیە دەستیان کرد بە ئامادەکاری بۆ هێرشێکی سەربازی بۆ گرتنی چیاکە.
لە کاتژمێر ٥:٣٠ی بەیانی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٤، سوپای عێراق هێرشێکی بۆ سەر پێگەکانی پێشمه‌رگه لە چیای ئەزمەڕ ڕاگەیاند. هێزی ٤ی فیرقەی ٢ی کەرکووک، هێزە تایبەتەکان، فەوجی تانکی فیرقەی ٨، هێزی ئاسمانی، تۆپخانەی فیرقەی ٢ و بەکرێگیراوانیان بەشدارییان لەم هێرشەدا کرد. هێزی پێشمه‌رگه‌ش لە هێڵی بەرگری خۆیاندا بوون، فەوجی ٤ی هێزی تێکۆشانی پێنجوێن بە فەرماندەیی نوری حەمە عەلی بەشدارییان لە شەڕەکەدا کرد.
حکومەت هەموو توانایەکی سەربازی لە هێرشەکاندا بۆ سەر ناوچە شۆڕشگێڕییەکان بەکارهێنا، لەوانە هێز، چەک، هاوپەیمانی، تانک، تۆپخانەی مەودا دوور، زرێپۆش و هێزی ئاسمانی بۆ تێکشکاندنی شۆڕشی کورد. وەک فێڵێکی سەربازی، سوپای عێراق سەرەتا دەستی کرد بە تۆپبارانکردنی چیای ئەزمەڕ بە تۆپخانە و فڕۆکە. بەڵام هێزی پێشمه‌رگه پێشبینی ئەمەی کردبوو و پێگەکانی خۆیان بە باشی پاراستبوو، بەمەش ڕێگرییان کرد لەوەی بەهۆی تۆپبارانەکەوە زیانیان پێ بگات. جگە لەوەش، پێشمه‌رگه هەر لە هۆشیاریدا بوون بۆ پاراستنی هێڵی بەرگری سەرەڕای ئەوەی هەندێک کەس بەهۆی تۆپبارانەکەوە بریندار بوون.
کاتێک هێزی ئاسمانی سوپای عێراق پێگەکانی پێشمه‌رگه‌ی لە چیاکان بۆردومان کرد، هێزی بەرگری ئاسمانی پێشمه‌رگه بە چەکی مامناوەند فڕۆکەیەکی هەلیکۆپتەریان خستە خوارەوە، کە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ورەیان هەبوو. دوای ئەوەی تۆپبارانەکە وەستا، سوپای عێراق هێرشێکی بەرفراوانی دەستپێکرد کە فەوجی تانک هێڵی یەکەمی هێرشەکە بوو و لە پێش پیادە و جاشەکانەوە بوو. هەرچەندە جوڵەکە بەهۆی بوونی مینە دژە تانکەکانەوە خێرا نەبوو، بەڵام هێزەکانی پیادە و جاش دەستیان کرد بە پێشڕەوی لە شوێنەکانی تر، تا نزیک بوونەوە لە پێگەکانی پێشمه‌رگه. شەڕێکی گەرم لە نێوانیاندا ڕوویدا. بەدرێژایی ڕۆژەکە، هێزی پێشمه‌رگه توانییان بە بەهێزترین شێوە وەڵامی هێرشەکە بدەنەوە. بەمەش هێرشەکە لەلایەن هێزی پێشمه‌رگه‌وە تێکشکێنرا. سوپای عێراق هەوڵیدا لە کاتی کشانەوەدا کوژراوەکان بە تانک بگوازێتەوە، بەڵام تەرمی زۆرێک لە سەرباز و جاشەکان لە مەیدانی شەڕەکەدا بەجێمان.
سوپای عێراق لەو ڕۆژەدا نەیتوانی دەست بەسەر چیاکەدا بگرێت. ڕۆژی دواتر، ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٧٤، هێرشێکی بەرفراوانیان دەستپێکردەوە، وەک ڕۆژی پێشوو، بەڵام لە ڕووی تۆپباران و هێرشی ئاسمانییەوە توندتر بوو. پاشان بە هاوکاری تانک و فەوجی زرێپۆش، هێرشیان کردە سەر پێگەکانی پێشمه‌رگه. بەڵام سوپای عێراق ناچار بوو پاشەکشە بکات دوای شەڕێکی سەخت و خوێناوی کە تێیدا ژمارەیەکی زۆر سەربازی لەدەستدا و چەندین تانک و زرێپۆشیان تێکشکێنرا. ئەم کشانەوەیە بووە هۆی ئەوەی فەرماندەکانی سوپای عێراق لە ئەنجامەکە ناڕازی و تووڕە بن. تووڕەیی فەرماندەکان بووە هۆی سزادانی هەندێک ئەفسەری سوپا، بۆ ئەوەی ترس بخەنە دڵی ئەوانی تر بۆ تێکشکاندنی پێشمه‌رگه. دوای فشارێکی زۆر و هێرشی بەردەوام و ژمارەیەکی بێشومار سەرباز، چەکی قورس، تانک، تۆپخانە، زرێپۆش و هێزی ئاسمانی، سەرەڕای زیانە قورسەکانی سوپا و بەکرێگیراوان، سوپا توانی دەست بەسەر چیای ئەزمەڕدا بگرێت. هێزی پێشمه‌رگه‌ش بێ قوربانی نەبوون.
سەرچاوەکان:-
سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو: ڕووداوه سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول 1970-1975، چاپى يه‌كه‌م، چاپخانەى دانیشفەڕ، هه‌ولێر، 2022.
-
ملازم خدر عەبدوڵڵە دەباغ: بیرەوەریەکانم و تۆپخانەى شۆرش ئەیلوولى مەزن چاپخانەى ڕۆشنبیری، چاپى سێیەم، هەولێر – ٢٠٢٠.
-
کاروان جوهر محمد: ئیدریس بارزانى ١٩٤٤- ١٩٨٧ ژیان و ڕۆلى سیاسیى و سەربازى لە بزوتنەوەى ڕزگاریخوازى کورددا، چاپخانەى هێڤی، هەولێر، ٢٠١٩.
-
ئیبراهیم جەلال: باشورى کوردستان و شۆرشى ئەیلوول بنیادنان و هوڵتەکاندن، چاپى چوارەم، ٢٠٢١.