شەڕی کۆسپی سپی

کاتێک کە پێشمەرگە زاڵ بوو بەسەر قەڵا (قشلە)ى ڕایات لە ١٢ی تەمووزى ١٩٦٢ دەڤەرى باڵەکایەتى بە تەواوى بوو بە بەشێک لە ناوچەى ئازادکراوى شۆڕشى ئەیلوول، ئەگەرچى لە چەند ناوچەى جیاجیادا بەتایبەتى کوێستانەکانى دەوروبەرى چیاى هەڵگورد چەکدارانى بەکرێگیراو (جاش) ناوە ناوە دەردەکەوتن بەنیازى نانەوەى پەشێوى، بەڵام هەر زوو لەلایەن هێزى پێشمەرگەوە پەرت و بڵاو دەکران و لە ناوچەکە دوور دەخرانەوە.


هێزێکى پێشمەرگە بە فەرماندەی مەحمود کاوانى و یاریدەرەکەى خورشید شێرە لە کۆسپی سپی و بەرزایی چیاى سیرینى ڕۆژهەڵاتى گوندى پیروسوان نزیک گوندى بەرسیرین لەسەر ڕێگاى هامڵتۆن جێگیر کرابوو، بە مەبەستى ڕێگریکردن لە ئەگەرى هەر هێرشێکى سوپاى حکومەت ئەگەر لە ڕواندزەوە نیازى هێرشبردنى هەبێت بۆ باڵەکایەتى، چونکە هەر لەو ناوچەیە بەتایبەتى لە کاتى گەمارۆى سەر قشلەى ڕایات سوپاى عێراق هێرشێکى گەورەى بۆ باڵەکایه‌تى ئەنجامدا بۆ شکاندنى گەمارۆى سەر قشلەکە، بەڵام لەلایەن پێشمەرگەوە تێکشکێندرا و فەوجێکى سەربازى بەتەواوى لەناو برا.

پاش ئەو شەڕە سوپاى عێراق چیتر نەیتوانى بەم ڕێگایەدا پەلامارى ناوچەکە بدات، بەڵام سریەیەکى سەربازى و چەند ڕەبایەى چەکدارى بەکرێگیراو (جاش) لە نزیک گوندى بەرسیرین و کۆسپی سپی جێگیر کردبوون، ئەو هێزەى پێشمەرگەش لە بەرامبەر ڕەبایەکانى سوپاى عێراق و چەکدارە بەکرێگیراوەکان سەنگەریان گرتبوو ژمارەیان ٢٠ پێشمەرگە بوون. شایانى باسە چەکدارەکان سەربە شێخ زەیتۆ بوون کە دوو بەرپرسیان هەبوون بەناوەکانى عەزیزخان و جبۆ، دیارە پەیوەندییان بە شۆڕشەوە هەبوو هەر بەو بۆنەیەوە زۆر جار لە ئازوقە و خواردەمەنى و فیشەک یارمەتی پێشمەرگەیان دەدا.

ڕۆژێک لە یەکێک لە سەنگەرەکانى پێشمەرگە لە بەرزایی چیاى سیرین کە دەیڕاونیە شوێنى سەربازگەى سوپاى عێراق لە بەرامبەر گوندى بەرسیرین، کاتێ کە سەربازەکان سەرقاڵى وەرگرتنى خواردنى نێوەڕۆ دەبن پێشمەرگەکان گاشەبەردێکى گەورە غلۆر دەکەنە خوارەوە و بەردەبێتەوە ناو سەربازگەکە و بەر مەنجەڵ و تەشتەکانى خواردن دەکەوێ، سەربازان ڕایانکرد و شوێنەکەیان بەجێهێشت بۆ ڕۆژى دوایی بەیەکجارى سەربازگەکیان چۆڵ کرد.

لە ٣١ى تەمووزى ١٩٦٢ ئەو هێزەى پێشمەرگە هەواڵى پێگەیشت کەوا حکومەت نیازى هێرشکردنی هەیە بۆ سەر سەنگەرەکانیان، ئەوە بوو لە ٢ى ئابى ١٩٦٢ کاتژمێر٥ى بەیانى هەواڵەکە پشتڕاست بووە و هێرشەکە دەستى پێکرد، پێشمەرگەکانیش ئامادەکارى بەرگریکردنیان کرد و دابەشى سەر چەند قۆڵیک بوون، وادیارە بە هۆى پەیوەندییان بە چەکدارانى شێخ زەیتۆ لە قۆڵى بەرى ئەمان مەترسیان نەبوو.

لە ئاماژەیەکدا هاتووە کە سەنگەرێکى سوپاى عێراق لەلایەن پێشمەرگەوە ئابلۆقە درابوو بۆیە حکومەت لەم هێرشەدا نیازى ئەوە بوو کە ڕزگاریان بکەن، بۆ ئەمەش داواى لە عزت سلێمان بەگ کردبوو کە هەڵمەتێکى سەربازى بۆ ئەو ناوچەیە بکەن، چونکە چەکدارەکانی بە ئازا و زیرەک ناویان دەرکردبوو، هەروەها ئاماژەکە ئەوەش دەخاتە ڕوو کە ئەمە دەرفەتێکى بۆ کەریم خانى برادۆست هێنابووە پێش کە لەو ماوەیەدا ڕیزەکانى شۆڕشى بەجێهێشتبوو پەیوەندى بە حکومەتەوە کردبوو تاوەکو لەو شەڕەدا بەشدارى بکات و ببێتە جێگاى باوەڕیان.

سەرەتا وەک هەموو جارێک و پلانی جەنگى هێرشەکە بە بۆردومانێکى سەختى سەنگەرەکان دەستى پێکرد بە تۆپ و فڕۆکەى هێرشبەر، پاشان لە سێ قۆڵەوە سوپا و چەکدارانى بەکرێگیراو پەلامارى پێشمەرگیاندا، تا کاتژمێر٣ى دواى نیوەڕۆى هەمان ڕۆژ سوپا و چەکدارەکان لە پەلامارەکەیاندا بەردەوام بوون پێشمەرگەش لە بەرگریکردن دابوو، بەڵام تا دەهات فیشەک و تەقەمەنیان کەم دەبوو.

دیارە سوپا و چەکدارى بەکرێگیراو (جاش) درکیان بەمە کردبوو بۆیە ویستیان پێشڕەوى بکەن بۆ سەر لوتکەى بەرزاییەک کە ئاڵاى لەسەر هەڵبدەن و سەرکەوتن بەسەر پێشمەرگەدا ڕابگەیەنن، پێشمەرگەکانیش خۆیانى بۆ مەڵاس دەدەن تا دەگەنە سەر بەرزاییەکە، لەوکاتەى کە سەرقاڵى هەڵدانى ئاڵا دەبن ئەمان هێرشیان دەکەنە سەر، چەند چەکدارێک دەپێکن و دەست بەسەر چەک و تەقەمەنیاندا دەگرن بەمەش دەتوانن ڕێژەیەکى فیشەک و تەقەمەنى دەستەبەر بکەن، پاشان هێرشى پێچەوانە دەست پێدەکەن و چەکدارەکان و سەربازە عێراقییەکان تێکدەشکێنن و ناچار بە ڕاکردنیان دەکەن، پێشمەرگەکانیش دوایان دەکەون تا پاشەکشەیان پێدەکەن بۆ ئەو شوێنەی کە لێیەوە هاتبوون.

دواى ئەوەى کە شەڕەکە ١٤ کاتژمێرى خایاند پێشمەرگە سەرکەوتنى بەسەر سوپا و چەکدارى بەکرێگیراودا تۆمار کرد، لاشەى ١٢سەرباز و٤ چەکدارى بەکرێگیراو لە مەیدانى شەڕەکەدا بەجێ دەمێنن، دوو پێشمەرگەش شەهید بوون هەر لە شوێنى شەهید بوونیاندا بە خاک سپێردران کە تا ئەمڕۆش گۆڕەکەیان لە هەمان شوێن ماوەتەوە.

دەستکەوتى پێشمەرگە لەو شەڕەدا بریتى بوو لە دەستبەسرداگرتنى ١٠ تفەنگى ئینگلیزى و ڕەشاشێکى برێن و ئامێرێکى بێتەل و دووربینێک.


سەرچاوەکان:

١- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپی یەکەم ٢٠٠٤.

٢- خورشید شێرە، خەبات و خوێن، بیرەوەریەکانی ساڵانی خەباتی پێشمەرگادەتی، چاپی سێیەم، هەولێر، ٢٠١٥.

٣- غازى عادل گەردى، پێشمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازى بارزانیدا حەجى بیڕۆخى، بەرگى یەکەم چاپى دووەم، تورکیا، ٢٠٢١.

٤- ئیسماعیل گوندەژۆرى، شۆرشى ئەیلول لە باڵەکایەتى، چاپخانەى رۆژهەڵاات، چاپى یەکەم، ٢٠١٨.

٥- زرار سلیمان بەگ دەرگەڵەیی، بیروەریەکانم لە ساڵانى ١٩٤٣-١٩٧٧دا.


بابەتی پەیوەندیدار

داستانى دووەمى چياى زۆزك ١٩٧٤

داستانى دووەمى زۆزک لە ئەیلوولى ١٩٧٤ ڕوویدا، سوپاى عێراق بۆ دەستگرتن بەسەر چیاى زۆزک، بە پاڵپشتى تانک و تۆپ و فڕۆکەى جەنگى ژمارەیەک هێرشى گەورە و بەربڵاوى کردە سەر سەنگەرەکانى هێزى پێشمەرگە لە دامێن و بەرزاییەکانى چیاکە، دواى دەیان ڕۆژ لە شەڕ و پێکدادان و تێکشکاندنى چەند هێرشێک و پێگەیاندى زیانى زۆرى گیانى و ماددى بە سوپاى عێراق، توانیان لە تشرینى یەکەمى ١٩٧٤ دەستى بەسەردا بگرن.

زانیاری زیاتر

چالاکى پشت منجەل ١٩٨٢

چالاکى پشت منجەلان بۆسەیەکى پێشمەرگە بوو بۆ هێزە سەربازیەکانى سوپاى عێراق، لە شەوێکى کۆتاییەکانى پاییزى ١٩٨٢ لە چوارچێوەی خەباتی پارتیزانی شۆڕشی گوڵاندا، هێزێکى پێشمەرگەى کوردستان چوونە سەر ڕێگاى سەرەکى سۆران- چۆمان (ڕێگاى هاملتۆن) لە پشت منجەلان بۆسەیەکیان دانایەوە، ئۆتۆمبێلێکى سەربازى کە ژمارەیەکى زۆرى سەربازى هەڵگرتبوو کەوتە بۆسەکەوە، هێزەکەى پێشمەرگە ڕووبەڕووى بوونەوەو دایانە بەر دەستڕیژى گوللە، لە ئەنجامدا ئۆتۆمبێلەکەیان تێکشکاند و بە تەواوى سەربازەوە لە هەڵدێرى جاددەکەوە کەوتە خوارەوە...

زانیاری زیاتر

تۆپبارانى سەربازگەى سیدەکان ١٩٧٩

تۆپبارانى سەربازگەى سیدەکان چالاکیەکى پارتیزانى بوو لە لایەن یەکێک لە مەفرەزەکانى پێشمەرگە بە فەرماندەى مەحمود شێخۆ، کە هەستان بە گواستنەوەى تۆپێکى ٥٧ملم لەگەڵ ژمارەیەک گوللە بۆ سەر بەرزاییەکى نزیک شارۆچکەى سیدەکان، ئێوارەیەکى پێش خۆر ئاوابوونی هاوینى ١٩٧٩ بۆ ماویەک تۆپبارانى سەربازگەیان کرد و ئاڵوزى و پشێویان خستە ناو سەربازگە و پاشان شوێنەکەیان جێ هێشت.

زانیاری زیاتر

بۆسەى گوندى مجێسەر ١٩٨٠

بۆسەى گوندى مجێسەر چالاکیەکى پارتیزانى هێزى پێشمەرگە بۆ لێدان و گەیاندنى زیان بە هێزە سەربازیەکانى سوپاى عێراق بوو، ئێوارەیەکى بەهارى ١٩٨٠ مەفرەزەیەکى پێشمەرگە خۆیان گەیاندە نزیگ گوندى مجێسەر لە دەڤەرى برادۆست سەر ڕێگاى سەرەکى بۆسەیان دانایەوە، هێرشیان کردە سەر ئۆتۆمبیلێکى سەربازى و تێکیان شکاند و تەواوى سەرنیشانیان کوشتن کە حەوت سەرباز بوون پێشمەرگەکانیش بێ زیان گەڕانەوەو شوێنەکەیان جێهێشت.

زانیاری زیاتر

شەڕى پردەکەى چۆمى دەرەدوینە لە تەمووزى ١٩٦٣

ئه‌و شەڕە لە سەر ڕێگاى نێوان مەیدان و دەربەندیخان لە کاتێکدا ڕوویدا، کە هێزى پێشمەرگە ویستى ڕێگا لە کاروانێکى سەربازى سوپاى عێراق بگرێت کە بە ڕێگاى جەلەولا- دەربەندیخان بەرەو بەغدا تێدەپەڕی، لە شەڕەکەدا سوپاى عێراق و چەکدارانى بەکرێگیراو زیانێکى گیانى زۆریان پێکەوت، کاروانە سەربازیەکەش ڕۆژی یەکەم نەیتوانى تێپەڕێ بەڵکو بۆ ڕۆژى دوایی دەرباز بوو.

زانیاری زیاتر