داستانی چیای سەفین نیسانی ١٩٧٤

لە حوزەیرانى ١٩٧٤ حکومەتى عێراق هێرشى کردە سەر چیاى سەفین، هەرچەندە پێشمەرگە لە بەرگریدا بوون، بەڵام بەردەوامى هێرشەکانى حکومەت و پڕچەکى سوپا و ماندوو بوونى هێزى پێشمەرگە، وایکرد کە نەتوانن درێژە بە خۆڕاگرى بدەن لەو چیایەدا، بۆیە فەرماندەکانى پێشمەرگەى ئەو میحوەرەى شەڕ بڕیارى کشانەوەیان بۆ کونەفلوسەى پشت چیاى هەورێ دا، لەوێ هێڵێکى بەرگریان دانا تا نسکۆى شۆڕش لە بەهارى ١٩٧٥.


 دواى چوار ساڵى ئاگربەست لە ژێر سێبەرى ڕێکەوتننامەى ١١ى ئادارى ١٩٧٠ لە نێوان سەرکردایەتى شۆڕشی ئەیلوول و حکومەتى بەعس، بەڵام لە نیسانى ١٩٧٤ گفتوگۆ و دانوستانەکان گەیشتنە بن بەست، بەعس لە بەڵێنەکانى پاشگەز بووەوە و جارێکى دیکە هێرش و پەلامارەکانى بۆ سەر کوردستان دەست پێکردەوە، چونکە لە نیسانى ١٩٧٢ لەگەڵ یەکێتى سۆڤیەت پەیماننامە دۆستایەتى و هاوکارى مۆر کرد، لەم نێوانەدا هێزەکانى بە پێشکەوتووترین چەکى سەردەم کە لە یەکێتى سۆڤیەتى دەستکەوت پڕ چەککردن، وەک (فڕۆکەى TU22  و سیخۆى مێک، هەروەها ٢٥ تۆپى ١٢٠ ملم و ١٥٢ ملم و موشەکى سام و تانکى T62) جگە لەوەش خۆماڵى کردنى نەوت لە ساڵى ١٩٧٢ هاوتەریب لەگەڵ بوارى سەربازى بوارى ئابووریشى بوژایەوە ئیتر هەواى لەناو بردنى شۆڕشى کوردى لە ناخیدا جووڵایەوە.     

کاتێک کە سوپاى عێراق هێرشى کردە سەر کوردستان، هێزى سەفین فەرمانى پێکرا لە چیاى سەفین بەرگرى بکەن، بۆ ئەوەى ڕێگە نەدەن لەو میحوەرەوە سوپا پێشڕەوى بکات، هەرچەندە هەندێک ڕەبایەى سوپا بەر لە دەستپێکردنى شەڕ لە چیاکە بوونیان هەبوو، بەڵام فەرماندەى هێزى دەشتى هەولێر بۆ بەهێزکردنى هێڵى بەرگرى چیاى سەفین فەرمانی بە بەتالیۆنێکی هێزەکەى کرد بە فەرماندەى سەید کاکە و دوو لقى بەتالیۆنەکەى کە بەرپرسەکەیان مام حەمەدەمین و عەریف ئەبو زێد بوون، ئەم هێزەى پێشمەرگە چوونە سەر چیا بە تۆپێکى ١٠٧ملم و دۆشکەیێکەوە، سێ جار هێرشیان کردە سەر یەکێک لە ڕەبایەکانى سوپا، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون بەهۆى بۆردومانى فڕۆکە و تۆپبارانى سوپا و بەفر و سەرماوە کە هێشتا لە هەندێ شوێنى چیاکە هەر مابوو.

دواى ماوەیەک لە ناردنى ئەو بەتالیۆنەى پێشمەرگە، فارس باوە فەرماندەى ھێزى دەشتى هەولێر بۆى ڕوون بووە کە لە شوێنى نیمچە دەشتایدا تواناى ڕووبەڕووبوونەوەى تانک و زرێپۆشەکانى سوپاى عێراقی نیە، بڕیاریدا کە تەواوى هێزەکەى بگوازێتەوە چیاى سەفین، بەو پێیەى کە زانیارى هەبوو حکومەت  نیازى گرتنى چیاکەى هەیە. 

لە حوزەیرانى ١٩٧٤ سوپاى عێراق هێرشێکى چڕ و پڕی بۆ سەر چیای سەفین دەستپێکرد، لقێکى هێزى پێشمەرگە بە فەرماندەی فارس باوە نێردرایە سەر شاخى ئاوەگرد، ئەرکى بەتالیۆنى سەید کاکەش پارێزگارى هێڵى بەرگرى کانى سمایلى پشت ناحیەى هیران بوو، دواى چەند ڕۆژێکى هێرش و پەلامارى سوپا و بەرگرى پێشمەرگە هێزى سەفین شکا و چیایەکە دەستى بەسەردا گیرا، لەگەڵ شکانى ئەو قۆڵەى هێڵى بەرگرى هێرشى حکومەت لەسەر شاخى ئاوەگرد توندتر بوو، لقی نایف باوە ١٤ شەهید و ٢٠ بریندارایاندا لەگەل ئەوەشدا لە بەرگرییەکى بەهێزدا بوون. دواى گیرانى چیاى سەفین هێزى پێشمەرگە کشایەوە گوندى کونە فلوسەى پشت چیاى هەورێ. لە ئاماژەیەکى دیکەدا هاتووە کە پێشمەرگە لە گوندەکانى سوسێ و سماقولى گرتک و سماقولى گەلى چیاى بەنەباوى بنارى سەفین کشایەوە زیاتر لە مانگێک بوو لەشەڕدا بوو، هەر لە چیاى دیدەوانەوە تا دەگاتە چیاى سەفین کە دوورى نێوانیان زیاتر لە ٥٠کم دەبێت قۆناغ بە قۆناغ شەڕى خوێناوى لێ دەکرا و زیانى گیانى لە کوژراو و بریندار زۆر بوو، پێشمەرگە زۆر ماندوو بوو تواناى بەرگرى لاواز بوو. ڕۆژانە هێزى ئاسمانى حکومەت بە خەستى بۆردومانى سەنگەرەکانى پێشمەرگەى دەکرد، بۆیە بڕیارى کشانەوە درا.

دواى ئەوەى کە هێزى پێشمەرگە کشایەوە بۆ چیاى هەورێ سوپاى عێراق لە هێرش و پێشڕەویدا هەر بەردەوام بوو بۆ داگیرکردنى ناوچەکە، جارێکى دیکە لە نزیک چیاى ناوبراو شەڕ دەستى پێکردەوە، لە سەرەتادا بەشێک لە هێزەکان کە ورەیان تەواو داتەپى بوو لەبەر پاشەکشەى جارى یەکەم، جارێکى تر سەنگەرەکانیان چۆل کردن، بەڵام هێزێکى پێشمەرگە بە فەرماندەیى سەید کاکە بواریان بە پێشڕەویەکانى سوپاى عێراق بڕی و زیانێکى زۆریان پێ گەیاندن، ئیتر چیاى هەورێ لەبەر دەستى پێشمەرگە مایەوە تا نسکۆى شۆڕش ساڵى ١٩٧٥.


سەرچاوەکان:

١- عومەر عوسمان، ژیانى کوردێک، بەرگى یەکەم و دووەم، چاپخانەى موکریان، چاپى دووەم، هەولێر- ٢٠٠٨.

٢- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپى یەکەم – هەولێر،  ٢٠٠٤.

٣- سەید کاکە، بیرەوەرى پێشمەرگەیەک، چلپخانەى وەزارەتى ڕۆشنبیرى، چاپى یەکەم، هەولێر- ١٩٩٧.

٤- سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو، ڕووداوه‌ سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول ١٩٧٠-١٩٧٥، چاپى يه‌كه‌م، هه‌ولێر، ٢٠٢٢.

٥- خوڕشید شێرە، خەبات و خوێن، بیرەوەریەکانى ساڵانى پێشمەرگایەتى، چاپخانەى حاجى هاشم، چاپى سێیەم، هەولێر – ٢٠١٥.

٦- کاروان جوهر محمد، ئیدریس بارزانى ١٩٤٤- ١٩٨٧ ژیان و ڕۆلى سیاسیى و سەربازى لە بزوتنەوەى ڕزگاریخوازى کورددا، چاپخانەى هێڤی، هەولێر - ٢٠١٩.


بابەتی پەیوەندیدار

چالاکى گەرووى سیتکان ١٩٨٣

چالاکى گەرووى سیتکان بریتى بوو لە ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى پێشمەرگەى کوردستان لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق، لە ئێوارەیەکى بەهارى ١٩٨٣ لە گەرووى سیتکانى نزیک چیاى زۆزک، لەماوەیەکى کورتدا هێزەکەى پێشمەرگە هێرشیان کردە سەر هێزە سەربازیەکە و تێکیان شکاندن و زیانی زۆریان پێ گەیاندن لە کوشتن و بریندار، پاشان شوێنەکەیان جێ هیشت.

زانیاری زیاتر

شەڕى دیانا ١٩٧٩

شەڕی دیانا، ڕووبەڕوو بوونەوەى مەفرەزەیەکى پێشمەرگە لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق لە شارۆچکەى دیانا، کاتێ کە مەفرەزەکەى پێشمەرگە بەمەستى ئەنجامدانى چالاکیەک کە هێرشکردنە سەر ماڵی خیانەتکارێکى بەکرێگیراوى ڕژێم بە هاوکارى ڕێکخستنە نهێنیەکانى ناوشار، لە ڕێگاى رۆیشتنیان بۆ شوێنى مەبەست دووچارى هێزێکى سەربازى حکومەت بوونەوە کە بازگەیان دنابوو لە شوێنێک بەناوى کەندى دیانا، دواى ماوەیەک لە شەڕ و پێکدادان پێشمەرگە بڕیارى کشانەویاندا لە شوێنەکە دوور کەوتنەوە.

زانیاری زیاتر

شەڕی دەشتى بەرازگر ١٩٧٩

شەڕى دەشتى بەرازگر، ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى سوپاى عێراق لەگەڵ هێزێکى پێشمەرگە لەسەر ڕوبارى دەشتى بەرازگر لە دەڤەرى برادۆست، کاتێ کە هێزەکەى پێشمەرگە لە جەولەدا بوو بۆ چەند گوندێکى سنورى ناوچەکە بە مەبەستى بەسەرکردنەوەى ڕێخستنەکانیان، دواى ماویەکى کورت لە شەڕ و ڕووبوڕوو بوونەوە هێزەکەى سوپاى عێراق شکستیان خواردو بە ژمارەیەک کوژرا و بریندار مەیدانى شەڕەکەیان چۆلکرد و ڕایانکرد.

زانیاری زیاتر

شەڕی بنارى چیاى پیران ١٩٧٩

شەڕى بنارى چیاى پیران، ڕووبەڕوو بوونەوەى هێزێکى پێشمەرگە لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپاى عێراق لە بەهارى ١٩٧٩، کاتێ کە هێزەکەی پێشمەرگە لە چالاکیەکى پارتیزانى ڕفاندنى پێنج ئەندازیارى پڕۆژەیەکى ڕێگاوبان دەگەڕانەوە، لە بنارى چیاى پیران نزیک مێرگەسۆر لەگەڵ هێزێکى سەربازى سوپا بە یەک گەیشتن، شەڕێکى گەرم بۆ ماوەى دوو کاتژمێر لە نێوانیاند دروست بوو، ئەنجامى شەڕەکە کوژرانى چوار لە ئەندازیاران و ژمارەیەک کوژرا و بریندارى سەربازانى سوپاى لێ کەوتەوە هێزەکەى پێشمەرگەش بێ زیان لێى دەرچوون تەنها یەکێک بە سو

زانیاری زیاتر

شەڕى گوندى هەسنان ١٩٧٥

شەڕى گوندى هەسنان، ڕووبەڕوو بوونەوى هێزى پێشمەرگە و سوپاى عێراق لە ١٣ى ئازارى ١٩٧٥ لە گوندى هەسنان لە بنارى چیاى حەسەن بەگ، کاتێ کە سوپاى عێراق هێرشیکى بەربڵاوى کردە سەر سەنگەرەکانى پێشمەرگە بە پشتیوانى تانک و تۆپ و فڕۆکەى جەنگى بە مەبەستى دەستگرتن بە سەر گەرووى بێشەو چیاى حەسەن بەگ، کە دوو خاڵى ستراتیژى ناوچەکە بوون.

زانیاری زیاتر