ژیاننامە
جەمیل عەلى جەمیل، ساڵی ١٩١٦ له گوندی ئهرگۆشى سهر به ناحیهی شێروان مهزن له قهزای مێرگهسۆر له پارێزگای ههولێر لهدایكبووه، ساڵی ١٩٦٣ له گوندی ئهردێل سەر بە پارێزگای هەولێر كۆچی دوایی كردووه.
خەباتنامە
ساڵی ١٩٤٤ پهیوهندی به ڕیزهكانی شۆڕشی دووهمی بارزان كردووه و له شهڕهكان بهشدار بووه، له ١٩ی ئابی ١٩٤٥ به فهرمانی دادگای عورفی سهربازی عێراقی دهست بهسهر گشت موڵك و ماڵه گواستراو و نهگواستراوهكانیدا گیراوه. له ١١ی تشرینی یهكهمی ١٩٤٥ و له دوای نسكۆی شۆڕشی دووهمی بارزان، لەگەڵ مستەفا بارزانی و هەڤاڵانی دەپەڕنەوە ڕۆژههڵاتی كوردستان، دوای دامەزراندنی کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد، له ٣١ی ئاداری ١٩٤٦ له چوارچێوەی هێزی بارزاندا بەرگری لە كۆمار كردووه.
دواى ڕووخانى کۆمارى کوردستان لە مەهاباد و گەڕانەوەى بارزانى لە ڕۆژهەڵاتى کوردستانەوە بۆ باشوورى کوردستان بهشداریی شهڕی نهغهده و شەڕى شنۆى لە ڕۆژههڵاتی كوردستان كردووه، هەروەها لەو پێشمەرگانە بووە کە لە ١٩ی نیسانی ١٩٤٧ لە ڕێگاى (خواکوڕک و دەشتى بەرازگرەوە) بە خاکى کوردستانى باکووردا گەڕاوەتەوە ناوچەى شێروان و مزورى.
دواى گەڕانەوەیان، جەنەڕاڵ مستەفا بارزانى لە ٦ی ئایاری ١٩٤٧ لە گوندى ئەرگۆش کۆبوونەوەیەک بە هەڤاڵانى دەکات و سەرپشکیان دەکات لە مانەوە، یان چوون بەرەو یەکێتى سۆڤیەت، لەوێدا تەواوى هەڤاڵانى بڕیارى بەردەوامیدان و ڕۆیشتن بەرەوە یەکێتى سۆڤیەت دەدەن، له ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ یاوەریى جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی کردووە بهرهو یهكێتی سۆڤیەت و لە شەڕى گهلی قتور و شەڕى پردی ماكۆ بەشدارییکردووە و دواى سەختى و ماندووبوونێکى زۆر، لە ١٨ی حوزهیرانی ١٩٤٧ له ڕووباری ئاراس كه دهكهوێته سنووری نێوان ئێران و یهكێتی سۆڤیەت، بەرەو سۆڤیەت پەڕیوەتەوە.
دوای گەیشتنیان بە یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٩ی حوزهیرانی ١٩٤٧ لهگهڵ گشت ههڤاڵانی لە شاری نهخچهوانی کۆماری ئازهربایجان بۆ ماوهی چل ڕۆژ له كۆمهڵگایهكی سهرئاوەڵا كه به تهلی دڕكاوی دهورەدرابوو، دانران و لهلایهن کۆمەڵێک سهربازهوە پاسهوانییان لێدهكرا و له ڕووی خۆراك و پۆشاك و هاتوچۆوە وهكو دیلی شهڕ مامهڵەیان لهگهڵدا كراوە. دواتر لهسهر بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت بهسهر ناوچهكانی ئاغدام و لاچین و ئایولاخ و کەلبەجەر له كۆماری ئازهربایجان دابەشکران. دواى ئەوەى هەڤاڵانى له ١٠ی كانوونی یهكهمی ١٩٤٧ گواستراونهتهوه بۆ سەربازگەیەک لەسەر دەریاى خەزەر لە باكۆى پایتەختى كۆماری ئازهربایجان ئەو لەگەڵیان نەچووە و دوای شهش مانگ مانهوه له یهكێتی سۆڤیەت گهڕاوهتهوه كوردستان و له گوندی ئهرگۆش نیشتهجێ بووه، پاشان دواى گەڕانەوەى جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی و هەڤاڵانى لە یەکێتى سۆڤیەت و هەڵگیرسانى شۆڕشی مەزنی ئەیلوول، بهشداری شۆڕشەکەى كردووه.
سهرچاوهكان:
- ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
- حهمید گهردی، پوختهی مێژوونامه، چاپی یهكهم، (ههولێر - دهزگای چاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس - چاپخانهی وهزارهتی پهروهرده - ٢٠٠٤ز).
- حیدر فاروق السامرئي، ضیاء جعفر ودوره السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - ٢٠١٦م).
- شهعبان عهلی شهعبان، ههندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیهم، (ههولێر - چاپخانهی رۆژههلات - ٢٠١٣ز).
- عهبدولڕهحمان مهلا حهبیب ئهبوبهكر، عهشیرهتی بارزان له نێوان ١٩٣١- ١٩٩١، چاپی یهكهم، (ههولێر - چاپخانهی وهزارهتی رۆشنبیری - ٢٠٠١ز).
- عهبدولڵا غهفور، فهرههنگی جوگرافیای ههولێر، (ههولێر - بڵاوكراوهكانی ئهكادیمیای كوردی - چاپخانهی حاجی هاشم - ٢٠١٥ز).
- كاروان محهمهد مهجید، بارزانییهكان له مههابادهوه بۆ سۆڤیەت، چاپی یهكهم، (سلێمانی - چاپخانهی پهیوهند - ٢٠١١ز).
- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنهوهی رزگاریخوازی كورد ١٩٣١- ١٩٥٨، (دهۆك - چاپخانهی خهبات - ١٩٩٨ز).
- نهجهف قولی پسیان، له مهابادی خوێناوییهوه ههتا لێوارهكانی ئاراس، و. شهوكهت شێخ یهزدین، چاپی یهكهم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان - ١٩٩٦ز).
