Di havîna 1965an de, pevçûnên dijwar di navbera hêzên şoreşger ên Kurdî û hêzên hikûmeta Îraqê de bi çend mehan li Rewandiz û derdora wê berdewam kirin. Rejîma Îraqê êrîşên xwe yên li ser Pêşmerge zêde kirin da ku gefa li ser deverên stratejîk ên girîng, di nav de Rewandiz, Çiyayê Korek û rêyên giştî yên girîng ên herêmê, ji holê rake. Armanca wan ew bû ku kontrola cihên krîtîk ên wekî Çiyayê Zozk, Hendrên, Geliyê Akoyan û Geliyê Alana bi dest bixin û di dawiyê de hewl bidin desthilatdariya xwe li ser tevahiya Deşta Diyana ferz bikin.
Di bersivê de, hêzên şoreşger bal kişandin ser ewlekirina pozîsyonên stratejîk ên girîng, bi taybetî rêzeçiyayên bilind, da ku destê xwe li hember pêşveçûnên hikûmetê xurt bikin. Serkirdayetiya şoreşgerî planeke wêrek ji bo girtina Çiyayê Korek, ku xalek stratejîk a girîng li herêmê bû, amade kir. Mistefa Barzanî, serokê bi rûmet ê Şoreşa Kurdistanê, bi xwe serdana Çiyayê Hendrên û Geliyê Akoyan kir, li wir bi fermandarên Pêşmerge yên hêzên Balekayetiyê re gotûbêj kirin. Di van hevdîtinan de, wî girîngiya stratejîk a Çiyayê Korek diyar kir û planên ji bo girtina wê hevrêz kirin. Kesayetiyên navdar ên wekî Feqî Mergesorî û Mela Emîn soz dan ku vê mîsyona girîng bi cih bînin.
Ev plankirin û serkirdayetiya hûr û kûr, biryardariya hêzên şoreşger ên Kurdî ya ji bo berxwedana li hember pêşveçûnên êrîşkar ên rejîmê û parastina axa xwe nîşan da.
Amadekarî û Plankirina Êrîşê
Amadekariya hûr a ji bo êrîşê stratejiyeke piralî dihewand, ku topbarana hemdem û êrîşên armanckirî yên li ser bingehên leşkerî yên krîtîk li xwe digirt.
Yekem: Plan bi topbarana hevrêz a bingehên artêşê yên li Xelîfan, Maltokrî, Rewandiz, Hamiya, Kawlokan û Diyana dest pê kir, ku hemû di heman demê de hatin pêkanîn. Ji bo her bingehê yek guleya hewanê ya 120mm û 200 guleyên cebilxaneyê hatin terxankirin da ku hêza agir a têr misoger bibe.
Duyem: Êrîşeke berfireh li ser Çiyayê Korek hat plankirin da ku kontrola li ser çiya û herêma stratejîk a Geliyê Elî Beg were bidestxistin, bi armanca dawî ya dorpêçkirina Rewandizê. Ev erka girîng ji fujê Akoyan re hat spartin, ku ji aliyê Mela Emîn û Hemaziyad ve dihat fermandekirin, ligel fujê Partî ya Komunîst ku ji aliyê Lîwayê Riaz Bedirxan ve dihat birêvebirin.
Sêyem: Êrîşa li ser bingeha leşkerî ya Maltokrî ji fujekî hêzên Balek re hat spartin ku di bin fermandariya Îzet Silêman Begê Dergelayî û Mam Sdiq de bû.
Çarem: Berpirsiyariya êrîşkirina li ser bingeha leşkerî ya Xelîfan ket ser milê fujê Betwata, ku ji aliyê Halî Dolamerî û Tanco Yûnis ve dihat fermandekirin.
Pêncem: Bingeha leşkerî ya Diyana ji aliyê du fujên hêzên Balek ve hat armanckirin, ku ji aliyê Hecî Beroxî û Hadî Hesko ve dihatin fermandekirin.
Şeşem: Di serê operasyonê de, Ebdullah Axa Pîşderî wekî fermandarê giştî yê eniya şer xebitî, dema ku Kemal Neaman Sabit fermandarê giştî yê hêza Balek bû. Operasyonên topavêjiyê di bin çavdêriya giştî ya serkirdeyên xwedî ezmûn de bûn, di nav wan de Lîwayê Bekir, Kolonel Xidir, Omer Axa Dolamerî, Xidir Debax, Newzad Xoşnaw û Xalid Şemsedîn.
Di saet 5:30ê êvarê ya 6ê Tebaxa 1965an de, topavêjiya şoreşgerî dest bi topbarana bingehên artêşa Îraqê kir. Mesûd Barzanî, di pirtûka xwe ya Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî de, behs dike ku ew li ser Çiyayê Rabanok bû, çavdêriya topbarana bingehên leşkerî ji aliyê topavêjiya şoreşê ve dikir. Operasyonan encamên curbecur anîn: hem bingehên Xelîfan û hem jî yên Maltokrî yên li Rewandizê bi temamî hatin wêrankirin û ji ber topbaranê bûn xwelî. Dema ku bingeha Diyana û piraniya binesaziya wê ziyaneke mezin dît, bingeha Hamiya Kawlokan ji ber pozîsyona xwe ya parastinê ya xurt, bi giranî saxlem ma. Li Çiyayê Korek, du qişleyên artêşê hatin jinavbirin, lê ya sêyem bi piranî saxlem ma, ji ber ku ji aliyê çiyayekî ve di nav sînorê qişleyê de hatibû parastin.
Pêkanîna Êrîşa Giştî
Êrîşa berfireh di saet 9:00ê şevê de di heman şevê de dest pê kir. Di saeta yekem de, Pêşmerge kontrola du xalên pêşîn bi dest xist. Lêbelê, xala sêyem, ku bi navê Kepka Qelawî dihat naskirin, ji ber cihê xwe yê dijwar û parastina xurt a ku ji aliyê Major Qehtan ve dihat birêvebirin, nehatibû girtin. Tevî ku hefteyekê hatibû dorpêçkirin, xalê xwe girt, hewldanên Pêşmerge yên ji bo girtina Geliyê Elî Beg têk bir. Hêzên Îraqî, tevî ku ziyanên mezin dîtin û 40 leşker li qada şer mirî hiştin, karîn pozîsyonê biparêzin.
Li eniya Maltokrî, leşkerên Îraqî pozîsyonên xwe terikandin û hiştin ku Pêşmerge kontrolê bi dest bixe. Li Diyana, her çend çend xalên stratejîk hatin girtin jî, şerên dijwar bi kirêgirtiyên bi hikûmetê re, ango caşan re qewimîn. Di van pevçûnan de, Pêşmergeyek şehîd bû û yekî din jî birîndar bû. Şer di tevahiya şevê de berdewam kir lê dema ku roj hilhat kêm bû, ev yek Pêşmerge neçar kir ku paşve vekişin.
Di bersivê de, hikûmeta Îraqê êrîşeke dijwar da destpêkirin, hemû çavkaniyên berdest, di nav de çekên giran û sivik, balafirên şer û caş bi kar anîn. Li eniya Korek, 27 şervanên Pêşmerge bi awayekî trajîk hatin kuştin dema ku topbarana dijmin li wan ket dema ku ew bêhna xwe vedidan, ev yek moralê wan bi awayekî berçav kêm kir û êrîşa li ser Çiyayê Korek hêdî kir. Tevî ku ziyanên mezin gihandin hêzên hikûmetê, Pêşmerge jî ziyanên mezin dîtin.
Her çend armancên sereke yên operasyonê bi temamî nehatin bidestxistin û nexşeya leşkerî bi giranî neguherî jî, êrîş wekî hewldanek girîng hate dîtin. Bi naskirina vê yekê, rêberê şoreşger Barzanî ferman da hêzên xwe ku xetên xwe yên berevaniyê xurt bikin, hişyariya xwe ya berdewam biparêzin û bi biryar bersiva her tevgereke dijmin bidin.
Bertekên Hikûmetê yên li hember Êrîşê
Tolhildana hikûmetê hem bilez û hem jî bêrehm bû. Gundê Akoyanî rastî topbaranek giran hat, ku di encamê de ziyanên mezin çêbûn. Di vê navberê de, raporên îstîxbaratê nîşan didan ku malbata Barzanî li havîngeha Kodo ya nêzî Hacî Omeran dimîne, cîhek ku di demsala havînê de bi eşîrên koçber qelebalix dibû. Li ser vê agahiyê, hikûmeta Îraqê çar balafirên şer ên Hawker Hunter şandin da ku herêmê bombebaran bikin. Lêbelê, wan nikarîbûn armancên xwe yên mebestdar bixin, di şûna wê de di nav komek koçberan de wêranî çêkirin. Bi awayekî trajîk, bombebaranê çar kes kuştin, di nav wan de du zarok jî hebûn, û 14 kesên din jî birîndar kirin.
Çavkanî:1. Arşîva Ensîklopediya PDK'ê.