لە هاوینی ١٩٦٥، پێکدادانی توند لە نێوان هێزەکانی شۆڕشی کورد و هێزەکانی حکومەتی عێراق بۆ ماوەی چەند مانگێک لە ڕواندز و دەوروبەری بەردەوام بوو. ڕژێمی عێراق هێرشەکانی بۆ سەر پێشمه‌رگه چڕتر کردەوە بە مەبەستی لەناوبردنی هەڕەشەکان بۆ سەر ناوچە ستراتیژییە گرنگەکان، لەوانە ڕواندز، چیای کۆڕەک و ڕێگا گشتییە گرنگەکانی ناوچەکە. ئامانجیان کۆنتڕۆڵکردنی شوێنە هەستیارەکان بوو وەک چیای زۆزک، هەندرێن، دۆڵی ئاکۆیان و دۆڵی ئالانە، و لە کۆتاییدا دەیانویست دەسەڵاتی خۆیان بەسەر تەواوی دەشتی دیانادا بسەپێنن.
لە بەرامبەردا، هێزەکانی شۆڕش سەرنجیان خستە سەر پاراستنی پێگە ستراتیژییە گرنگەکان، بەتایبەتی زنجیرە چیا بەرزەکان، بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆیان بەرامبەر بە پێشڕەوییەکانی حکومەت. سەرکردایەتی شۆڕش پلانی بوێرانەی بۆ گرتنی چیای کۆڕەک داڕشت، کە پێگەیەکی گرنگی چاودێری بوو لە ناوچەکەدا. مستەفا بارزانی، سەرکردەی بەڕێزی شۆڕشی کوردستان، بە شێوەیەکی کەسی سەردانی چیای هەندرێن و دۆڵی ئاکۆیانی کرد، لەوێ لەگەڵ فەرماندەکانی پێشمه‌رگه لە هێزەکانی باڵەکایەتی گفتوگۆی کرد. لەو کۆبوونەوانەدا، گرنگی ستراتیژی چیای کۆڕەکی ڕوونکردەوە و پلانی بۆ گرتنی هەماهەنگی کرد. کەسایەتییە دیارەکان وەک فەقێ مەرگەسوری و مەلا ئەمین بەڵێنی پابەندبوونی خۆیان بۆ ئەنجامدانی ئەم ئەرکە چارەنووسسازە دا.
ئەم پلاندانان و سەرکردایەتییە وردە، نموونەیەک بوو لە بڕیاری هێزەکانی شۆڕشی کورد بۆ بەرەنگاربوونەوەی پێشڕەوییە توندوتیژەکانی ڕژێم و پاراستنی خاکی خۆیان.
ئامادەکاری و پلاندانان بۆ هێرشەکە
ئامادەکاری ورد بۆ هێرشەکە ستراتیژییەکی فرە لایەنەی لەخۆگرتبوو، کە بریتی بوو لە تۆپبارانی هاوکات و هێرشی ئامانجدار بۆ سەر بنکە سەربازییە گرنگەکان.
یەکەم: پلانەکە بە تۆپبارانی هاوکاتی بنکەکانی سوپا لە خەلیفان، مالتۆکری، ڕواندز، حەمیا، کاوڵۆکان و دیانا دەستی پێکرد. بۆ هەر بنکەیەک یەک تۆپی هاوەنی ١٢٠ ملم و ٢٠٠ فیشەک تەرخان کرا بۆ دڵنیابوون لە هەبوونی هێزی ئاگرین پێویست.
دووەم: هێرشێکی گشتگیر بۆ سەر چیای کۆڕەک پلانی بۆ دانرا بۆ ئەوەی کۆنتڕۆڵی چیاکە و ناوچەی ستراتیژی گەلی عەلی بەگ بەدەست بهێنرێت، بە ئامانجی گەمارۆدانی ڕواندز. ئەم ئەرکە گرنگە سپێردرا بە فوجی ئاکۆیان، بە فەرماندەیی مەلا ئەمین و حەمەزیاد، لەگەڵ فوجی حزبی شیوعی بە سەرۆکایەتی لیوا ریاز بەدرخان.
سێیەم: هێرشکردنە سەر بنکەی سەربازی مالتۆکری سپێردرا بە فوجێکی هێزەکانی باڵەک بە فەرماندەیی عیزەت سولەیمان بەگ دەڕگەڵەیی و مام سدیق.
چوارەم: بەرپرسیارێتی هێرشکردنە سەر بنکەی سەربازی خەلیفان کەوتە ئەستۆی فوجی بێتواتە، بە فەرماندەیی حالی دۆڵەمەری و تەنۆ یونس.
پێنجەم: بنکەی سەربازی دیانا کرایە ئامانجی دوو فوج لە هێزەکانی باڵەک، بە فەرماندەیی حاجی بەرۆکی و هادی حەسکۆ.
شەشەم: لە سەرکردایەتی ئۆپەراسیۆنەکەدا، عەبدوڵڵا ئاغای پشدەری وەک فەرماندەی گشتی بەرەی شەڕ کاری دەکرد، لە کاتێکدا کەمال نوعمان سابیت فەرماندەی گشتی هێزی باڵەک بوو. ئۆپەراسیۆنە تۆپخانەییەکان لەژێر چاودێری گشتی سەرکردە ئەزمووندارەکاندا بوون، لەوانە لیوا بەکر، عەقید خدر، عومەر ئاغای دۆڵەمەری، خدر دەباغ، نەوزاد خۆشناو و خالید شەمسەدین.
لە کاتژمێر ٥:٣٠ی ئێوارەی ٦ی ئابی ١٩٦٥، تۆپخانەی شۆڕش دەستی بە تۆپبارانکردنی بنکەکانی سوپای عێراق کرد. مەسعود بارزانی لە کتێبەکەیدا بە ناوی «بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد» دەگێڕێتەوە کە لەسەر چیای ڕەبانۆک بووە و چاودێری تۆپبارانی بنکە سەربازییەکانی لەلایەن تۆپخانەی شۆڕشەوە کردووە. ئۆپەراسیۆنەکان ئەنجامی جیاوازیان هەبوو: هەردوو بنکەی خەلیفان و مالتۆکری لە ڕواندز بە تەواوی وێران بوون و بەهۆی تۆپبارانەکەوە بوون بە خۆڵەمێش. لە کاتێکدا بنکەی دیانا و زۆربەی ژێرخانەکەی زیانی زۆریان بەرکەوت، بنکەی حەمیا کاوڵۆکان بەهۆی پێگەی بەرگری بەهێزەکەیەوە بە سەلامەتی مایەوە. لەسەر چیای کۆڕەک، دوو بارەگای سوپا وێران کران، بەڵام سێیەمینیان بە سەلامەتی مایەوە، چونکە بەهۆی کێوێکەوە لە دەوروبەری بارەگاکە پارێزراو بوو.
جێبەجێکردنی هێرشی گشتی
هێرشە گشتگیرەکە لە کاتژمێر ٩:٠٠ی شەوی هەمان ڕۆژ دەستی پێکرد. لە یەکەم کاتژمێردا، پێشمه‌رگه کۆنتڕۆڵی دوو بنکەیان کرد. بەڵام بنکەی سێیەم، کە بە کەپکە قەڵەوی ناسرابوو، بەهۆی شوێنە سەختەکەی و بەرگرییە توندەکەی بە سەرۆکایەتی عەقید قەحتان نەدەگیرا. سەرەڕای ئەوەی بۆ ماوەی هەفتەیەک گەمارۆ درابوو، بنکەکە بە توندی مایەوە و هەوڵەکانی پێشمه‌رگه بۆ گرتنی گەلی عەلی بەگی پەکخست. هێزەکانی عێراق، سەرەڕای ئەوەی زیانی زۆریان بەرکەوت و ٤٠ سەرباز لە مەیدانی شەڕدا کوژران، توانییان بەرگری لە پێگەکە بکەن.
لە بەرەی مالتۆکری، سەربازانی عێراق پێگەکانیان بەجێهێشت، ئەمەش ڕێگەی بە پێشمه‌رگه دا کۆنتڕۆڵی بکەن. لە دیانا، هەرچەندە چەند خاڵێکی ستراتیژی گیران، بەڵام شەڕی توند لەگەڵ بەکرێگیراوانی سەر بە حکومەت یان جاشەکان ڕوویدا. لەو پێکدادانانەدا، پێشمه‌رگەیەک شەهید بوو و یەکێکی دیکەش بریندار بوو. شەڕەکە بە درێژایی شەو بەردەوام بوو بەڵام لەگەڵ نزیکبوونەوەی ڕۆژ کەم بووەوە، ئەمەش پێشمه‌رگەی ناچار کرد پاشەکشە بکەن.
لە بەرامبەردا، حکومەتی عێراق هێرشێکی پێچەوانەی توندی دەستپێکرد و هەموو سەرچاوە بەردەستەکانی بەکارهێنا، لەوانە چەکی قورس و سووک، فڕۆکەی جەنگی و جاشەکان. لە بەرەی کۆڕەک، ٢٧ پێشمه‌رگه بە تراژیدی کوژران کاتێک تۆپبارانی دوژمن بەر ئەوان کەوت لە کاتێکدا پشوویان دەدا، ئەمەش ورەی دابەزاند و خێرایی هێرشەکەی بۆ سەر چیای کۆڕەک کەم کردەوە. سەرەڕای ئەوەی زیانی زۆریان بە هێزەکانی حکومەت گەیاند، پێشمه‌رگه زیانی زۆریشیان بەرکەوت.
هەرچەندە ئامانجە سەرەکییەکانی ئۆپەراسیۆنەکە بە تەواوی نەپێکران و نەخشەی سەربازی بە گشتی وەک خۆی مایەوە، بەڵام هێرشەکە بە هەوڵێکی گرنگ هەژمار کرا. بە دانپێدانان بەمە، سەرکردەی شۆڕشگێڕ بارزانی فەرمانی بە هێزەکانی کرد کە هێڵەکانی بەرگرییان بەهێز بکەن، بەردەوام لە هۆشیاریدا بن، و بە یەکلاکەرەوە وەڵامی هەر جوڵەیەکی دوژمن بدەنەوە.
کاردانەوەکانی حکومەت بەرامبەر بە هێرشەکە
تۆڵەسەندنەوەی حکومەت خێرا و بێبەزەییانە بوو. گوندی ئاکۆیان بەر تۆپبارانێکی قورس کەوت، کە بووە هۆی زیانی گیانی زۆر. لە هەمان کاتدا، ڕاپۆرتە هەواڵگرییەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە بنەماڵەی بارزانی لە هاوینەهەواری کۆدۆ لە نزیک حاجی ئۆمەران نیشتەجێن، شوێنێک کە لە وەرزی هاویندا پڕ بوو لە هۆزە کۆچەرییەکان. بە پشتبەستن بەم زانیارییە، حکومەتی عێراق چوار فڕۆکەی جەنگی جۆری هۆکەر هەنتەری بۆ بۆردومانکردنی ناوچەکە نارد. بەڵام، نەیانتوانی ئامانجەکانیان بپێکن، لەبری ئەوە وێرانکارییان لە نێو کۆمەڵێک کۆچەردا دروست کرد. بەداخەوە، بۆردومانەکە بووە هۆی کوژرانی چوار کەس، لەوانە دوو منداڵ، و برینداربوونی ١٤ کەسی دیکە.
سەرچاوە:١. ئەرشیفی ئینسایکلۆپیدیای پارتی.