Jînenîgarî

Sala 1920 li gundê Hemdla yê ser bi nahiyeya Barzan ve li qezaya Mêrgesorê li parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye, sala 1989 li Mûsilê koça dawî kiriye.

Rûpelên têkoşînê

Hevaltiya Tahir Şerîf Elî di 23ê gulana 1947an de ligel General Mistefa Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê kiriye û beşdarî şerên Qetûr û Pira Makoyê bûye, piştî westaniyek mezin û ماندûbûneke zêde, di 18ê hezîrana 1947an de derbasî çemê Arasê bûye, yê ku li ser sînorê di navbera Îran û Yekîtiya Sovyetê de ye.

Piştî gihîştina wan bo Yekîtiya Sovyetê, di 19ê hezîrana 1947an de, ew û hemû hevsengerên xwe li bajarê Nexçivanê li Komara Azerbaycanê bo dema çil rojan di komelgeheke vekirî de ku bi têlên dirî dorpêçkirî bû û leşkeran ew diparastin, hatin girtin, wekî dîlên şer di warê xwarin, cil û berg û veguhastinê de bi wan re hat kirin, bi biryara hikûmeta Sovyetê paşê li ser herêmên Axdam, Laçîn, Eyûlax û Kelbecerê li Komara Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê kanûna pêşîn a 1947an de bo kampên li ser deryaya Xezerê li paytexta Komara Azerbaycanê Bakûyê hatin veguhastin, di 23ê heman mehê de cilên serbazî wergirtin, rojane heşt saetan bi çavdêriya efserên Komara Azerbaycanê perwerdeya serbazî werdigirtin, di heman demê de, rojane çar saetan ji aliyê hin hevsengerên xwe yên xwendewar ve dersên fêrbûna zimanê Kurdî werdigirtin.

Piştî reftarên xerab ên Cefer Baqirov li hember hevsengerên wî, Barzanî biryar da ku koma xwe ya serbazî di 29ê tebaxa 1948an de ji Azerbaycanê bo komelgeha Cercoqê ya nêzî paytexta Ozbekistanê Taşkentê veguhêze, li wir perwerdeya xwe ya serbazî berdewam kirin.

Di adara 1949an de, ew û hevsengerên xwe bi awayê komî bi trênê li ser gundên hevkariyê yên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên Kolxozê (erdê ku xelkê ji hikûmetê kirê dikir û paşê para hikûmetê jê didan) kar kirin.

Piştî hewldanên mezin û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êş û azarên hevsengerên xwe dikir, tavilê biryar da ku komîsyonek bo lêkolîna rewşa hevsengerên Barzanî pêk bîne, biryara komîsyonê di dawiyê de ew bû ku li bajarê Frîvskî bên komkirin, lewma di çiriya paşîn a 1951ê de berê xwe da bajarê Frîvskî yê Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê tîrmeha 1958an û vegera General Mistefa Barzanî di 25ê sibata 1959an de, ew û hevsengerên xwe li gorî madeyên (3) û (7) û xala (a) ya madeya (10) û kar bi madeya (11) li gorî yasaya hejmar (19) a sererastkirî ya sala 1959an, ketin ber lêborîna giştî.

Sala 1958an Komara Iraqê bi serokatiya Ebdulkerîm Qasim hat damezrandin, di 16ê nîsana 1959an de ligel hevsengerên xwe bi keştiya Kroziya ve bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriyan Kurdistanê, beşdarî Şoreşa Eylûlê sala 1964an bû.

Çavkanî:

  • Hemîd Gerdî, Puxteyê Mêjûname, çapa yekem, (Hewlêr - Dezgeha Çap û Belavkirinê ya Aras - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2004z).

  • Şeban Elî Şeban, Hendêk Zanyarî Siyasî û Mêjûyî, çapa sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013z).

  • Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîreta Barzan li navbera 1931-1991, çapa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Rewşenbîriyê - 2001z).

  • Ebdulla Xefûr, Ferhengê Cografyayê Hewlêr, (Hewlêr - Belavkirinên Akademiya Kurdî - Çapxaneya Hacî Haşim - 2015z).

  • Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyekan li Mehabadê ve bo Sovyetê, çapa yekem, (Silêmanî - Çapxaneya Peywend - 2011z).

  • Di bîranîna fermandeyê şehîd Hesoy Mîrxan Jajokî, 62 Roj Ligel Barzanî, çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Rewşenbîriyê - 1997z).

  • Leys Ebdulmuhsin Cewad El-Zubeydî, Şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê, (Bexda - Darulreşîd bo Weşanê - 1979m).

  • Mesûd Barzanî, Barzanî û Bizûtneweyê Rizgarixwazî Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebat - 1998z).

  • Necef Qulî Pesiyan, Li Mehabadê Xwînavî ve heta lîwarekanê Aras, w. Şewket Şêx Yezdîn, çapa yekem, (Pîrmam - Yûbîlî Zêrînê Partiya Dêmokrata Kurdistanê - 1996z).

  • Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Dêmokrata Kurdistanê.