Hikûmeta Îraqê ji nîvê meha Kanûna Yekem a sala 1964an ve dest bi bikaranîna hincetan û hewldana dîtina rêyên niyetên xerab kir, û girtin û îşkencekirina xelkê li bajarok û bajarên Kurdistanê bi hinceta tevlîheviyê... Di heman demê de, tevgereke artêşê hebû, û di destpêka sala 1965an de têkiliyên di navbera serkirdayetiya Şoreşa Eylûlê û hikûmetê de aloz û xerab bûn, heta pêşhatan nîşan didan ku Ebdulselam Arif ji bendên agirbesta ku di Sibata 1964an de hatibûn îmzekirin paşve gav avêtiye û hewl dide hincetekê ji bo destpêkirina şer bibîne. Ji bo piştrastkirina vê yekê mirov dikare vegere gotina rojnamevanekî biyanî ku mehek piştî agirbestê serdana Kurdistanê kiribû, ku got: "Min tiştek ji bilî wêranî û kavilbûnê nedît" û zêde kir "Hemû gundên li ser rêyên sereke yên Silêmaniyê hatin topbarankirin û bi bombeyên napalm hatin şewitandin heta ku bûn toz û xwelî, û di nav pênc mehan de 3000 gund hatin wêrankirin".
Partiya Dêmokrata Kurdistanê bi boneya derbasbûna salekê li ser agirbestê banga greveke giştî li Kurdistanê kir, tevî ku grevê li gelek bajar û bajarokên Kurdistanê serkeftineke mezin bi dest xist, di dawiya Adara 1965an de Artêşa Iraqê careke din şer li ser Kurdistanê ferz kir, bi baweriya ku perçebûna siyasî û serbazî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê û Şoreşa Eylûlê dema guncaw e ji bo ferzkirina şerekî ku dê derfetên serkeftina wan zêde bike.
Hikûmeta Îraqê plan kir ku Çiyayê Sefîn ji destê hêzên Pêşmerge derxe, ji ber ku bi destxistina çiya ji bo jinavbirina gefa li ser rêya giştî ya Hewlêr - Rewandizê bû, ku hêzên wê her tim dikevin kemîna hêzên Pêşmerge, ji aliyekî din ve, mimkun bû ku hêzên Pêşmerge ji deşta Hewlêrê bên derxistin, ku xelkê rola çalak di dabînkirina xwarin û pêdiviyan ji bo Pêşmerge de dîtibû, divê bê gotin ku rêya di navbera Hewlêr - Şeqlawe de heta Rewandizê dirêj dibe, ku rêya sereke ya ji bo baregeha Spêlik û parêzgeha Rewandizê û bi dehan navendên polîsan e, ku divê metirsiyan ji ser wan dûr bixe. Ji bo jinavbirina van gefan Artêşa Iraqê amadekariyên temam ji bo êrîşkirina ser çiya û lêdana armancên wê kir, û Artêşa Iraqê hejmareke mezin ji yekîneyên serbazî yên Firqeya Duyem li herêmê kom kir, di nav wan de Lîwaya Yekem, Lîwaya 14, Lîwaya 15, lîwayên 20,9. Cihê balkişandinê ye ku mirov bibîne ku destxistina Çiyayê Sefîn û rakirina çalakiyên Pêşmerge ji aliyê berpirsiyarên serbazî yên hikûmetê ve bi zanebûn bû, heta radeyekê ku Ebdulselam Arif bi xwe hat Şeqlawe ji bo serdana eniyên şer bike.
Agahî bi rêya rêxistinên Partiya Dêmokrata Kurdistanê digihîştin berpirsiyarên Pêşmerge derbarê van tevgerên serbazî yên Artêşa Iraqê, herwiha nûçe gihîştin derbarê hatina nêzîkî 30 hezar çekdarên kirêgirtî ji herêma Soran û Badînan, şerê Sefîn şerekî mezin bû ku eniyeke berfireh li herêma Koyê ber bi tengava Gomspan û Sefîn û herêma Şeqlawe ber bi Çiyayê Hory û Zêntêr ve girtibû, li hemberî vê yekê hêzên Şoreşa Eylûlê li Çiyayê Sefîn ji nêzîkî 1000 Pêşmergeyên hêza Sefîn û 300 Pêşmergeyên hêza deşta Hewlêrê û hêza Bêtwate pêk dihat,
Cihê gotinê ye ku ji bo beşdarbûna şer, hin yekîneyên şer ên Misrî yên li derdora Bexda hatibûn bicihkirin, hatin bikaranîn.
Li hemberî vê hêza mezin a Artêşa Iraqê, parastina herêmê di bin berpirsiyariya hêza Sefîn de bû, ku ew hêz ji Fermandeyê Giştî yê eniyê Reşîd Sindî û fermandeyê hêzê Mûlazim Tahir Elî Walî û baregeha wê li nahiyeya Hêran bû, Fujê Sêyem bi fermandetiya Wahid Kuwêxa Ezîz, Fujê Duyem bi fermandetiya Mela Xerîb, Fujê Sêyem bi fermandetiya Mam Birahîm Kako, û fujê deşta Hewlêrê bi fermandetiya Faris Bawe bû, û hemû ev hêz li ser çar mehwaran hatin dabeşkirin: Mehwarê yekem li gundê Ziyaret, mehwarê duyem li Sermîdan, mehwarê sêyem li Serê Reş, û mehwarê çarem li Hecran.
Êrîşa yekem a Artêşa Iraqê şeva 12-13 Nîsana 1965an dest pê kir, dema ku dest danî ser Kepkê Sor paşê ji bo heşt rojan bi berdewamî Çiyayê Sefîn ji hemû eniyên Artêşa Iraqê topbaran kir, êrîşa wan a herî mezin li ser Çiyayê Sefîn di 21 Nîsana 1965an de dest pê kir, li ser eniyên Komspan û Ziyaret, di heman demê de, Artêşa Iraqê êrîş pêk anîn ji bo zêdekirina zextê li ser eniyê û rêgirtina li ber gihîştina hêzên Pêşmerge bo Sefîn, ku nekarî pêşveçûnê bike û komeke cuda ji çek û zexîre û balafir û tank û zirîpoşan bikar anî, tevî vê yekê rastî têkçûneke mezin hat, ku hikûmet neçar kir ku planên xwe yên berê ji nû ve binirxîne, û ji bo vê armancê tiştekî nû dahênan bi dayîna xelateke (pere) ji bo destxistina her lûtke û bilindahî û rêzeçiyayekê, û bihayê li gorî dijwarî û zehmetî û girîngiya stratejîk a cih dihat diyarkirin, û bo nimûne, serokê kirêgirtiyên mûçegirt Zêro Herkî wek peymankar bi hikûmetê re razî bû ku Çiyayê Sefîn ji Pêşmerge bistîne li hember 20 hezar dînar, di heman şerî de Seîd Taha Zêbarî razî bû ku dest deyne ser lûtkeya Kerotê, cihê qahîm û stratejîk li ser Çiyayê Sefîn li hember 10000 dînar, û tevî ku vê plana hikûmetê bandor li dirêjkirina dema şer kir, lê di dawiyê de çarenivîsa her du kirêgirtiyan kuştin bû.
Berdewamiya êrîş û topbarana li ser cihên Pêşmerge û kirêgirtiyan û guhertina planên Artêşa Iraqê, li hemberî vê yekê, barûdoxê giştî yê Pêşmerge ji aliyê çek û zexîre û qurbaniyên mirovî û rewşa tenduristiya birîndaran ve şok bû. Herwiha ji ber zehmetiya çiya ne hêsan bû ku Pêşmerge bigihîjin xwarin û zexîre û pêdiviyên bijîşkî, ku mayîn û parastina çiya zehmet kir, lewma fermandeyên Pêşmerge biryar dan ku demekê paşve vekişin, û ziyanên Artêşa Iraqê di şerên Çiyayê Sefîn de 154 kuştî û 348 birîndar û 32 dîl bûn, û 22 Pêşmergeyên hêzên Şoreşa Eylûlê Şehîd bûne û 86 kesên din birîndar bûn.
Bi awayekî giştî şerê Çiyayê Sefîn girîng e, ji ber ku şerê herî dirêj e di dîroka Şoreşa Eylûlê de ku ji 12 Nîsanê heta 17 Tîrmeha 1965an dom kir ku 95 rojan berdewam bû, ku Artêşa Iraqê tê de hemû cureyên çekên bejahî û asmanî di nav çekên nûjen de bikar anî, û hejmara Pêşmerge li qada şer zêdetirî 1000 bû, lê hejmara serbaz û kirêgirtiyan gihîşt 40000, û tevî windakirina Çiyayê Sefîn ji aliyê hêzên Şoreşa Kurdistanê ve ji ber vî şerê neyeksan, kêmkirina hejmara qurbaniyan û ziyan an paşvekişîn di dema şer de carinan wek serkeftin tê dîtin.
Çavkanî:1- Şiwan Mihemedemîn Teha Xoşnaw, Hewlêr li navbera salên 1963 – 1970, (Çapxaneya Zanîngeha Selaheddîn- Hewlêr- 2016).
2- Chris Kutschera, Kurd di sedsala nozde û bîstan de, w: Heme Kerîm Arif, çapa çarem, (Xaneya Çap û Belavkirinê ya Awêr- 2007).
3- Hawkar Kerîm Heme Şerîf, Şoreşa Eylûlê, Çapxaneya Zanîngeha Selaheddîn, (Hewlêr- 2012).
4- Mihemed Mela Qadir, Serbirde – Kurteyek li bîranînan, (Belavkirina Aras- Hewlêr- 2009).
5- Ismet Şerîf Wanlî, Kurdistanê Îraqê nasnameya neteweyî (Lêkolînek di şoreşa 1961an de), w: Suad Mihemed Xidir, çapxaneya Şivan, Silêmanî, 2012.
6- Xurşîd Şêre, Xebat û Xwîn, çapa sêyem, çapxaneya Hacî Haşim, Hewlêr, 2015.