Piştî konferansa duyem a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê di tebaxa 1964an de, şaxên rêxistinê li navendên perwerdeyê û bajarên cuda yên Kurdistan û Îraqê bi awayekî çalak dest bi karê xwe kirin. Ji bo rêkxistina zêdetir a karûbarên xwe, Sekreteriya Xwendekaran biryar da ku di navbera du werzên xwendinê yên 1964-1965an de civîneke berfireh pêk bîne1.
Di sibata 1965an de, civîneke li devera Qeredax a başûrê parêzgeha Silêmaniyê hat lidarxistin, ku nûnerên hemû şaxên rêxistinê yên li bajarên cuda yên Kurdistan û Îraqê, bi taybetî bi giranî li ser herêma Badînan, beşdar bûn. Nêzîkî çil endam beşdarî civînê bûn û Elî Şingalî ji aliyê ofîsa navendî ya partiyê ve hat şandin da ku çavdêriya karûbaran bike2.
Civîna ku rojekê dom kir, çend biryarên girîng girtin. Yek ji wan ên herî girîng nûkirina piştgiriya ji bo şoreşê û biryara mayîna sekreteriya an komîteya amadekar a ku di konferansa duyem de hatibû hilbijartin heta kongreya bê bû.3
Di bersivê de, baskê ku ji partî û rêxistinê veqetiyabû û xwe bi Ofîsa Siyasî re gihandibû, daxuyaniyek li dijî civînê da. Ev kiryar aloziyên navxweyî yên di nava rêxistinê de zêdetir kir4.
Piştî vê civînê demek kurt, dabeşbûn û nakokî di nava serkirdayetiya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de derketin. Di encamê de, çend endam ji rêxistinê derketin û hin serkirde ji erkên xwe dûr ketin. Di nav kesên ku bandor lê bûyî de, Bekir Husên, endamê sekreteriyê, tevlî baskê veqetiyayî yê Ofîsa Siyasî bû û piştre ji Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê hat derxistin. Ebdulkerîm Fendî tevlî Hêzên Pêşmerge yên Şoreşa Îlonê bû, di heman demê de Celal Heme Elî jî ji refên rêxistinê veqetiya.
Di bersiva kêşeyên ku rûbirûyê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (YXK) dibûn û ji bo çareserkirina pirsgirêkên kom bûyî, sekreteriyê biryar da ku konferanseke awarte kom bike da ku amadekariyên ji bo kongreya pêncem bilez bike. Ev konferans di 29ê hezîrana 1966an de li Nawpirdan, herêma Balekayetî hat lidarxistin. Çend biryarên girîng hatin girtin, di nav wan de damezrandina komîteyeke amadekar ji bo kongreya pêncem, ku ji bo havîna 1967an hatibû plankirin. Konferansê her wiha tekezî li ser berdewamiya piştgiriya ji bo şoreşê û parastina berjewendiyên pîşeyî û akademîk ên xwendekarên Kurd kir.
Lidarxistina Kongreyê:Wekî ku di konferansa Nawpirdan de hatibû biryardan, û ji ber rewşa aloz a ku rêxistin pê re rûbirû bû, kongre ji 13 heta 15ê tîrmeha 1967an hat lidarxistin. Çalakî di bin dirûşma "Ey Xwendekar, ji bo Mafên Xwendekaran Têbikoşin û Îraqeke Demokratîk, Parlêman û Xweseriya Kurdistanê Ava Bikin" de pêk hat. Di kongreyê de heftê nûnerên şaxên rêxistinê û komîteyên herêmî beşdar bûn, di nav wan de yên ji kolêjên Bexda û Mûsilê, her wiha peymangeh û dibistanên amadeyî yên li seranserê beşên cuda yên Kurdistanê. Civîn li devera Şwan a parêzgeha Kerkûkê hat lidarxistin, bi amadebûna Ehmed Cerces Etruşî, nûnerê Serok Mistefa Barzanî, di civînê de.:
Pêşnûmeya bername û rêziknameya rêxistinê ji aliyê endamên kongreyê ve bi hin guhertinan hatin pesendkirin. Ebdulkerîm Hesen wek serok hat hilbijartin û Newzad Elî Mihemed wek sekreter hat destnîşankirin. Sekreteriya nû bi dengên delegeyên kongreyê hat hilbijartin û endamên jêrîn di nav xwe de girt:
1- Enwer Ebdullah, Endamê Sekreteriyê
2- Qadir HemadEmîn, endamê sekreteriyê
3- Cewad Mihemed Şêrwanî, endamê sekreteriyê
4- HemeZiyad Îsmaîl, Endamê Sekreteriyê8.
Kongreyê çend biryarên girîng girtin, di nav wan de:
- Xurtkirina peywendiyan bi rêxistinên xwendekarên Tirk û Sûriyeyî re.
- Piştgirîkirina damezrandina zanîngehekê li Kurdistanê.
- Derxistina Ebdul Wehab Talebanî û Faris Cukal Hewêz ji rêxistinê ji ber peywendiyên wan bi hikûmeta navendî re.
- Misogerkirina wergirtina xwendekarên Kurd li kolêj û zanîngehên Îraqî li ser bingeha dabeşkirina herêmî.
- Pêşxistina Kurdîkirina perwerdeyê di hemû astan de li seranserê Kurdistanê, bi taybetî bi giranî li ser parêzgeha Mûsilê.
- Hêsankirina tevlêbûna xwendekarên Kurd di kolêjên leşkerî, polîs û hewayî de.
- Çareserkirina rewşa xwendekarên ku tevlî şoreşê bûbûn.
- Misogerkirina nûnerê rêxistinê di Encûmena Serkirdayetiya Şoreşê de.
Biryarên din jî hatin girtin ji bo pêşxistina armancên rêxistinê9.
Di mijdara 1967an de, serkirdayetiya nû kovara *Xebata Qutabyan* wekî weşana fermî ya Yekîtiya Xwendekaran da destpêkirin. Lê belê, dema karê karmendan kurt bû. Çar meh şûnda, Ebdul Kerîm Hesen ji posta xwe ya serokê yekîtiyê îstifa kir û Newzad Elî Mihemed tevlî Hêzên Pêşmerge bû. Di encamê de, Enwer Ebdullah wek serokê nû yê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê hat destnîşankirin, û Ebdulqadir HemadEmîn erkê sekreteriyê girt ser xwe10.
Piştî demek kurt, nakokî di nava serkirdayetiya nû de derketin. Kadroyên li Bexdayê xwe di kongreya pêncem de kêm-nûner dîtin û piştre komîteyek ava kirin da ku çavdêriya Komîteya Rêkxistina Bexdayê bikin, ku wan jê re digot "Komîteya Rêkxistina Sereke ya Bexdayê". Gava ku vê komîteyê dest bi karê xwe kir, komeke nû ya serkirdayetiya yekîtiyê bi vî awayî hat hilbijartin:
1- Ferhad Ewnî Hebîb, Serokê Komîteyê
2- Celal Xoşnaw, endamê komîteyê
3- Renc Nûrî Şawês, Endamê Komîteyê
4- Cewad Mihemed Şêrwanî, endamê komîteyê
5- Adil Fazil Leylanî, endamê komîteyê
6- Feraydûn Osman, endamê komîteyê11.
Di sala 1968an de, Komîsyona Rêxistinê ya Navendî ya Bexda gihîşt şaxên Kerkûk, Silêmanî û Mûsilê da ku çavdêriya operasyonên wan bike, û lawaziyên di nava sekreteriyê de çareser bike. Di heman salê de, wan li Koleja Rêveberî û Aborî ya Zanîngeha Bexdayê pîrozbahiyeke Newrozê ya vekirî organîze kir, ku tê de nêzîkî du sed xwendekarên Kurd û Ereb beşdar bûn12.
Ji ber dûrbûna wan a fîzîkî ji hev, Sekreteriya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê û Komîsyona Navendî ya li Bexda hevahengiya wan sînordar bû. Di encamê de, rêxistina li Bexda kontrola xwe ya li ser yekîtiyê zêdetir kir. Di tîrmeha 1968an de, şaxa Hewlêrê û sekreteriya ji Kongreya Pêncemîn serdana Serok Mistefa Barzanî li gundê Hacî Omeran ê parêzgeha Hewlêrê kirin, ji ber ku şaxa Hewlêrê êdî nikaribû bi bandor bi sekreteriyê re hevahengiyê bike13.
Ev pirsgirêka hevahengiya lawaz heta payîza 1969an berdewam kir. Di wê demê de, şandeyek ji Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) Ofîsa Siyasî li Bexda bi Komîsyona Rêxistinê ya Navendî ya Bexda re civiya. Biryar hat dayîn ku ji bo her du aliyan civîneke hevbeş li gundê Nawprdan, li baregeha Ofîsa Siyasî ya PDKê were lidarxistin. Di 6ê sibata 1970yî de, di nebûna serokê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de, civîn pêk hat û di encamê de "Ofîsa Rêxistina Navendî" ji bo her du aliyan hat avakirin, ku bi vî rengî hatibû sazkirin:
1- Ferhad Ewnî, Serokê Ofîsa Navendî
2- Enwer Ebdullah, endamê ofîsa navendî
3- Celal Selîm Xoşnaw, endamê ofîsa navendî
4- Qadir Hemad Emîn, endamê ofîsa navendî
5- Renc Nûrî Şawês, endamê ofîsa navendî
6- Adil Fazil Leylanî, endamê ofîsa navendî.
Piştî avakirina ofîsa rêxistina navendî ya nû, erk bi vî rengî hatin dabeşkirin:
- Ferhad Ewnî û Celal Xoşnaw - Çavdêrê rêxistinên Zanîngeha Bexdayê, dibistanên parêzgeha Bexdayê, dibistanên parêzgeha Silêmaniyê û dibistanên Xaneqînê.
- Cewad Mihemed Şêrwanî - Serokê Rêxistinên Zanîngeha Besrayê.
- Qadir Heme Emîn - Serokê Rêxistina Dibistanan li Parêzgeha Hewlêrê.
- Renc Nûrî Şawês û Enwer Ebdullah - Serokê Rêxistinên Zanîngeha Mûsilê û Dibistanên Parêzgeha Mûsilê.
- Adil Fazil Leylanî û Fereydûn Osman - Serokê Rêxistinên Parêzgeha Kerkûkê.
- Bexda wekî navenda desthilatê hat destnîşankirin16.
Çavkanî:1. Arşîva Ensîklopediya PDKê.