Têkoşîna çekdarî û çandî ya bêwestan a çînên cuda yên Başûrê Kurdistanê ji sala 1931ê ve, tevî hemû bilind û nizmiyan, di dawiyê de bû sedema raperîna bihara 1991ê û serxwebûna Herêma Kurdistanê. Ji destpêka damezrandina xwe ve di sala 1953an de heta bihara 1991ê, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, tevî hemû astengî û zehmetiyan, ji bo ku gelê Kurd bigihîje vî peravê ewle, tu carî di têkoşînê de dudilî nekir.
Dema di navbera kongreya heftêm û heştêm a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de zêdetirî 21 salan dom kir. Di vê heyamê de, gelek guhertin di rêxistin û avahiya rêxistinê de çêbûn. Çendîn konferans di demên cuda de hatin lidarxistin da ku rêxistin ji nû ve were rêxistinkirin û bi awayekî çêtir li gorî pêşketinên herêmî û navçeyî were guncandin, ku ya herî dawî û girîngtirîn a wan raperîna bihara 1991ê bû. Piştî raperînê û aramkirina rewşa Herêma Kurdistanê, di sala 1993an de, Partiya Dêmokrata Kurdistanê kongreya xwe ya yazdehem lidar xist û hilbijartinên ji bo Parlamentoya Kurdistanê hatin kirin, lewma Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê biryar da ku kongreya xwe lidar bixe. Bi taybetî piştî kongreya yekbûna PDKê, ku pêwîst dikir hemû rêxistinên girseyî û partiyên yekbûyî ji nû ve werin rêxistinkirin.
Di civîna şeşêm a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (YDK) û Yekîtiya Ciwanan de di 10ê Adara 1993an de, biryar hate dayîn ku "Kongreya Azadî" li Baregeha Sekreteriya YXKê li Avahiya Şêraton a Hewlêrê were lidarxistin û biryar hate dayîn ku 13 endam ji hemû şaxan li kadroya komîteya cîbicîkar zêde bikin, ku ji van kesan pêk dihat:
1- Luqman Îsmaîl û Beşar Hemîd - Şaxa Dihok - Neynewa.
2- Rêbar Ehmed Xalid û Xanzad Ehmed Ebd - Şaxa Hewlêrê.
3- Aram Mihemed Ebdullah, Arkan Tehsîn Sadiq û Celal Mihemed - Şaxa Silêmaniyê.
4- Omer Şerîf û Selam Husên Ebdullah - Şaxa Kerkûkê.
5- Sasan Ewnî û Mistefa Selîm Hemad Emîn - Komîteya Zanîngeha Selahedîn.
6- Gohdar Îsmaîl - Baregeha Ofîsa Sekreteriyê.
Ofîsa sekreteriyê piştî raperînê bi vî awayî bû:
1- Ebdullah Xalo Elî - Sekreter.
2- Refet Seîd Mihemed Emîn - Endamê Ofîsa Sekreteriyê.
3- Feryad Şafî Mihemed, ku bi navê Feryad Barzanî jî tê naskirin, endamê Ofîsa Sekreteriyê.
4- Adil Elî, ku bi navê Adil Botanî jî tê naskirin, endamê Ofîsa Sekreteriyê.
5- Kurdistan Pirdawd Qadir - Endamê Ofîsa Sekreteriyê.
6- Îbrahîm Mistefa Mihemed - Endamê Ofîsa Sekreteriyê.
7- Hecî Ebdulrehman Derwêş - Endamê Ofîsa Sekreteriyê.
8- Dzhwar Faiq - Endamê Ofîsa Sekreteriyê.
Serokên şaxan bi vî awayî bûn:
1- Rêbar Ehmed Xalid - Serokê Şaxa Hewlêrê.
2- Hecî Ebdulrehman - Serokê Şaxa Silêmaniyê.
3- Azad Faiq Xefûr, ku bi navê Dzhwar Faiq tê naskirin, serokê şaxa Kerkûkê.
4- Îbrahîm Îsmaîl - Serokê Şaxa penaberan (Aware).
5- Îbrahîm Mistefa Mihemed - Serokê Şaxa Dihok - Neynewa3.
Piştî van guhertinan û li ser bingeha biryarên jorîn, di 16-20ê Cotmeha 1993an de, ((Kongreya Azadî)) li Hola Zer a Hewlêrê, bi amadebûna 793 delegeyan û di bin dirûşma (Zanist - Aştî - Avakirin) de, bi amadebûna Serok Mesûd Barzanî hate lidarxistin, ku tê de Serok Mesûd Barzanî, nûnerê Ofîsa Siyasî, Wazîrê Perwerdeyê û Serokê Zanîngeha Selahedîn axaftin kirin4.
Delegeyên kongreyê li ser xwendekar û ciwanan hatin dabeşkirin. Ji bo hilbijartina du rêxistinan, derbarê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de, endamên jêrîn ji bo komîteya cîbicîkar hatin hilbijartin:
1- Sasan Osman Ewnî - Sekreter.
2- Hengaw Ebdullah Xan - Serokê Beşa Peywendîdaniyê.
3- Nazim Reşîd - Beşa Peywendîdaniyê.
4- Guhdar Îsmaîl - Serokê Beşa Medyayê.
5- Rêbar Ehmed Xalid - Serokê Şaxa Hewlêrê.
6- Emîn Osman - Serokê Şaxa Silêmaniyê.
7- Elî Ewnî Ni'mat - Beşa Medyayê.
8- Tavga Omer Reşîd - Beşa Medyayê.
9- Mistefa Selîm - Serokê Beşa Rêxistinê.
10- Şakir Ebûbekir Ezîz - Beşa Rêxistinê.
11- Faris Omer - Serokê Şaxa Dihok-Neynewa.
12- Şno Emîn Mansûr - Serokê Şaxa Kerkûkê.
13- Fariq Silêman Harnî - Serokê Beşa Darayî.
14- Dilşad Şehab - Serokê Komîteya Zanîngeha Selahedîn.
15- Tariq Cefer Feylî - Beşa Rêxistinê5.
Komîteya Cîbicîkar a Yedek:
1- Ebdullah Mecîd.
2. Erşad Hito, ku bi navê Erşad Balta jî tê naskirin.
6- Beşar Hemîd6.
Hemû şaxên Yekîtiya Xwendekaran ev bûn: Şaxa Hewlêrê, Şaxa Kerkûkê, Şaxa Silêmaniyê, Şaxa Dihok-Neynewa. Di 18ê Tebaxa 1993an de, biryara vekirina şaxa Zanîngeha Selahedîn hate dayîn. Di 1ê Sibata 1996an de, şaxa Akrê hate vekirin. Di 1ê Sibata 1996an de, şaxa Soran hate vekirin7.
Lidarxistina Kongreyê:
Di 23ê Cotmeha 1993an de, endamên Sekreteriyê li Hewlêrê bi amadebûna hemû endamên Komîteya Cîbicîkar hatin hilbijartin û di nav endamên Ofîsa Sekreteriyê de, Sekreter hate hilbijartin:
1- Sasan Osman Ewnî - Sekreter.
2- Hengaw Ebdullah Xan - Endamê Ofîsa Sekreteriyê û Serokê Beşa Peywendiyan.
3- Gohdar Îsmaîl - Endamê Ofîsa Sekreteriyê û Serokê Beşa Medyayê.
4- Mistefa Selîm - Endamê Ofîsa Sekreteriyê û Serokê Beşa Rêxistinê.
5- Birîgadîr Silêman, ku bi navê Birîgadîr Harnî jî tê naskirin, endamê Ofîsa Sekreteriyê û serokê Beşa Darayî.
Piştî Kongreya Azadî, yekem serokên şaxan bi vî awayî bûn:
1- Faris Omer, ku bi navê Faris Berwarî tê naskirin, Serokê Şaxa Dihok-Neynewa.
2- Rêbar Ehmed Xalid - Serokê Şaxa Hewlêrê.
3- Şno Emîn Mansûr, seroka şaxa Kerkûkê, wekî yekem jin a seroka şaxê di dîroka Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de tê hesibandin.
4- Emîn Osman - Serokê Şaxa Silêmaniyê.
5- Şaban Şaban Ehmed - Serokê Şaxa Akrê.
6- Feysel Sadiq Tewfîq - Serokê Şaxa Soran
Çavkanî:1. Arşîva Ensîklopediya PDKê.