خەباتی چەکداری و کلتوریی بێوچانی چین و توێژە جیاوازەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٣١ەوە، سەرەڕای هەوراز و نشێوییەکان، لە کۆتاییدا بووە هۆی ڕاپەڕینی بەهاری ١٩٩١ و سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان. لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٥٣ تا بەهاری ١٩٩١، یەکێتی قوتابیانی کوردستان، سەرەڕای هەموو ئاستەنگ و سەختییەکان، درێغیی نەکرد لە خەبات بۆ ئەوەی گەلی کورد بگاتە ئەم کەنارە ئارامە.
ماوەی نێوان کۆنگرەی حەوتەم و هەشتەمی یەکێتی قوتابیانی کوردستان زیاتر لە ٢١ ساڵ بوو. لەم ماوەیەدا گۆڕانکاری زۆر لە ڕێکخستن و پێکهاتەی ڕێکخراوەکەدا ڕوویدا. چەندین کۆنفرانس لە کاتە جیاوازەکاندا بەسترا بۆ ڕێکخستنەوەی ڕێکخراوەکە بەو شێوەیەی کە باشترین گونجاندنی لەگەڵ پێشهاتە ناوخۆیی و هەرێمییەکاندا هەبێت، کە دواین و گرنگترینیان ڕاپەڕینی بەهاری ١٩٩١ بوو. دوای ڕاپەڕین و جێگیربوونی دۆخی هەرێمی کوردستان، لە ساڵی ١٩٩٣، پارتی دیموكراتی كوردستان کۆنگرەی یازدەیەمی خۆی بەست و هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستانیش ئەنجامدران، بۆیە یەکێتی قوتابیانی کوردستان بڕیاریدا کۆنگرەی خۆی ببەستێت. بەتایبەتی دوای کۆنگرەی یەکگرتوویی پارتی، کە پێویست بوو هەموو ڕێکخراوە جەماوەرییەکان و حزبە یەکگرتووەکان ڕێکبخرێنەوە.
لە شەشەمین کۆبوونەوەی یەکێتی قوتابیانی کوردستان (ی.ق.ک) و یەکێتی لاوان لە ١٠ی ئازاری ١٩٩٣، بڕیاردرا "کۆنگرەی ئازادی" لە بارەگای سکرتاریەتی ی.ق.ک لە باڵەخانەی شێراتۆن لە هەولێر ببەسترێت، و بڕیاردرا ١٣ ئەندام لە هەموو لقەکانەوە بۆ ستافی کۆمیتەی جێبەجێکار زیاد بکرێت، کە لەمانەی خوارەوە پێکهاتبوون:
١- لوقمان ئیسماعیل و بەشار حەمید - لقی دهۆک - نەینەوا.
٢- ڕێبوار ئەحمەد خالید و خانزاد ئەحمەد عەبد - لقی هەولێر.
٣- ئارام محەمەد عەبدوڵڵا، ئارکان تەحسین سادق و جەلال محەمەد - لقی سلێمانی.
٤- عومەر شەریف و سەلام حسێن عەبدوڵڵا - لقی کەرکوک.
٥- ساسان عەونی و مستەفا سەلیم حەمەدەمین - کۆمیتەی زانکۆی سەڵاحەدین.
٦- گۆڤار ئیسماعیل - بارەگای مەکتەبی سکرتاریەت.
مەکتەبی سکرتاریەت دوای ڕاپەڕین بەم شێوەیە بوو:
١- عەبدوڵڵا خالۆ عەلی - سکرتێر.
٢- ڕەفعەت سەعید محەمەد ئەمین - عضو مەکتەبی سکرتاریەت.
٣- فریاد شافی محەمەد، ناسراو بە فریاد بارزانی، عضو مەکتەبی سکرتاریەت.
٤- عادل عەلی، ناسراو بە عادل بۆتانی، عضو مەکتەبی سکرتاریەت.
٥- کوردستان پیرداود قادر - عضو مەکتەبی سکرتاریەت.
٦- ئیبراهیم مستەفا محەمەد - عضو مەکتەبی سکرتاریەت.
٧- حاجی عەبدولڕەحمان دەروێش - عضو مەکتەبی سکرتاریەت.
٨- دژوار فایەق - عضو مەکتەبی سکرتاریەت.
بەرپرسانی لقەکان بەم شێوەیە بوون:
١- ڕێبوار ئەحمەد خالید - بەرپرسی لقی هەولێر.
٢- حاجی عەبدولڕەحمان - بەرپرسی لقی سلێمانی.
٣- ئازاد فایەق غەفور، ناسراو بە دژوار فایەق، بەرپرسی لقی کەرکوک.
٤- ئیبراهیم ئیسماعیل - بەرپرسی لقی ئاوارە.
٥- ئیبراهیم مستەفا محەمەد - بەرپرسی لقی دهۆک - نەینەوا٣.
دوای ئەم گۆڕانکارییانە و لەسەر بنەمای بڕیارەکانی سەرەوە، لە ١٦-٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣، ((کۆنگرەی ئازادی)) لە هۆڵی زەرد لە هەولێر بەسترا، بە ئامادەبوونی ٧٩٣ ئەندام و بە دروشمی (زانست - ئاشتی - ئاوەدانکردنەوە) بە ئامادەبوونی سەرۆک مەسعود بارزانی کە تێیدا سەرۆک مەسعود بارزانی، نوێنەری مكتب سیاسی، وەزیر پەروەردە و سەرۆکی زانکۆی سەڵاحەدین وتاریان پێشکەش کرد٤.
ئەندامانی کۆنگرە دابەشکران بەسەر قوتابیان و لاواندا. بۆ هەڵبژاردنی دوو ڕێکخراو، سەبارەت بە یەکێتی قوتابیانی کوردستان، ئەندامانی خوارەوە بۆ کۆمیتەی جێبەجێکار هەڵبژێردران:
١- ساسان عوسمان عەونی - سکرتێر.
٢- هەنگاو عەبدوڵڵا خان - بەرپرسی بەشی پەیوەندیدانی.
٣- نازم ڕەشید - بەشی پەیوەندیدانی.
٤- گۆڤار ئیسماعیل - بەرپرسی بەشی ڕاگەیاندن.
٥- ڕێبوار ئەحمەد خالید - بەرپرسی لقی هەولێر.
٦- ئەمین عوسمان - بەرپرسی لقی سلێمانی.
٧- عەلی عەونی نیعمەت - بەشی ڕاگەیاندن.
٨- تەڤگە عومەر ڕەشید - بەشی ڕاگەیاندن.
٩- مستەفا سەلیم - بەرپرسی بەشی ڕێکخستن.
١٠- شاکر ئەبوبەکر عەزیز - بەشی ڕێکخستن.
١١- فارس عومەر - بەرپرسی لقی دهۆک-نەینەوا.
١٢- شنۆ ئەمین مەنسوور - بەرپرسی لقی کەرکوک.
١٣- فاروق سولەیمان هارنی - بەرپرسی بەشی دارایی.
١٤- دڵشاد شەهاب - بەرپرسی کۆمیتەی زانکۆی سەڵاحەدین.
١٥- تاریق جەعفەر فەیلی - بەشی ڕێکخستن٥.
کۆمیتەی جێبەجێکاری یەدەگ:
١- عەبدوڵڵا مەجید.
٢. ئەرشەد هیتۆ، ناسراو بە ئەرشەد بەڵتا.
٦- بەشار حەمید٦.
هەموو لقەکانی یەکێتی قوتابیان بریتی بوون لە لقی هەولێر، لقی کەرکوک، لقی سلێمانی، لقی دهۆک-نەینەوا. لە ١٨ی ئابی ١٩٩٣، بڕیاری کردنەوەی لقی زانکۆی سەڵاحەدین درا. لە ١ی شوباتی ١٩٩٦، لقی ئاکرێ کرایەوە. لە ١ی شوباتی ١٩٩٦، لقی سۆران کرایەوە٧.
بەڕێوەبردنی کۆنگرە:
لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣، ئەندامانی سکرتاریەت لە هەولێر بە ئامادەبوونی هەموو ئەندامانی کۆمیتەی جێبەجێکار هەڵبژێردران، و لەنێو ئەندامانی مەکتەبی سکرتاریەتدا، سکرتێر هەڵبژێردرا:
١- ساسان عوسمان عەونی - سکرتێر.
٢- هەنگاو عەبدوڵڵا خان - عضو مەکتەبی سکرتاریەت و بەرپرسی بەشی پەیوەندییەکان.
٣- گۆڤار ئیسماعیل - عضو مەکتەبی سکرتاریەت و بەرپرسی بەشی ڕاگەیاندن.
٤- مستەفا سەلیم - عضو مەکتەبی سکرتاریەت و بەرپرسی بەشی ڕێکخستن.
٥- بریگادێر سولەیمان، ناسراو بە بریگادێر هارنی، عضو مەکتەبی سکرتاریەت و بەرپرسی بەشی دارایی.
دوای کۆنگرەی ئازادی، یەکەم بەرپرسانی لقەکان بەم شێوەیە بوون:
١- فارس عومەر، ناسراو بە فارس بەرواری، بەرپرسی لقی دهۆک-نەینەوا.
٢- ڕێبوار ئەحمەد خالید - بەرپرسی لقی هەولێر.
٣- شنۆ ئەمین مەنسوور، بەرپرسی لقی کەرکوک، بە یەکەم ژنە بەرپرسی لق لە مێژووی یەکێتی قوتابیانی کوردستان دادەنرێت.
٤- ئەمین عوسمان - بەرپرسی لقی سلێمانی.
٥- شەعبان شەعبان ئەحمەد - بەرپرسی لقی ئاکرێ.
٦- فەیسەڵ سادق تۆفیق - بەرپرسی لقی سۆران
سەرچاوە:١. ئەرشیفی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.