Jînenîgarî

Elî Hemdî Mûsa Abas, ku bi navê Elî Bedohî jî tê naskirin, di sala 1918an de li parêzgeha Dihokê ji dayik bûye. Di sala 1940an de, wî dest bi kar li Ofîsa Kadastroyê ya Bexdayê kir û piştre di sala 1953an de bo Ofîsa Kadastroyê ya Kifrî hat veguhestin. Di heman salê de, ew wek rêveberê kadastroyê li Kifrî, ku li parêzgeha Kerkûkê ye, hat tayînkirin. Mixabin, ew di sala 1966an de di bin şert û mercên hejariyê de koça dawî kir. Ew bi zimanên Kurdî û Erebî bi rewanî diaxivî.

Tomara Xizmetê

Elî Hemdî Mûsa Abas beşdariyên girîng di kovara Kurdî Hawar de kir, ku li Şamê dihat weşandin. Di sala 1939an de, ew bû endamê Partiya Hêviya Kurd. Di dema tevgera Reşîd Elî Geylanî de di sala 1941an de, wî piştgiriya xwe da û piştre piştî têkçûna wê salekê rûbirûyê girtîgehê bû. Di sala 1944an de, wî serokatiya lîjneya navçeyê ya Bexdayê ya Partiya Hêviya Kurd girt ser xwe. Di Tebaxa heman salê de, wî hewldanek kir da ku Nûredîn Zaza, çalakvanekî navdar ê Kurd, ji girtîgeha Bexdayê azad bike. Di sala 1945an de, wî nûnertiya yekem kongreya veşartî ya Partiya Rizgariya Kurd kir, ku bi dizî li malinşîna wî ya li Bexdayê hat lidarxistin. Wekî din, wî hêsankariya weşana veşartî ya rojnameya Partiya Rizgariya Kurd, Rzgari, ji mala xwe kir. Ew di sala 1945an de di nav Partiya Rizgariya Kurd de xwedî postekî kadroyî bû. Di sala 1946an de, ew wek delege beşdarî duyem kongreya Partiya Rizgariya Kurd li Bexdayê bû, bi mebesta hilweşandina partiyê û tevlêkirina wê bi Partiya Dêmokrata Kurd re. Piştre, ew di sala 1946an de tevlî Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) bû û wek delege beşdarî yekem kongreya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Bexdayê bû. Ji sala 1946an heta 1949an, ew wek serokê Lîjneya Navçeyê ya Bexdayê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê xebitî. Di sala 1951an de, ew wek delege beşdarî duyem kongreya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Bexdayê bû. Ji sala 1951an heta 1952an, wî berpirsyariya çapxaneya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Kerkûkê girt ser xwe, ku bi dizî li malinşîna wî hatibû bicihkirin. Di sala 1953an de, ew bû serokê destpêkê yê komîsyona herêma Kafrê di nav şaxê sêyem ê Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) de. Di heman salê de, ew di dema Kongreya Sêyem de wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) hat hilbijartin. Her wiha wî çavdêriya çalakiyên rêxistinî yên Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Kafrîn, Xaneqîn, Xurmatû, Celalabad û Kelarê di nav parêzgehên Kerkûk û Diyalayê de dikir. Di sala 1959an de, ew wek delege beşdarî çarem kongreya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Bexdayê bû. Di sala 1960an de, ew wek delege ji bo pêncem kongreya li Kifrî hat hilbijartin. Di 8ê Kanûna 1960an de, wî cihê xwe wek endamê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) misoger kir. Di heman salê de, wî berpirsyariya lîjneya navçeyê ya Kafrînê ya PDKê girt ser xwe. Di destpêka 1960an de, ew ji Kafrê bo gundê Şatra li parêzgeha Nasiriyê, ku li başûrê Îraqê ye, hat veguhestin. Gava Şoreşa Îlonê di sala 1961an de dest pê kir, ew wek serokê şaxê yekem ê PDKê hat tayînkirin. Di heman salê de, wî rolek di rêxistinkirina veşartî ya partiyê li Hewlêrê lîst. Tevî ku ferman lê hat kirin ku biçe bajarokê Şatra li parêzgeha Nasiriyê, wî li dijî fermanê derket û piştre ji aliyê polîsan ve hat girtin. Lêbelê, bi alîkariya rêxistinên Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK), wî karî ji girtîgehê bireve û xwe bigihîne deverên azadkirî. Di sala 1961an de, ew tevlî refên Hêzên Pêşmerge bû û bi awayekî çalak beşdarî civîneke girîng a Audalan bû, ku li wir wî dengê xwe da parastin û şoreşê. Di sala 1963an de, ew wek serokê şaxê çarem ê PDKê hat tayînkirin. Di 14ê Sibata 1964an de, wî nûnertiya Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) di çarem kongreya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de kir, rola çavdêr girt ser xwe û bi navê sexte yê Mardan kar dikir. Ew di sala 1964an de careke din tevlî Hêzên Pêşmerge bû. Lêbelê, piştgiriya wî ji bo biryarên ku di civîna berfireh a Mawatê de di şeşem kongreyê de hatine girtin, bû sedema derxistina wî ji refên Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) di heman salê de. Piştre, li gundê Kanî Masî yê parêzgeha Silêmaniyê, ew ji aliyê Hêzên Pêşmerge ve hat girtin bi tohmeta alîkariya Lîwayê Ezîz Ebdullah Ebdulqadir (1919-1999), ku bi navê Dr. Ezîz Şemzînî jî tê naskirin, û piştgiriya baskê Ofîsa Siyasî. Di encamê de, ew ji peywendîkirin bi dijberên Şoreşa Îlonê re hat qedexekirin.

Çavkanî:

  1. ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره‌ 54-AJ، مێژووی لێژنه‌ی لقی یه‌كی پارتی دیموکراتی کوردستان، ل 4.

  2. مه‌هدی محه‌مه‌د قادر، پێشهاته‌ سیاسییه‌كانی كوردستانی عێراق 1945 ـ 1958، (سلێمانی ـ سه‌نته‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیجیی كوردستان ـ 2005ز)، ل ل 103، 128، 132.

  3. عه‌بدوڕه‌حمان شه‌ڕه‌فكه‌ندی، چێشتی مجێور، (پاریس ـ 1997ز)، ل 444.

  4. جه‌مال نه‌به‌ز، بیره‌وه‌ریینامه‌ی ئه‌و رۆژانه‌ی جاره‌كی دیی ناگه‌ڕێنه‌وه‌، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی شڤان ـ 2017ز)، ل ل 215 ـ 216.

  5. جه‌مال بابان، سلێمانی شاره‌ گه‌شاوه‌كه‌م، به‌رگی سێیه‌م، چاپی دووه‌م، (هه‌ولێر ـ ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس ـ چاپخانه‌ی ئاراس ـ 2012ز)، ل، ل 332.

  6. عبدالكریم فندي، اتحاد طلبة كوردستان فصیل ثوري منظم وظهیر قوي للثورة الكوردیة، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان الأعلامیة، العدد 22، أربیل، مطبعة وزارة الثقافة، 25 آذار 1998م، ص 53.

  7. مام جه‌لال، برایم ئه‌حمه‌د سه‌ركرده‌یه‌كی بلیمه‌ت و ژیری سه‌رده‌مێكی نوێی كوردایه‌تی، گۆڤاری خاك، ژماره‌ 58، ساڵی پێنجه‌م، سلێمانی، چاپخانه‌ی ئۆفسێتی دلێر، 10 نیسانی 2002ز، ل 7.

  8. عبدالفتاح علي بوتاني، محمد عبدالقادر علي الآمیدي 1923 ـ 1992، مجلة دهوك، رئاسة بلدیة دهوك، العدد 21، دهوك، مطبعة هاوار، تشرین الأول 2003م، ص 116.

  9. Sediq Salih, serpotekî jiyannameya Hemze Abas, rojnameya Kurdistanî Nû, organa Yekîtiya Nîştimaniya Kurdistanê, paşko ya yadgar, hejmar 8072, sala bîst û nohem, Silêmanî, pêncşeme, 30 kanûna duyem a 2020an, l. 3.

  10. A.D.A., fayla hejmar 33-FB, deqqa hevpeyvînê li gel Hemdî Ehmed Hemdî ji aliyê Fûad Rewend, Dihok, 20 hezîrana 2017an, l. l. 1-5.

  11. Amadekirin: Selah Reşîd, Mam Celal dîdara temen ji lawêtiyê bo koşkê komarî, beşa yekem, (Silêmanî - çapxaneya Karo - 2017an), l. 41.

  12. Amadekirin: Lutfiye Îbrahîm Salih, hindek ji bîranînên Behiye Me'rûf Berzincî, (Silêmanî - rêveberiya giştî ya çap û belavkirinê - çapxaneya wezareta rewşenbîriyê - 2002an), l. 157.

  13. Ebû Rîbwar, Men ellezî ixtal el-şehîd el-munazil Elî Hemdî Bîdwehî, sehîfet el-îtîhad, el-sehîfet el-merkiziyye lîl-îtîhad el-wetenî el-kurdîstanî, el-eded 213, el-senet el-xamise, el-silêmaniyye, el-sebt, 12 nîsan 1997m, s. 5.

  14. Îdad: Mumtaz el-Heyderî, muxtarat min muzekirat Salih el-Heyderî, el-tibet el-saniye, (el-silêmaniyye - metbe'et Renc - 2004m), s. 27.

  15. B. Hewraz, kurte lêkolînekê li ser damezrandin û hilweşandina hizbî şoreş û rizgarî li Kurdistanî başûr, (bê cih - gulan 1993an), l. 19.

  16. Rojîn Çelebî Munîr, Zaxo 14ê tîrmeha 1958 - 6ê adara 1975, (bê cih - senterê Zaxo bo vekolînên kurdî - 2018an), l. 226.

  17. Muhemmed Sehl Teqûş, tarîx el-ekrad 637 - 2015, (Beyrût - dar el-nefaîs lîl-tiba'e wel-neşr wel-tewzî' - 2015m), s. 204.

  18. Hebîb Muhemmed Kerîm, te'rîx el-hizb el-dîmuqratî el-kurdîstanî - el-îraq (fî mehetat reîsiyye) 1946 - 1993, (Dihok - metbe'et Xebat - 1998m), s. s. 50, 68.

  19. Sû' qesd be Mela Mistefa Barzanî, rûznameyî Îtila'at, şomareyî 11928, Tehran, pencşem, 19 îsfend 1344 h. ş., s. 4.

  20. Hemeyî Ferec Helebceyî, le Şinrwê we bo Stokholm, çapa sêyem, (Silêmanî - çapxaneya Karo - 2015an), l. 152.

  21. Xende Ebdulmecîd, el-seyyide Sureya Muhemmed terwî zikriyateha el-nidalîyye lî-sehîfet el-îtîhad, cerîdet el-îtîhad, lîsan hal el-îtîhad el-wetenî el-kurdîstanî, el-eded 495, el-silêmaniyye, el-cum'e, 18 teşrîn el-ewwel 2002m, s. 16. 

  22. Xelef Xefûr, defrî zêrrîn, bergî yekem, (Kerkûk - komeleyî rûnakbîrî û komelayetî Kerkûk - çapxaneya Karo - 2011an), l. 44.

  23. Seyyid Haşim Seyyid Ehmed, zikriyat 'an mu'temer el-hizb el-dîmuqratî el-kurdîstanî el-muwehed 'am 1960, cerîdet el-îtîhad, lîsan hal el-îtîhad el-wetenî el-kurdîstanî, el-eded 487, el-silêmaniyye, el-senet el-'aşire, el-cum'e, 23 ab 2002m, s. 5. 

  24. Şe'ban Elî Şe'ban, hindek zanyarî sîyasî û mêjûyî, çapa sêyem, (Hewlêr - çapxaneya Rojhilat - 2013an), l. l. 108, 111.

  25. Şîrko Fethullah Emer, el-hizb el-dîmuqratî el-kurdîstanî we hereket el-teherrur el-qewmî el-kurdiyye fî el-îraq 1946 - 1975, (el-silêmaniyye - wezaret el-seqafe fî hukûmet iqlîm kurdîstan - metbe'et Ron - 2004m), s. 115.

  26. Selah el-Dîn Ebdulhemîd Ebdullah, mêjûyî hozî Zengene, (Silêmanî - çapxaneya Rehend - 2018an), l. 75.

  27. Ebdulrezaq Mutleq el-Fehed, el-ehzab el-sîyasîyye fî el-îraq we dewruha fî el-hereket el-wetenîyye wel-qewmîyye 1934 - 1958, (Beyrût - şeriket el-metbû'at lîl-tewzî' wel-neşr - 2011m), s. 241.

  28. Ebdulsetar Tahir Şerîf, tarîx el-hizb el-sewrî el-kurdîstanî, el-tibet el-saniye, (Bexdad - menşûrat el-sewrî - 1979m), s. 46. 

  29. Ebdulfettah Elî el-Bûtanî, mentiqet Badînan 1925 - 1970 dirase fî el-weqaî' wel-tewewurat el-sîyasîyye, el-cuz' el-ewwel, (Erbîl - el-ekadîmîyye el-kurdîyye - 2017m), s. 478.

  30. Ebdulkerîm Fendî, îtîhad teletet kurdîstan fesîl sewrî munezim we zehîr qewî lîl-sewret el-kurdîyye, mecelet Gûlan el-'erebî, mu'esseset Gûlan el-i'lamîyye, el-eded 22, Erbîl, 25 adar 1998m, s. 53.

  31. Elî Ebdullah, mêjûyî Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Êraq ta bestinî kongreyî sêyemî, (bê cih - îlon 1968an), l. 90. 

  32. Ebdulxalid Sabir Kerîm, bîrî neteweyî le peyrew û amancekanî cem'iyet û hizbe kurdîyekan 1919– 1945 lêkolîneweyekî mêjûyî sîyasîye, (Silêmanî - rêveberayetîyî çap û belawkirdineweyî Silêmanî - çapxaneya Kemal - 2013an), l. 313.

  33. Malperî liqî yekî Partiya Dêmokrata Kurdistanê :

www.pdk - leqa1.com

  1. Mam Celal, le yadî xebatgêrêkî gumnawî kurdayetî le yadî Mîrza Fendî Ebdulkerîm da, rojnameyî Kurdistanî Nû, organî Yekîtiyî Nîştimaniyî Kurdistan, hejmar 473, salî duwem, Hewlêr, pêncşeme, 9 îlon 1993an, l. 3.

  2. Muhemmed Şakelî, Germiyan rabirdûyî nizîk û ayinde, (Silêmanî - çapxaneya Karo - 2003an), l. 90.

  3. Muzekiret hizbna el-dîmuqratî el-kurdîstanî ila sîadet el-hakim el-'eskerî el-'amm, cerîdet Xebat (el-nidal), lîsan hal el-hizb el-dîmuqratî el-kurdîstanî, el-eded 412, bil-senet el-saniye, Bexdad, el-ehad, 22 kanûn el-sanî 1961m, s. 4.

  4. Mesûd el-Barzanî, el-Barzanî wel-hereket el-teherrurîyye el-kurdîyye, el-muceled el-salis, (Erbîl - metbe'et wezaret el-terbiye - 2002m), s. 144.

  5. Mistefa Nerîman, bîranînên jiyanm, (Bexdad - dezgayî rewşenbîrî û belawkirdineweyî kurdî - çapxaneya (Dar el-Huriye lîl-tiba'e - 1994an), l. 188. 

  6. Mehmûd Mela Ezizet, karwanî bê kotayî, (Silêmanî - dezgayî çap û pexşî Serdem - 2000an), l. 82.

  7. Nûrî Şawîs, min muzekiratî, (bê cih - menşûrat hizb el-şe'b el-dîmuqratî el-kurdîstanî - 1985m), s. s. 22, 33, 43, 82.

a