Çend meh piştî destpêkirina Şoreşa Îlonê, hikûmeta Ebdulkerîm Qasim bi alîkariya sîxuran (caş) rêze êrîşên xwe li ser herêmên di bin kontrola şoreşê de da destpêkirin. Lê Pêşmerge her tim li ber wan sekinîn û êrîşên wan têk birin. Efsaneya Batûfa, ku di 21ê gulana 1962an de pêk hat, 45 rojan dom kir. Di encamê de, hikûmet bi dehan efser û leşkerên mirî vekişiya û bêyî tu destkeftiyeke berbiçav paşve çû.

Batûfa yek ji wan deveran bû ku ji destpêka şoreşê ve ji aliyê artêşa Îraqê ve hatibû êrîşkirin. Artêşa Îraqê di gulana 1962an de êrîşa xwe ya li ser herêmê da destpêkirin. Hejmareke mezin ji leşker û sîxuran (caş), bi piştgiriya tank, topavêj, wesayîtên zirxî û hêza hewayî di bin fermandariya Kolonel Mecîd el-Sebawî de, ku fermandarê hêzên hikûmetê li Badînan bû. Êrîşa hikûmetê di 21ê gulanê de ji Zaxo dest pê kir da ku baregeha Hêza yekem li herêma Berwarî bigire, di demekê de ku herêmeke erdnîgarî ya mezin a Badînan ketibû bin kontrola şoreşê. Barzanî jî ber bi Soran ve çû da ku şoreşê li deverên din belav bike. Hêzên Pêşmergeyên Kurdistanê, ku di komên rêxistinkirî de bûn, bi çekên sivik hatibûn çekdarkirin. Ji destpêka şoreşê ve, ew bi tivingên brîtanî hatibûn çekdarkirin û li dijî artêşa mezin û pêşketî ya Îraqê şer kirin. Herêma Zaxo ji aliyê fermandarê hêzê, Îsa Siwar, û alîkarê wî, Elî Halo, ve dihat birêvebirin.

Artêşa Îraqê 45 rojan êrîşa xwe domand, êrîş li pey êrîşê. Lê belê, artêşa Îraqê nekarî hêzên xwe ji rêya Zaxo-Batûfa ber bi gundên derdorê ve bibe. Di germê şer de, leşkerekî bi guleyeke hewanê (Aqda 3) tevlî refên şoreşê bû. Leşkerê nû tevlîbûyî lûleya hewanê xwe guhert, berê xwe da artêşa Îraqê û dest bi topbarankirina wan kir. Ev tevgera neçaverêkirî rêça şer guhert û heta tevgera balafirên ku leşker vediguhestin qada şer asteng kir. Topbarankirina leşker a cihên daketinê, daketina bi ewle ya leşkeran zehmet kir.

Artêşa Îraqê zêdetirî deh êrîş li ser gundên Kalkhwar, Dehlî û Xezaw pêk anîn, lê nekarî bigihîje wan, lewra dest bi topbarankirina wan a dijwar kir. Di encama topbarankirinê de, gundiyan ji ber hilweşîn û şewitandina xaniyên xwe zirarên mezin dîtin û gund vala kirin da ku jiyana xwe biparêzin. Sîxuran (caş) jî êrîşî gundê Beẍabarî kirin; her çend gund hatibû valakirin, lê Hêzên Pêşmerge rê nedan wan ku bigihîjin wan û êrîş têk birin, her çend du xaniyên gund ji aliyê sîxuran ve hatin şewitandin.

Li gundê (Ava Genîn) ya nêzîkî Batûfa, artêşa hikûmetê êrîşek pêk anî. Lê belê, Hêzên Pêşmerge, bi serokatiya Îsa Siwar, soz dan ku rê li ber wan bigirin da ku negihîjin armancên xwe. Tevî ku hêzên hikûmetê gihîştin baregeha leşkerî ya Batûfa, Pêşmerge bi serkeftî pêşveçûna wan rawestand. Pêşmerge gelek xebitîn ku hêzên hikûmetê dûr bigirin, lê di dawiyê de neçar man wan dorpêç bikin. Hêzên hikûmetê hewl dan dorpêçê bişkînin û plana xwe pêk bînin, lê hewldanên wan bêfêde bûn. Ev bû sedema şerekî berdewam ku di encamê de fermandarê hêzên hikûmetê, Kolonel Mecîd el-Sebawî, û hejmarek leşker mirin. Piştî 21 rojan mayîna li herêmê, Pêşmerge hiştin ku hêzên hikûmetê vegerin Zaxo. Bi vekişîna hêzên hikûmetê, gefa li ser baregeha hêza yekem li Zaxo ji holê rabû.

Artêşa Îraqê di êrîşa xwe ya 45 rojan a berdewam de texmîna 200 mirî û birîndar da, û di nav wan de Mecîd el-Sebawî û çend efserên din hebûn, her wiha çend wesayîtên leşkerî hatin wêrankirin û balafirek li nêzîkî gundê (Avagenîn) hat xistin. Piştî bidawîbûna şer, 5 Pêşmerge şehîd bûn û şehadeta du welatiyên ku di Hêza Berevaniya Neteweyî de piştgiriya Pêşmerge dikirin.

Çavkanî: 

  1. ئارى کەریم: چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆڕشى ئەیلوولدا، چاپخانەى خەبات، دهۆک 1999.

  2. مسعود بارزانی: بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕسی ئەیلوول 1961-1975، چ: یەکەم 2004.

  3. هۆژین مەسعود سەرنى: شورەشا ئیلونێ ل دەڤەرا بەهدینان 1061- 1975، چاپى یەکەم، 2018.

  4. حاجى میرخان دۆڵەمەرى: گەڕان بەدواى دادپەروەریدا، بەرگى یەکەم، چاپى دووەم، چاپخانەى اسراء، تاران، 2021.

  5. شەوکەت مەلا ئیسماعیل حسن: ڕۆژانێ لە مێژووى شۆرشى ئەیلوول، چاحى یەکەم، هەولێر، 2007.