Jînenîgarî

Dr. Cerces Hesen Ebdullah, ku bi Dr. Cerces tê naskirin, di sala 1945an de li bajarê Dihokê ji dayik bûye, qonaxên xwendina xwe ya seretayî û amadeyî li wir temam kirine, di sala 1967an de çûye Fakulteya Wêjeyê ya Zanîngeha Mûsilê, di sala 1971an de ji bo temamkirina xwendinê çûye Yekîtiya Sovyetê û endametiya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê hiştiye, paşê çûye Komara Awisturyayê û di sala 1979an de vegeriyaye Rojhilatê Kurdistanê, ji sala 1996an heta sala 1999an mansibê Wazîrê Perwerdeyê di hikûmeta Herêma Kurdistanê de girtiye ser xwe, zimanên (Kurdî, Erebî, Rûsî, Almanî û Farsî) dizane.

Rûpelên têkoşînê

Di sala 1967an de bi refên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê ve hat girêdan, di 15ê tîrmeha 1970yî de ji aliyê mendûbî Kongre ya Şeşem ve wek cîgirê serokê Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê hat hilbijartin, di sala 1971an de bû endame Komîteya Navendî ya şaxa Nînowayê ya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, di sala 1979an de ji aliyê Mendûbî Kongre ya Nehem a partiyê ve wek endame Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê hat hilbijartin, di navbera salên (1980-1985) de berpirsiyariya Komîsyona Şaxa Yekê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê wergirt, şerê Bêgova li sînorê parêzgeha Dihokê bi beşdariya hêzên Partiya Komunîst a Îraqê birêve bir, di 16ê tîrmeha 1985an de wek endamê beşa rêxistinan û endamê beşa têkiliyan hat tayînkirin, di sala 1983an de ji aliyê endamên Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê ve wek endamê Polîtburoyê hat hilbijartin, di sala 1985an de di nav tîma dozdehem de wek berpirsiyarê Komîsyona Şaxa Yekê ya partiyê hat hilbijartin, di dawiya sala 1985an de di gera heştem a Enstîtuya Kadroyên Partiya Dêmokrata Kurdistanê de li gundê Ražan a Rojhilatê Kurdistanê, mamosteyê "dîroka tevgera rizgarîxwaza Kurdî di sedsala bîstan de" bû, di sala 1986an de endame Komîteya Navendî ya teftîşê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê bû, di sala 1988an de wek yek ji fermandaran di epîka Xwakurkê de li sînorê parêzgeha Hewlêrê li dijî êrîşên hêzên bejayî yên artêşa Îraqê beşdar bû, di sala 1989an de ji aliyê Mendûbî Kongre ve di kongreya xwe ya dehem de wek endame Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê hat hilbijartin, di sala 1989an de di civîna yekem a Komîteya Navendî ya partiyê de wek endamê Polîtburoyê hat hilbijartin, di 13ê kanûna paşîn a 1990î de wek berpirsiyarê komîsyona darayî hat tayînkirin, di destpêka sala 1992an de ji bo komîsyona çavdêriya şaxê di nav tîma bîst û pêncem a Komîsyona Şaxa Duyê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê de hat hilbijartin, di 19ê adarê de ji bo diyarkirina dema hilbijartinên Encûmena Niştimanî ya Kurdistanê û gotûbêjkirina rewşa aborî û ewlehiyê ya Başûrê Kurdistanê beşdarî civîna Bereya Kurdistanî bû, di destpêka sala 1992an de wek nûnerê Partiya Dêmokrata Kurdistanê beşdarî civîna Bereya Kurdistanî bû bi armanca avakirina komîteya bilind a çavdêriya hilbijartinên Encûmena Niştimanî ya Kurdistanê, di nîveka sala 1992an de wek berbijarê Partiya Dêmokrata Kurdistanê (Lîsteya Zer) ji bo Encûmena Niştimanî ya Kurdistanê hat hilbijartin, di roja çarşemê 11ê tebaxa 1993an de gotarek di rojnameya Xebat, zimanê fermî yê Partiya Dêmokrata Kurdistanê de weşand, di sala 1993an de xwediyê îmtiyaza kovara Alternatîf bû, di sala 1993an de ji aliyê Mendûbî Kongre ya Yanzdehêm ve wek endame Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê-Yekbûyî hat hilbijartin, di civîna yekem a Komîteya Navendî ya partiyê de wek endamê Polîtburoyê hat hilbijartin, di sala 1994an de xwediyê îmtiyaza kovara Kadr (gera duyem) kovara teorîk a Partiya Dêmokrata Kurdistanê-Yekbûyî bû, di 4ê gulana 1994an de di civîna hevbeş a Partiya Dêmokrata Kurdistanê û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê de li ser mijara rawestandina şer û asayîkirina rewşa Başûrê Kurdistanê îmze kir, di roja çarşemê 9ê mijdara 1994an de beşdarî civîneke hevbeş a di navbera her du polîtburoyan de bû, ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê-Yekbûyî û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê ku li sekreteriya parêzer Celal Hisamedîn (1933-2017) ku bi Mam Celal tê naskirin li bajarê Hewlêrê bi armanca bidawîkirina aloziyên di navbera her du partiyan de hat lidarxistin, di 8ê sibata 1996an de bi serokatiya şandeke Partiya Dêmokrata Kurdistanê ji bo beşdarbûna di salvegera heftemîn û dehem a serkeftina şoreşa Îslamiya Îranê de serdana bajarê Tehranê kir, di 27ê gulana 1996an de bi amadebûna endazyar Mihemed Mehmûd Ebdulrehman (1933-2004) ku bi (Samî) tê naskirin, li nahiyeya Pîrmam a parêzgeha Hewlêrê şandeke Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê pêşwazî kir, di roja înê 8ê kanûna paşîn a 1999an de bi amadebûna serok Mesûd Barzanî li Pîrmamê Celal Talebanî û şanda pê re pêşwazî kir, di sala 1999an de ji aliyê Mendûbî Kongre ya Yanzdehêm ve wek endame Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê hat hilbijartin, di sala 2000î de wek serokê Dîwana Çavdêriya Darayî di hikûmeta Herêma Kurdistanê de (kabîneya çarem) hat tayînkirin, di sala 2005an de wek endamê desteya teftîş û çavdêriyê ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê hat tayînkirin, di sala 2010an de mendûbî Kongre ya sêzdehem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê li bajarê Hewlêrê bû.  

Ji berhemên wî:

1- Tirkiye di stratejiya Amerîkî de piştî ketina Şah - 1990.

2- Kurdistan Îraqa şewitî - 1984, werger.

Çavkanî:

  1. Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Dêmokrata Kurdistanê

  2. Uriel Dann, Îraq di serdema Qasim de, werger û şiroveya Cerces Fethullah, beşa yekem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras ji bo çap û weşanê û weşanên El-Cemel - 2012z), rûpel 1, 512.

  3. Uriel Dann, Îraq di serdema Qasim de, werger û şiroveya Cerces Fethullah, beşa duyem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras ji bo çap û weşanê û weşanên El-Cemel - 2012z), rûpel 1, 463.

  4. Daxuyaniyek ji Partiya Dêmokrata Kurdistanê li Îraqê, rojnameya Et-Teaxî, hejmar 1344, Bexda, çapxaneya Times, roja sêşemê, 29ê gulana 1973z, rûpel 4. 

  5. Bi çavdêriya Serok Barzanî.. kongreyeke akademîk li ser Kerkûkê hat lidarxistin, kovara Gulan Erebî, Mîkî Gulan ji bo çand û ragihandinê, hejmar 59, sala pêncem, Hewlêr, 30ê nîsana 2001z, rûpel 25. 

  6. Bwar Nûredîn, Kurd û Kurdistan bîblîografya û pêrîstiyan li pirtûka Kurdî de, berga duyem beşa duyem, (Taran - Çapxaneya Taran - 2016z), rûpel 302 - 303.

  7. Plutarx, Jînenîgarî, wergera Cerces Fethullah, beşa yekem, (Hewlêr - Weşanên Aras ji bo çap û weşanê - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2005z), rûpel 1, 656. 

  8. Plutarx, Jînenîgarî, wergera Cerces Fethullah, beşa duyem, (Hewlêr - Weşanên Aras ji bo çap û weşanê - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê 2005z), rûpel 663, 1247.

  9. Plutarx, Jînenîgarî, wergera Cerces Fethullah, beşa sêyem, (Hewlêr - Weşanên Aras ji bo çap û weşanê - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2005z), rûpel 1255, 1928

  10. Cebar Cebarî, Dîroka rojnamegeriya Kurdî li Îraqê, (Bexda - Rêveberiya Giştî ya Çanda Kurdî - çapxaneya El-Umme - 1975z), rûpel 54. 

  11. Cerces Fethullah parêzer, Îraq di serdema Qasim de raman û bîranîn 1958 - 1988, beşa duyem, (Swêd - Weşanxaneya Nêbz ji bo çap û weşanê - 1989z), rûpel 666 - 668.

  12. Cercîs Fethullah, Rical û Weqayi di Mîzanê de, (Beyrût - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 9-19, 80, 101, 431.

  13. Cercîs Fethullah, Mebhesan li ser qiraxê şoreşa Şêx Ubeydullahê Nehrî, çapa duyem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras - 2010z), r. 1, 199.

  14. Cercîs Fethullah, Muxamereya Kuwêtê rû û paşxane, beşa yekem, (Stokholm - 1991z), r. 1, 374. 

  15. Cercîs Fethullah, Nêrîn li ser neteweperestiya erebî heta sala 1970, beşa yekem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 585.

  16. Cercîs Fethullah, Muxamereya Kuwêtê rû û paşxane, beşa duyem, (Stokholm - 1991z), r. 375, 702.

  17. Cercîs Fethullah, Nêrîn li ser neteweperestiya erebî heta sala 1970, beşa duyem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 597, 1196.

  18. Cercîs Fethullah, Nêrîn li ser neteweperestiya erebî heta sala 1970, beşa çarem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1893, 2300. 

  19. Cercîs Fethullah, Nêrîn li ser neteweperestiya erebî heta sala 1970, beşa pêncem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 23909, 2784.

  20. Cercîs Fethullah, Hişyarbûna Kurd, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 701. 

  21. Cercîs Fethullah, Hişyarbûna Kurd dîroka siyasî ya 1900-1925, wergera Hesen Caf, beşa yekem, (Duhok - Dezgeha Lêkolîn û Weşana Mukriyanî - Çapxaneya Xanî - 2009z), r. 1, 9, 344.

  22. Cercîs Fethullah, Hişyarbûna Kurd dîroka siyasî ya 1900-1925, wergera Hesen Caf, beşa duyem, (Duhok - Dezgeha Lêkolîn û Weşana Mukriyanî - Çapxaneya Xanî - 2009z), r. 1, 345, 752. 

  23. Cemal Nebez, Bîranînên wan rojan ên ku careke din venagerin, (Silêmanî - Çapxaneya Şivan - 2017z), r. 371.

  24. Hesen Letîf El-Zubeydî, Ensîklopediya Partiyên Îraqî, (Beyrût - Mîkîya El-Arif bo Çapemeniyê - 2007z), r. 481. 

  25. Dana Adams Schmidt, Rêwîtiyek bo mirovên mêrxas li Kurdistanê, werger û şiroveya Cercîs Fethullah, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 352.

  26. Dana Adams Schmidt, Rêwîtiyek bo mirovên mêrxas li Kurdistanê, werger û şiroveya Cercîs Fethullah, çapa duyem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 1999z), r. 1, 464. 

  27. W. A. Wigram û Edgar T. A. Wigram, Dergûşa mirovahiyê, wergera Cercîs Fethullah, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 446. 

  28. W. A. Wigram û Edgar T. A. Wigram, Dergûşa mirovahiyê jiyana li Rojhilatê Kurdistanê, wergera parêzer Cercîs Fethullah, (Bexda - Weşanên Şirketa Dar El-Urûba ya Cîhanî bo Weşan û Belavkirinê - Çapxaneya El-Zeman - 1971z), r. 1, 371.

  29. W. A. Wigram û Edgar T. A. Wigram, Dergûşa mirovahiyê jiyana li Rojhilatê Kurdistanê, wergera Cercîs Fethullah, çapa çarem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras - 2010z), r. 1, 349. 

  30. Dîroka xûlên kadroyên Partî, ji çiya ber bi bajêr, (Hewlêr - Navenda Lêkolîn û Akademiyaya Partî - Çapxaneya Rojhilat - 2019z), r. 19, 22, 26, 32, 34, 54.

  31. Rizgar Nûrî Şawêys, Me rojnameya Xebat bi dizî li Bexda piştî rawestandina wê derxist, rojnameya Xebat, zimanê Partiya Demokrat a Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 922, Hewlêr, în, 30 nîsan 1999z, r. 8-9. 

  32. René Maurice, Kurdistan an mirin, werger û şiroveya parêzer Cercîs Fethullah, (Londûn - Kurdolojî - 1986z), r. 1, 143. 

  33. Serokê Encûmena Niştimanî ya Kurdistan-Îraqê pêşwazî li mamosta Cercîs Fethullah dike, rojnameya Xebat, zimanê Partiya Demokrat a Kurdistanê, hejmar 998, Hewlêr, în, 20 çiriya pêşîn 2000z, r. 2. 

  34. Serokê Parlamentoya Kurdistanê pêşwazî li kesayetiya niştimanperwer rêzdar Cercîs Fethullah dike, rojnameya Birayetî, organa Partiya Demokrat a Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 2821, Hewlêr, duşem, 26ê nîsana 1999z, r. 1. 

  35. Seîd Nakam, Bîranînên Seîd Nakam, (Hewlêr - Weşanên Aras - 2003z), r. 235. 

  36. C. J. Edmonds, Kurd, Tirk û Ereb, wergera Cercîs Fethullah, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 623. 

  37. Birêz Barzanî şandeyek şand bo beşdarîkirina di merasîma sersaxiya ku li ser giyanê xwedêjêrazî Ayetullahê Mezin Seyîd Muhsin El-Hekîm hatibû sazkirin, rojnameya El-Teaxî, hejmar 461, Bexda, çapxaneya Dar El-Cahiz, şemî, 13 hezîran 1970z, r. 5. 

  38. Seyîd Elî Mojanî, Solmaz Sidqî, Elaha Nimetî û hwd., Ferhenga rical û malbatên hevçerx ên Îraqê, (Tehran - Weşanxaneya Ezam - 1392 h.ş), r. 303. 

  39. Sir Thomas Arnold, Mîrata Îslamê, Cercîs Fethullah ew erebî kir û şirove li ser nivîsî, beşa yekem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 360.

  40. Sir Thomas Arnold, Mîrata Îslamê, Cercîs Fethullah ew erebî kir û şirove li ser nivîsî, beşa duyem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras û Weşanên El-Cemel - 2012z), r. 1, 319. 

  41. Şaban Seîd Mihemed, Ez û hevrikiyê û pêlêt xema, (Duhok - Çapxaneya Koleja Şerîetê - 2000z), r. 42. 

  42. Şivan Huseyn Şink Balekî, Cewher Namiq Salih 1946-2011 jiyan û berhem û rola siyasî, Zanîngeha Soran Fakulteya Adab, beşa dîrokê, 2016z, (nameya masterê ya nebelavbûyî), r. 207. 

  43. Sebah Mehdî Remîz, Rojnamegeriya serdema şahî, (Beyrût - Mîkîya Misir Murteza bo pirtûka Îraqî - 2010z), r. 58. 

  44. Teyib El-Kêşki, Rawestgehên bijartî ji şoreşa Îlonê 1961, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2017z), r. 35.

  45. Adil Xefûrî Xelîl, Partiyên opozîsyona eşkere li Îraqê 1946-1954, (Bexda - Pirtûkxaneya Cîhanî - Çapxaneya Ofset El-Intisar - 1984z), r. 88.

  46. Ebdulcebar Ebdulmistefa, Ezmûna karê bereyî li Îraqê di navbera 1921-1958, (Bexda - Weşanxaneya El-Hurriye bo Çapê - 1978z), r. 129. 

  47. Ebdulhemîd Derwêş, Ronahî li ser tevgera kurdî li Sûriyê, çapa sêyem, (Silêmanî - Mîkîya Markrît û Mîkîya Cemal Erfan - Çapxaneya Kemal - 2013z), r. 157.

  48. Ebdulrezaq El-Hesenî, Dîroka wezaretên Îraqî, beşa heftem, çapa heftem, (Bexda - Weşanxaneya Karûbarên Çandî yên Giştî - 1988z), r. 41. 

  49. Ebdulfetah Elî El-Bûtanî, Lêkolîn û mebhes li ser dîroka Kurd û Îraqa hevçerx, (Hewlêr - Weşanxaneya SpRêz bo Çap û Weşanê - Çapxaneya Hecî Haşim - 2007z), r. 436. 

  50. Ebdulfetah Elî El-Bûtanî, Rûpel ji bîranîna Mûsilê "komek gotar û hevpeyvîn û mijar li ser dîroka Mûsilê ya nêzîk", (Hewlêr - Akademiya Kurdî - Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, 2017z), r. 335.

  51. Ebdulmecîd Şewqî El-Bekrî, Destana Mûsilê di riswayên komunîstî de, (Mûsil - Çapxaneya Komarê - 1963z), r. 26, 75-76.

  52. Ferhad Hacî, Ensîklopediya û ferhenga zindî ya Kurdistanê Cercîs Fethullah, Kovara Hêzel, hejmar 9, havîna 2008z, r. 19-27. 

  53. Feyisel El-Debax, Lîsteya bîblîografî ya rojname û kovarên kurdî, beşa yekem, kovara Golan El-Erebî, hejmar 11, Mîkîya Golan a Ragihandinê, Hewlêr, çapxaneya Wezareta Çandê, 25 nîsan 1997z, r. 57.

  54. Biryara Encûmena Serکردariya Şoreşê hejmar 714، Rojnameya Weqayîa Îraqî، Wezareta Rewşenbîrî û Ragihandinê li Îraqê، hejmar 1896 A، sala dozdehem، Bexda، Yekşem، 5 Tîrmeh 1970z، r. 4.

  55. Biryara Encûmena Serکردariya Şoreşê hejmar 958، Rojnameya Weqayîa Îraqî، Wezareta Ragihandinê li Îraqê، hejmar 1915 A، sala sêzdehem، Bexda، Pêncşem، 3 Îlon 1970z، r. 2. 

  56. Letîf Nadir Rewandizî، Girîngiya dezgeha zanyariya Kurdistanê di şoreşa mezin a Îlonê ya neteweyî de، Kovara Gulan، hejmar 132، Hewlêr، 2ê Tebaxa 1997z، r. 46.

  57. Mam Celal، Xebat ji çi hat û çawa bû organa Partî? Û çawa birêve diçû? Kovara Xak، hejmar 55، sala pêncem، Silêmanî، Çapxaneya Ofsêtî Delêr، 10ê Kanûna Duyem a 2002z، r. 5. 

  58. Mehmûd Fehîmî Derwêş û Mistefa Cewad û Ehmed Sûse، Delîlê Komara Îraqî bo sala 1960، (Bexda - Wezareta Îrşadê - Dar Metbe'et el-Temedun - 1961z)، r. 448.

  59. Mihemed Elî Îsmaîl، Bîranînên min heftê sal temen û zêdetir ji nîv sedsal xebat، (bê cih - 2019z)، r. 56.

  60. Mesûd Barzanî، Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî، Cildê sêyem، (Hewlêr - Metbe'eya Wezareta Perwerdeyê - 2002z)، r. r. 253، 393.

  61. Mistefa Nerîman، Ferhenga edîb û nivîskarên Kurd، (Bexda - Emîndarêtiya Giştî ya Rewşenbîrî û Lawan - Çapxaneya Es'ed - 1986z)، r. 32. 

  62. Mela Farûq Şiwanî، Hemû Kurd، berga yekem، (Hewlêr - Çapxaneya Rewşenbîrî - 1997z)، r. 66. 

  63. Mehdî Mihemed Qadir، Pêşhatên siyasî yên Kurdistana Îraqê 1945 - 1958، (Silêmanî - Sentera Lêkolîna Stratejî ya Kurdistanê - 2005z)، r. 188. 

  64. Mîhevan Mihemed Huseyn، Helwesta Brîtanya ji doza Kurdî li Îraqê 1975 - 1980، (bê cih - Navenda Zaxo bo Lêkolînên Kurdî - 2018z)، r. r. 324 - 325، 343.

  65. Nozad Elî Ehmed، Rojnamegeriya Partiya Demokrat a Kurdistanê li derveyî welat، (Silêmanî - Mîkî Jîn bo vejandina mîrata belgeyî û rojnamegerî ya Kurdî - 2010z)، r. 33. 

  66. Henrî Fîld، Başûrê Kurdistanê lêkolîneke antropolojî، wergera Cercîs Fethullah، (Hewlêr - Dar Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z)، r. r. 1، 422.

  67. Henrî Fîld، Başûrê Kurdistanê، wergera bo erebî Cercîs Fethullah، (Hewlêr - Dar Aras - Metbe'eya Perwerdeyê - 2001z)، r. r. 1، 4، 298. 

  68. Hevpeyvîn: Azad Ebdulwahîd، Dirwêneya rojên Zîwer Xetab، (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2019z)، r. 57. 

  69. Wîlyam Îgiltin el-Ebên، Komara Mehabadê - Komara 1946 a Kurdî، werger û şiroveya Cercîs Fethullah، (Hewlêr - Dar Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z)، r. r. 1، 17 - 18، 83 - 84، 88 - 89، 91 - 98، 100 - 101، 232. 

  70. Wîlyam Şayrer، Rabûn û rûxana Reichê sêyem، wergera Cercîs Fethullah، beşa yekem، (Hewlêr - Dar Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z)، r. r. 1، 830. 

  71. Wîlyam Şayrer، Rabûn û rûxana Reichê sêyem، wergera Cercîs Fethullah، beşa duyem، (Hewlêr - Dar Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z)، r. r. 837، 1614.