مەلا سلێمان موسا
مەلا سلێمان موسا (١٩٢٤-٢٠٠٥ )، پێشمەرگە و هەڤاڵى بارزانى بۆ یەکێتى سۆڤیەت، یەکێک بووە لە پێشمەرگەی سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد (١٩٤٦)، بەشداری شۆڕشی ئەیلوول (١٩٦١-١٩٧٥) کردووە.
زانیاری زیاترمەلا سلێمان موسا (١٩٢٤-٢٠٠٥ )، پێشمەرگە و هەڤاڵى بارزانى بۆ یەکێتى سۆڤیەت، یەکێک بووە لە پێشمەرگەی سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد (١٩٤٦)، بەشداری شۆڕشی ئەیلوول (١٩٦١-١٩٧٥) کردووە.
زانیاری زیاترداستانێکى دیارى شۆڕشی ئەیلوول بوو لە ١٣ى تەممووزى ١٩٦٩ لە بنارى چیاى کۆڕەک لە ڕۆژهەڵاتى خەلیفان ڕوویدا، سوپاى عێراق بۆ داگیرکردنى گوندى ئاڵانە و دەست ڕۆیشتن بەسەر، دۆڵەکە ئەو هێرشەى دەست پێکرد، بەڵام بەتالیۆنى بێتواتەى هێزى پێشمەرگە زۆر بەتوندى بەرەو ڕوویان بوونەوە و هێرشەکەیان تێکشکاندن، ناچار بە پاشەکشە بوون بۆ خەلیفان.
زانیاری زیاترسوپاى عێراق هێرشى سەر گوندى باوەخۆشینى کرد لە نزیک دەربەندیخان لە ٤ى ئابى ١٩٦٣، لەو هێڕشەدا لەگەڵ هێزى پێشمەرگەى قەرەداغ بەرەنگاری یەکتر بوونەوە، دواى دوو کاتژمێر لە شەڕو پێکدادان سوپاى عێراق دووچارى شکستێکى گەورە هات و ناچار بە پاشەکشە بوو بۆ سەربازگەى دەربەندیخان، هەروەها زیانى زۆریشى پێ کەوت.
زانیاری زیاترنوری سدیق عهلی ڕەسوڵ، ناسراو به ئهندازیار نوری شاوێس، ساڵی ١٩٣٥ پهیوهندی به ڕیزهكانی كۆمهڵهی ئازادیی كوردهوه كردووه، ساڵی ١٩٥١ لهلایهن نوێنهرانی كۆنگرهوه به ئهندامی کۆمیتەی ناوەندی كاتیی پارتی دیموکراتی کورد (کۆنگرەی دووەم) ههڵبژێردراوه. ساڵی ١٩٥٣ لهلایهن نوێنهرانی كۆنگرهوه به ئهندامی سهركردایهتی پارتی دیموکراتی کوردستان ـ عێراق (کۆنگرەی سێیەم) ههڵبژێراوه.
زانیاری زیاترئەم شەڕە لە هاوینى ساڵى ١٩٦٥ ڕوویدا لە چیاى کۆڕەک و ڕواندز و دەشتى دیانا، ئامانجى سەرکردایەتى شۆڕش لەو هێرشەدا دەستگرتن بوو بەسەر چیاى کۆڕەک و گەلى عەلى بەگ، وەک پەرچە کردارێک لە بەرامبەر هێرش و پەلامارەکانى سوپاى عێراق کە بەردەوام دەیکردە سەر زۆزک و هەندرێن و شوێنانى تر بۆ ئەوەى گوشار بخاتە سەر سەرکردایەتى شۆڕش لە ناوچەى باڵەکایەتى.
زانیاری زیاترئەم داستانە لە ٣٠ى تشرینى یەکەمى ١٩٦٩ لە بەرزاییەکانى پشت گوندى گرتک و ماخۆبزنان لە نزیک سەنگەسەر ڕوویدا، هێزى پێشمەرگە بە فەرماندەى عومەر ئاغاى دۆلەمەرى، هێرشیان کردە سەر سوپاى عێراق و چەکدارانى بەکرێگیراو، لە ماویەکى کەمدا توانیان دەست بەسە ڕەبایەکاندا بگرن و زیانێکى گەورەى گیانى و ماددیان پێ بگەیەنن و دەست بەسەر ژمارەیەکى زۆر چەکى جۆراوجۆردا بگرن، هەروەها ستراتیژیەتى پلانیان هەڵوەشێننەوە کە بریتى بوو لە دەستگرتن بەسەر بارەگاى بارزانى لە دیلمان.
زانیاری زیاترئەم داستانە بە فەرمانى سەرکردایەتى شۆڕش ئەنجام درا، بە سەرکردایەتى سامی عەبدولڕەحمان و چەند فەرماندەى تر، هەستان هەڵمەتێکى پێشمەرگەییان کردە سەر کۆمپانیاى نەوتى بابەگوڕگوڕ لە کەرکووک، دواى تەواوبوونى ئامادە کاریەکان لە ١ى ئادارى ١٩٦٩ دامەزراوەکانی کۆمپانیاى نەوتیان زۆر بە چڕى بە تۆپى ١٢٠ملم و ١٠٦ملم تۆپباران کرد، لە ماوەیەکى زوو ئاگر یان لە کارگەى تەرکیز هەڵسان و زیانى زۆر گەورەیان پێ گەیاند، پاشان هێزى پێشمەرگە فەرمانى کشانەوەی دا و بەبێ زیان گەڕانەوە بنکە و بارەگاکانیان.
زانیاری زیاترفهلهكهدین سابیر حهمود عهزیز، ناسراو به فەلەکەدین کاکەیی نووسهر و سیاسهتمهدار، ساڵی ١٩٦٥ پهیوهندی به ڕیزهكانی پارتییهوه كردووه، ساڵی ١٩٧٩و ١٩٨٩ له كۆنگرهكانی نۆیهم و دهیهم به ئهندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان ههڵبژێردراوه، له ساڵی ١٩٨٥ كراوته ئهندامی مهكتهبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان، ساڵی ١٩٩٢بووهته ئهندامی ئهنجوومهنی نیشتمانی كوردستان، ههڵگری مێدالیای بارزانیی نهمره.
زانیاری زیاترکۆتاییەکانى ساڵى ١٩٦٨ حکومەتى عێراق بە هاوکارى و هەماهەنگى چەکدارانى باڵى مەکتەبى سیاسى کۆن هەڵمەتێکى دژوارى گەورەیان بۆ سەر ناوچەکانى ژێر دەسەڵاتى شۆڕشى ئەیلوول دەستپێکرد، توانیان پانتاییەکى فراوانى جوگرافى لە ناوچەکانى گەرمیان و قەرەداغ داگیر بکەن، بەڵام سەرکردایەتى شۆڕش بۆ ئازادکردنەوەى ئەو ناوچانە هێرشێکى گشتگیرى ئەنجامدا لە تشرینى دووەمى ١٩٦٩ توانى دەست بەسەر قەرەداغ و چەند ناوچەیەکى دیکەدا بگرێتەوە و هێزەکانیان لەو شوێنانە دەرپەڕێنێ.
زانیاری زیاترئەم شەڕە لە پایزى ١٩٦٨ لە ناوچەى قادرکەرەم لە نێوان هێزى پێشمەرگەى کوردستان و چەکدارانى باڵى مەکتەبی سیاسى کۆن کە لەو ماوەیەدا سەربە حکومەت بوون و دوو فەوجى سوپای مغاویرى حکومەت بە پاڵپشتى تانک و تۆپ و زرێپۆش و فڕۆکەى جەنگى ڕوویدا، لە ئەنجامدا هێزى حکومەت و چەکدارەکان زۆر بە سەختى شکان، زیانى گیانى و ماددى زۆریان بەر کەوت و ناوچەکەیان بەجێ هێشت و پاشەکشەیان کرد تا گەیشتنەوە کەرکووک.
زانیاری زیاترداستانى زەمبور چالاکییەکى پارتیزانى پێشمەرگە بوو لە تەمووزى ١٩٦٥ کە سەرکردایەتى شۆڕش پلانى بۆ داڕشت، بۆ ئەوەى لە قوڵایی هێز و دەسەڵاتى حکومەت لە کەرکووک لێدانێکى کاریگەر لە بەرژەوەندییە ئابوورییەکانى حکومەت بدرێ، دیارە چالاکییەکە وەکو پلانى بۆ داڕیژرابوو لە کات و شوێنى خۆیدا ئەنجامدرا، ئەمەش کاریگەرى و مەترسیەکى گەورەى لەسەر دامەزراوە نەوتییەکانى حکومەتى عێراق دروست کرد.
زانیاری زیاترساڵى ١٩٦٩ زنجیرەیەک هێرش و پەلامارى هێزى پێشمەرگەى بە خۆوە بینی بۆ سەر سەربازگە و ئەو شوێنانەى کەوا لەلایەن سوپاى عێراق و هێزەکانى سەربە مەکتەبى سیاسى کۆن داگیر کرابوون، پەلاماردانى سەربازگەى دوکان لە لایەن هێزى پێشمەرگەوە لە شەوى ١٩-٢٠ ئەیلوولى ١٩٦٩ یەکێک بوو لە زنجیرەى ئەو هەڵمەتانەى کە پێشمەرگە بەسەر سوپاى عێراقیدا سەپاند و توانیان دەست بەسەر سەربازگەکەدا بگرن، بۆ ماوەیەکیش تێیدا بمێننەوە و زیانى گیانى و ماددى زۆریان پێ بگەیەنن.
زانیاری زیاتر