هاوڕێ عەزیز محەمەد لە تەمەنێكی زۆر بچووكدا لەگەڵ دایكیدا دێنە شاری هەولێر، لە مزگەوتی ئەبو بەكر فێری قورئان خوێندن دەبێت و لە پیرزین و شاوەیس و بەحركە دەرسی فەقێیەتى دەخوێنێت، بەڵام دواتر واز لە خوێندنی فەقێیەتى دەهێنێ.
دایكی دەینێرێتە قوتابخانە و بە هۆی زیرەكییەكەیەوە ڕاستەوخۆ لە پۆلی سێی سەرەتایی دایدەنێن، دوای تەواوكردنی قۆناغی سەرەتایی بیر لە تەواوكردنی خوێندنەكەی دەكاتەوە لە پەیمانگای پیشەسازی یاخود لە پەیمانگای پێگەیاندنی مامۆستایان، بەڵام بەداخەوە ئەم ئاواتەی نایاتە دی، چونكە بۆ ئەمە دەبوو دوو ساڵ تەمەنی خۆی بچووك بكاتەوە، ئەگەرچی ئەمە كارێكی ئاسان بوو، بەڵام بۆی نەكرا. دوای وازهێنانی لە قوتابخانە ماوەیەك بێكار دەمێنێتەوە، پاشان بە هاوكاری چەند هاوڕێیەكی لە فەرمانگەی دابەشكردنی خۆراك و ناوخۆیی دادەمەزرێ و بۆ ماوەی سێ ساڵ لەوێ كار دەكات.
لە بەهاری ساڵی ١٩٤٨ز دەچێتە ڕیزى حیزبی شیوعی دەست بە كاری حیزبی دەكات. ساڵەكانی (١٩٤٠-١٩٤١)ز سەرەتای چالاكی سیاسی ئەو بووە، كە لە هەمان كاتدا كۆمەڵێك گەنجی خوێنگەرم پاڵنەر و هاندەری بوون بۆ هاتنە نێو ژیانی سیاسییەوە، لەوانە مامۆستای ناوداری كورد عزەدین فەیزی.
هەر لەو سەردەمەدا پەیوەندی بە كۆمەڵەی هیواوە دەكات و لە ئایاری ساڵی ١٩٤١زدا دەبێتە ئەندامی كۆمەڵەی هیوا. ساڵی ١٩٤٢زدا دەبێتە ئەندامی كۆمەڵەی گەل كە ڕۆژنامەیەكیان بە ناوی (بڵێسە)ەوە دەردەكرد و خۆیان بە ماركسی لە قەڵەم دەدا.
لە زستانی ساڵی ١٩٤٥زدا دوای كۆنگرەی یەكەمی حزبی شیوعی عێراقی دەبێتە ئەندامی ئەو حزبە. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی١٩٤٨ز دا دەخرێتە بەندیخانەوە تا ئابی ساڵی ١٩٥٨ز واتە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ لە زینداندا دەمێنێتەوە.
لە ماوەی ساڵانی مانەوەی لە زینداندا لە ڕێگای خوێندنەوەوە فێری زمانی عەرەبی دەبێت و هاوكات چەندین كتێبی ئەدەبی و چیرۆك و ڕۆمان و كتێبی سیاسی هەمەجۆر دەخوێنێتەوە، هەروەها بەشێكی زۆری شاكارە ئەدەبییەكانی ئەدەبیاتی ڕووسی و ئینگلیزی و ئەڵمانی دەخوێنێتەوە، سەرەڕای خوێندنەوەی بەرهەمەكانی تەها حسێن و نەجیب مەحفوز و بەرهەمی تری نووسەرانی عەرەب.
عەزیز محەمەد لە ساڵی ١٩٦٤ز تا ساڵی ١٩٩٣ز سكرتێری گشتی حزبی شیوعی عێراقی بووە و خزمەتێكی پڕ بایەخی پێشكەش بە دۆزی عێراق و ناوچەكە بە گشتی كردووە.
عەزیز محەمەد یەكێكە لەو كەسایەتییە شیوعییانەی لە ساڵی ١٩٨٦ز دا لە لایەن حزبی شیوعی سۆڤیەتییەوە (وسامی لینین)ی پێدەبەخشرێ، هەروەها میدالیای (ئەستێرەی گەشە)ی کیشوەری ئاسیا و ئەفریقای لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن ڕووسیاوە پێبەخشراوە، کە لەدوای نێلسۆن ماندێلا دووەم کەسە ئەو میدالیایە وەردەگرێت.
لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥ لە پیرمام لەلایەن سەرۆک مەسعود بارزانی میدالیای (بارزانی نەمر)ی پێ بەخشراوە.
ڕۆژی چوارشەممە ٣١ی ئایاری ٢٠١٧ لە ماڵەكەی خۆی کۆچى دوایی کردوە.
سەرچاوە:
ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
