شەڕی سینگان

یه‌كێك له‌و شه‌ڕانه‌ی كه‌ له‌ دوای شكستهێنانی كۆماری كوردستان و پاشه‌كشه‌كردنی بارزانییه‌كان بۆ خاڵه‌ سنوورییه‌كانی نێوان هه‌ر دوو و‌ڵاتی ئێران و عێراق تووشی بوون شه‌ڕی سینگان بوو.


یه‌كێك له‌و شه‌ڕانه‌ی كه‌ له‌ دوای شكستهێنانی كۆماری كوردستان و پاشه‌كشه‌كردنی بارزانییه‌كان بۆ خاڵه‌ سنوورییه‌كانی نێوان هه‌ر دوو و‌ڵاتی ئێران و عێراق تووشی بوون شه‌ڕی سینگان بوو. له‌ درێژه‌‌ی ئه‌و پاشه‌كشه‌یه‌ و دوای داگیركردنی هه‌ردوو ناوچه‌ی وه‌زنه‌ و خان تاووس له‌لایه‌ن هێزه‌كانی سوپای ئێران، ده‌بینین ئه‌و هێزه‌ به‌رفراوانه‌ی كه‌ حكومه‌تی ئێران بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر هێزی بارزانییه‌كان ڕه‌وانه‌ی ناوچه‌كه‌ی كردبوو به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ هێرشكردن، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش  هێزێكی سوپای ئێران له‌ هه‌مه‌دان و یه‌ك ده‌سته‌ توپی ٧٥ شه‌وانه‌ ده‌ڕۆنه‌ نه‌لۆس و له‌ لایه‌كی دیكه‌یش هێزی سواری منگۆر بۆ لای سینگان ده‌ست ده‌كه‌ن به‌ پێشڕه‌ویكردن، هه‌موو سواره‌كان به‌ ڕۆژ له‌ ڕووباری گاده‌ر تێپه‌ڕ ده‌بن و پێكه‌وه‌ به‌ره‌و سینگان به‌ڕێ‌ ده‌كه‌ون. 

هێزی بارزانییه‌كان‌ له‌ قه‌ڵای سینگان بارودۆخه‌كه‌یان كۆنترۆل كردبوو و چاودێری هێزی سواری منگۆریان ده‌كرد، ژماره‌یه‌ك له‌ هێزه‌كانی خۆیان ده‌نێرنه‌ لای ڕاست و پشتی چه‌كدارانی هێزی منگۆر و چاوه‌ڕێ ده‌كه‌ن تا ئه‌و سوارانه‌ بگه‌نه‌ نزیك و له‌ ناكاو هێرش ده‌كه‌نه‌ سه‌ریان و ژماره‌یه‌ك له‌ هێزی منگۆر ده‌كوژن. له‌ ئه‌نجامی ئه‌و كاره‌ هێزی منگۆر پاشه‌كشه‌ ده‌كه‌نه‌ لای ڕووباری گاده‌ر و له‌و شوێنه‌ش دووباره‌ له‌ لایه‌ن بارزانییه‌كان هێرش ده‌كرێته‌ سه‌ریان، بۆیه‌ نزیكه‌ی ٣٠٠ سواری منگۆر به‌ره‌و به‌رزاییه‌كانی باشووری ئه‌و ناوچه‌یه‌ پاشه‌كشه‌ ده‌كه‌ن.  جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ هێزی چه‌كداری منگور له‌ شه‌ڕی سینگان تووشی شكست و پاشه‌كشه‌ ده‌بن، هێزی سوپای ئێرانیش ڕووبه‌ڕووی بۆردومانی توپه‌كانی هێزی بارزانی ده‌بن كه‌ له‌ به‌رزاییه‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ دایان مه‌زراند بوو و به‌و شێوه‌یه‌ش هێزی ئێران له‌ سمنگان (سینگان) تووشی شكست ده‌بێت و ناچار ده‌بێت هێزی پیاده‌ و تۆپخانه‌كه‌ی خۆی بۆ گوندی نه‌لۆس بگوازێته‌ و له‌وێ جێگیر ببن. له‌م شه‌ڕه‌دا زیان به‌ر هێزی بارزان كه‌وت و  چه‌ند كه‌سێك شه‌هید و بریندار بوون، یه‌كێك له‌و شه‌هیدانه‌ی ئه‌و شه‌ڕه‌ ناوی باقی عه‌زیز مێرگه‌سۆری بوو و یه‌كێك له‌ برینداره‌كانیش كه‌كۆ مه‌لا عالی بوو، كه‌ قاچێكی بریندار ده‌بێت و هه‌روه‌ها  چاوێكیشی له‌ ده‌ست ده‌دات.


سه‌رچاوه‌كان:

١- حسین علی رزم آرا،فرهنگ جغرافیایی ایران(آبادیها)استان ٣و٤آذربایجان،( انتشارات دایره‌ جغرافیایی ستاد ارتش،١٣٣٠.

٢- نجفقلی پسیان، نجفقلی پسیان،از مهاباد خونین تا كرانه‌های ارس، تهران،شركت سهامی چاپ،١٣٢٨.

٣- علی اصغر احسانی،خاطرات ما از قیام افسران خراسان،تهران،نشر علم،١٣٧٨.

٤- ئەرشیفی دەستەی ئینسکلوپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

 


بابەتی پەیوەندیدار

داستانى دووەمى چياى زۆزك ١٩٧٤

داستانى دووەمى زۆزک لە ئەیلوولى ١٩٧٤ ڕوویدا، سوپاى عێراق بۆ دەستگرتن بەسەر چیاى زۆزک، بە پاڵپشتى تانک و تۆپ و فڕۆکەى جەنگى ژمارەیەک هێرشى گەورە و بەربڵاوى کردە سەر سەنگەرەکانى هێزى پێشمەرگە لە دامێن و بەرزاییەکانى چیاکە، دواى دەیان ڕۆژ لە شەڕ و پێکدادان و تێکشکاندنى چەند هێرشێک و پێگەیاندى زیانى زۆرى گیانى و ماددى بە سوپاى عێراق، توانیان لە تشرینى یەکەمى ١٩٧٤ دەستى بەسەردا بگرن.

زانیاری زیاتر

چالاکى پشت منجەل ١٩٨٢

چالاکى پشت منجەلان بۆسەیەکى پێشمەرگە بوو بۆ هێزە سەربازیەکانى سوپاى عێراق، لە شەوێکى کۆتاییەکانى پاییزى ١٩٨٢ لە چوارچێوەی خەباتی پارتیزانی شۆڕشی گوڵاندا، هێزێکى پێشمەرگەى کوردستان چوونە سەر ڕێگاى سەرەکى سۆران- چۆمان (ڕێگاى هاملتۆن) لە پشت منجەلان بۆسەیەکیان دانایەوە، ئۆتۆمبێلێکى سەربازى کە ژمارەیەکى زۆرى سەربازى هەڵگرتبوو کەوتە بۆسەکەوە، هێزەکەى پێشمەرگە ڕووبەڕووى بوونەوەو دایانە بەر دەستڕیژى گوللە، لە ئەنجامدا ئۆتۆمبێلەکەیان تێکشکاند و بە تەواوى سەربازەوە لە هەڵدێرى جاددەکەوە کەوتە خوارەوە...

زانیاری زیاتر

تۆپبارانى سەربازگەى سیدەکان ١٩٧٩

تۆپبارانى سەربازگەى سیدەکان چالاکیەکى پارتیزانى بوو لە لایەن یەکێک لە مەفرەزەکانى پێشمەرگە بە فەرماندەى مەحمود شێخۆ، کە هەستان بە گواستنەوەى تۆپێکى ٥٧ملم لەگەڵ ژمارەیەک گوللە بۆ سەر بەرزاییەکى نزیک شارۆچکەى سیدەکان، ئێوارەیەکى پێش خۆر ئاوابوونی هاوینى ١٩٧٩ بۆ ماویەک تۆپبارانى سەربازگەیان کرد و ئاڵوزى و پشێویان خستە ناو سەربازگە و پاشان شوێنەکەیان جێ هێشت.

زانیاری زیاتر

بۆسەى گوندى مجێسەر ١٩٨٠

بۆسەى گوندى مجێسەر چالاکیەکى پارتیزانى هێزى پێشمەرگە بۆ لێدان و گەیاندنى زیان بە هێزە سەربازیەکانى سوپاى عێراق بوو، ئێوارەیەکى بەهارى ١٩٨٠ مەفرەزەیەکى پێشمەرگە خۆیان گەیاندە نزیگ گوندى مجێسەر لە دەڤەرى برادۆست سەر ڕێگاى سەرەکى بۆسەیان دانایەوە، هێرشیان کردە سەر ئۆتۆمبیلێکى سەربازى و تێکیان شکاند و تەواوى سەرنیشانیان کوشتن کە حەوت سەرباز بوون پێشمەرگەکانیش بێ زیان گەڕانەوەو شوێنەکەیان جێهێشت.

زانیاری زیاتر

شەڕى پردەکەى چۆمى دەرەدوینە لە تەمووزى ١٩٦٣

ئه‌و شەڕە لە سەر ڕێگاى نێوان مەیدان و دەربەندیخان لە کاتێکدا ڕوویدا، کە هێزى پێشمەرگە ویستى ڕێگا لە کاروانێکى سەربازى سوپاى عێراق بگرێت کە بە ڕێگاى جەلەولا- دەربەندیخان بەرەو بەغدا تێدەپەڕی، لە شەڕەکەدا سوپاى عێراق و چەکدارانى بەکرێگیراو زیانێکى گیانى زۆریان پێکەوت، کاروانە سەربازیەکەش ڕۆژی یەکەم نەیتوانى تێپەڕێ بەڵکو بۆ ڕۆژى دوایی دەرباز بوو.

زانیاری زیاتر