شەڕی بێلمبیر

ئه‌م شه‌ڕە‌ له‌ ٢٥ی ئایاری ١٩٧٧ له‌ گوندی بێلمبیری باكووری پارێزگای دهۆك له‌ ناوچه‌ی به‌رواری باڵا، له‌ نێوان هێزی پێشمه‌رگه‌ی هه‌رێمی یه‌كی سه‌ركردایه‌تی كاتی پارتی دیموكراتی كوردستان و سوپای ڕژێم ڕوویدا ، له‌و شه‌ڕە‌دا زیانێكی زۆر به‌ر هه‌ردوو لایه‌ن كه‌وت و به‌ پاشه‌كشێی سوپا كۆتایی هات.


ڕوودانی شه‌ڕ

ساڵی ١٩٧٧ هه‌ردوو باره‌گای گۆڤكێ و بێلمبیری پێشمه‌رگه‌ی سه‌ركردایه‌تی كاتی له‌ ناوچه‌ی به‌رواری باڵا ده‌كه‌وتنه‌ نزیكی یه‌كترییه‌وه‌، باره‌گای گۆڤكێ پێشمه‌رگه‌ی زۆری لێ بوو، جگه‌ له‌ مه‌فره‌زه‌كه‌ی حه‌جی قادۆ مه‌فره‌زه‌كانی محه‌مه‌د خالید بۆسه‌ڵی و محه‌مه‌د گه‌وداش كه‌ زیاتر له‌ سه‌د پێشمه‌رگه‌بوون له‌و باره‌گایه‌ بوون، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ باره‌گاكه‌ی بێلمبیر ته‌نیا مه‌فره‌زه‌كه‌ی ئه‌حمه‌د شانه‌ی لێ بوو، له‌ ٢٥ی ئایاری ١٩٧٧ هێزێكی گه‌وره‌ی سوپای ڕژێم كه‌ پێكهاتبوون له‌ ٥٠٠ ئه‌فسه‌ر و سه‌رباز به‌ پشتیوانی نۆ فڕۆكه‌ی جۆری هه‌لیكۆپته‌ری نه‌فه‌ر هه‌ڵگر و شه‌ڕكه‌ری بێده‌نگ (سه‌متی) له‌ سێ به‌ره‌ی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا و باشوور هێرشیان كرده‌ سه‌ر باره‌گای بێلمبیر (هه‌لیكۆپته‌ری سمتی تازه‌ له‌ فه‌ڕە‌نسا كڕابوون و یه‌كه‌م جاربوو سوپا دژی پێشمه‌رگه‌ به‌كاری بهێنێت)، شه‌ڕ له‌نێوان هه‌ردوولا ده‌ستیپێكرد، پاش ئه‌وه‌ی له‌ باره‌گاكه‌ی گۆڤكێ ده‌نگی ته‌قه‌ ده‌بیسترێت له‌وێوه‌ حه‌جی قادۆ، محه‌مه‌د خالید، محه‌مه‌د گه‌ودا به نزیكه‌ی شه‌ست‌ پێشمه‌رگه‌‌وه‌ به‌هانای هاوڕێكانیانه‌وه‌ ده‌چن، له‌ ڕێگا ئه‌وانیش ده‌كه‌ونه‌ به‌ر په‌لاماری هێرشی فڕۆكه‌كان و له‌ نزیك باره‌گاكه‌ی ئه‌حمه‌د شانه له‌ ئه‌نجامی گوللە‌بارانی هه‌لیكۆپته‌ره‌كان حه‌سه‌ن هه‌جه‌ر ئامۆزای حه‌جی قادۆ به‌ پله‌ی‌ ئامر مه‌فره‌زه‌ و پێشمه‌رگه‌یه‌كی تر شه‌هید ده‌بن، میرخان و شه‌مۆ و سێ پێشمه‌رگه‌ی حه‌جی قادۆش بریندار بوون. فڕۆكه‌كان نزم ده‌بوونه‌وه‌ ته‌رمی كوژراوه‌كانی خۆیان و ته‌نانه‌ت هی پێشمه‌رگه‌ شه‌هیده‌كانیشیان هه‌ڵده‌گرت، ته‌واوی هێزه‌كه‌ یه‌ك (ئار. پی. جی)یان پێ بوو ئه‌ویش سێ گوللە‌ی له‌سه‌ر بوو، پاش ئه‌وه‌ی به‌كاریان هێنا، فڕۆكه‌كان كه‌متر ده‌وێران نزم ببنه‌وه‌، كاتێك پێشمه‌رگه‌كانی حه‌جی قادۆ، محه‌مه‌د خالید و محه‌مه‌د گه‌ودا گه‌یشتن ئه‌حمه‌د شانه‌ و زۆر له‌ پێشمه‌رگه‌كانی گوللە‌یان پێ نه‌مابوو، به‌ڵام هێشتا به‌رگریان ده‌كرد، به‌ گه‌یشتنی ئه‌م هێزه‌، پێشمه‌رگه‌ پێگه‌ی خۆی له‌ به‌رگرییه‌وه‌ بۆ هێرشكردن گۆڕی و توانیان ژماره‌یه‌كی زۆری سه‌ربازی سوپا له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا بكوژن و سوپا ناچار به‌ پاشه‌كشێ بكه‌ن، فڕۆكه‌كان تا توانیان جه‌نازه‌ و برینداری خۆیان و ته‌نانه‌ت ته‌رمی زۆراب و پێشمه‌رگه‌یه‌كی تری شه‌هیدیان له‌ مه‌یدانی جه‌نگ هه‌ڵگرت، پێشمه‌رگه‌یه‌كیش به‌ناوی ڕە‌سول دۆسكی له ‌لایه‌ن سوپاوه‌ گیرابوو، ئه‌ویشیان له‌گه‌ڵ خۆیان برد، له‌ گه‌ڕانه‌وه‌دا ڕە‌سول دۆسكیان به‌ زیندووی له‌ فڕۆكه‌ فڕێدایه‌ خواره‌وه‌ و شه‌هیدیان كرد.

له‌ ئه‌نجامی شه‌ڕە‌كه‌دا هه‌شت پێشمه‌رگه‌ و دوو له‌وانه‌ی تازه‌ په‌یوه‌ندییان كردبوو، له‌گه‌ڵ چوار هاووڵاتی شه‌هیدبوون، نۆ پێشمه‌رگه‌ش له‌وانه ساڵح سیتۆ و‌ خودی ئه‌حمه‌د شانه‌ بریندار بوون، پێشمه‌رگه‌یه‌كی ئه‌حمه‌د شانه‌ به‌ناوی عه‌لی هرووری به‌ ده‌یان گوللە‌ی به‌ركه‌وتبوو و شه‌هید ببوو، زۆران عه‌بدولعه‌زیز (ئه‌نوه‌ر) هه‌مان ڕۆژ شه‌هید بوو. سوپای ڕژێمیش زیاتر له ٤٥ بۆ‌٥٠ كوژراوی هه‌بوو، ته‌رمی شه‌هیده‌كان له ‌لایه‌ن حه‌جی قادۆ، مولازم محه‌مه‌د سۆرانی، محه‌مه‌د خالید، محه‌مه‌د گه‌ودا و پێشمه‌رگه‌كان گواسترانه‌‌وه‌ بۆ گوندی ئارووشێ و له‌وێ به‌خاك سپێردران و خۆشیان گه‌ڕانه‌وه‌ باره‌گای گۆڤكێ.

بۆ ڕۆژی دواتر حه‌جی قادۆ به‌ چوار پێشمه‌رگه‌وه‌ بڕیاریدا بچێته‌وه‌ باره‌گاكه‌ی بێلمبیر و ئه‌و چه‌كانه‌ی له‌وێ كه‌وتوون بیانهێنێته‌وه‌، ئه‌وه‌بوو به‌ره‌وه‌ باره‌گای بێلمبیر به‌ڕێكه‌وتن، پاش ئه‌وه‌ی چه‌كه‌كانیان هه‌ڵگرته‌وه‌ و باریان كردن بڕیاریاندا نانی نیوه‌ڕۆش هه‌ر له‌وێ بخۆن و دواتر بگه‌ڕێنه‌وه‌ دۆڵی شه‌هیدان، هه‌مان ڕۆژ واتا ٢٦ی ئایار چوار فڕۆكه‌ی جۆری هه‌لیكۆپته‌ری سمتی بۆ باره‌گاكه‌ی بێلمبیر گه‌ڕانه‌وه‌ كه‌ حه‌جی قادۆ و پێشمه‌رگه‌كانی لێ بوو، له‌ ناكاو فڕۆكه‌كان له‌ پشت دۆڵه‌كه‌ ده‌ركه‌وتن و پێشمه‌رگه‌كان ئاماده‌یی و بواری به‌رگریان نه‌بوو، له‌ ئه‌نجامی ته‌قه‌ و بۆردومانی فڕۆكه‌كان حه‌جی قادۆ هه‌ر له‌وێ دەستبە‌‌جێ شه‌هید ده‌بێت.

بۆ ڕۆژی دواتر واتا ٢٧ی ئایاری ١٩٧٧ جارێكی تر سوپای ڕژێم به‌ ڕێگه‌ی حه‌فت فڕۆكه‌ی جۆری نه‌فه‌رهه‌ڵگر خۆیان گه‌یانده‌ باره‌گای گۆڤكێ و پاش دابه‌زاندنیان له ‌لایه‌ن سه‌ربازه‌كانی سوپای ڕژێمه‌وه‌ هێرشێكی به‌ربه‌ڵاو كرایه‌ سه‌ر هێزی پێشمه‌رگه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ ڕۆژی پێشتر سه‌ركرده‌كه‌یان و چه‌ندین پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مانیان له‌ده‌ست دابوو، كه‌چی قاره‌مانانه‌ به‌رگرییان كرد و سوپای هێرشكه‌ریان به‌خراپی تێكشكاند و ناچار به‌ پاشه‌كشه‌یان كردن.

پاش ئه‌م شه‌ڕە‌ چه‌ند مه‌فره‌زه‌یه‌كی تر هاتنه‌ دۆڵی شه‌هیدان و باره‌گای گۆڤكێ بۆئه‌وه‌ی پاسه‌وانی له‌ شوێنه‌كه‌ و گۆڕی شه‌هیده‌كان بكه‌ن، چۆنكه‌ هه‌واڵیان پێگه‌یشتبوو ڕژێم مه‌به‌ستیه‌تی به‌ فڕۆكه‌ بێته‌ ناوچه‌كه‌ و ته‌رمه‌كان بگوازێته‌وه، مه‌فره‌زه‌كان بۆ ماوه‌ی چل ڕۆژ له‌ ناوچه‌كه‌ مانه‌وه‌ تا ئه‌وكاته‌ی دڵنیابوون له‌وه‌ی سوپا بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌‌ ناگه‌ڕێته‌وه‌.‌


سه‌رچاوه‌:

 ئه‌رشیفی ده‌سته‌ی ئینسكلۆپیدیای پارتی دیموكراتی كوردستان.


بابەتی پەیوەندیدار

داستانى دووەمى چياى زۆزك ١٩٧٤

داستانى دووەمى زۆزک لە ئەیلوولى ١٩٧٤ ڕوویدا، سوپاى عێراق بۆ دەستگرتن بەسەر چیاى زۆزک، بە پاڵپشتى تانک و تۆپ و فڕۆکەى جەنگى ژمارەیەک هێرشى گەورە و بەربڵاوى کردە سەر سەنگەرەکانى هێزى پێشمەرگە لە دامێن و بەرزاییەکانى چیاکە، دواى دەیان ڕۆژ لە شەڕ و پێکدادان و تێکشکاندنى چەند هێرشێک و پێگەیاندى زیانى زۆرى گیانى و ماددى بە سوپاى عێراق، توانیان لە تشرینى یەکەمى ١٩٧٤ دەستى بەسەردا بگرن.

زانیاری زیاتر

چالاکى پشت منجەل ١٩٨٢

چالاکى پشت منجەلان بۆسەیەکى پێشمەرگە بوو بۆ هێزە سەربازیەکانى سوپاى عێراق، لە شەوێکى کۆتاییەکانى پاییزى ١٩٨٢ لە چوارچێوەی خەباتی پارتیزانی شۆڕشی گوڵاندا، هێزێکى پێشمەرگەى کوردستان چوونە سەر ڕێگاى سەرەکى سۆران- چۆمان (ڕێگاى هاملتۆن) لە پشت منجەلان بۆسەیەکیان دانایەوە، ئۆتۆمبێلێکى سەربازى کە ژمارەیەکى زۆرى سەربازى هەڵگرتبوو کەوتە بۆسەکەوە، هێزەکەى پێشمەرگە ڕووبەڕووى بوونەوەو دایانە بەر دەستڕیژى گوللە، لە ئەنجامدا ئۆتۆمبێلەکەیان تێکشکاند و بە تەواوى سەربازەوە لە هەڵدێرى جاددەکەوە کەوتە خوارەوە...

زانیاری زیاتر

تۆپبارانى سەربازگەى سیدەکان ١٩٧٩

تۆپبارانى سەربازگەى سیدەکان چالاکیەکى پارتیزانى بوو لە لایەن یەکێک لە مەفرەزەکانى پێشمەرگە بە فەرماندەى مەحمود شێخۆ، کە هەستان بە گواستنەوەى تۆپێکى ٥٧ملم لەگەڵ ژمارەیەک گوللە بۆ سەر بەرزاییەکى نزیک شارۆچکەى سیدەکان، ئێوارەیەکى پێش خۆر ئاوابوونی هاوینى ١٩٧٩ بۆ ماویەک تۆپبارانى سەربازگەیان کرد و ئاڵوزى و پشێویان خستە ناو سەربازگە و پاشان شوێنەکەیان جێ هێشت.

زانیاری زیاتر

بۆسەى گوندى مجێسەر ١٩٨٠

بۆسەى گوندى مجێسەر چالاکیەکى پارتیزانى هێزى پێشمەرگە بۆ لێدان و گەیاندنى زیان بە هێزە سەربازیەکانى سوپاى عێراق بوو، ئێوارەیەکى بەهارى ١٩٨٠ مەفرەزەیەکى پێشمەرگە خۆیان گەیاندە نزیگ گوندى مجێسەر لە دەڤەرى برادۆست سەر ڕێگاى سەرەکى بۆسەیان دانایەوە، هێرشیان کردە سەر ئۆتۆمبیلێکى سەربازى و تێکیان شکاند و تەواوى سەرنیشانیان کوشتن کە حەوت سەرباز بوون پێشمەرگەکانیش بێ زیان گەڕانەوەو شوێنەکەیان جێهێشت.

زانیاری زیاتر

شەڕى پردەکەى چۆمى دەرەدوینە لە تەمووزى ١٩٦٣

ئه‌و شەڕە لە سەر ڕێگاى نێوان مەیدان و دەربەندیخان لە کاتێکدا ڕوویدا، کە هێزى پێشمەرگە ویستى ڕێگا لە کاروانێکى سەربازى سوپاى عێراق بگرێت کە بە ڕێگاى جەلەولا- دەربەندیخان بەرەو بەغدا تێدەپەڕی، لە شەڕەکەدا سوپاى عێراق و چەکدارانى بەکرێگیراو زیانێکى گیانى زۆریان پێکەوت، کاروانە سەربازیەکەش ڕۆژی یەکەم نەیتوانى تێپەڕێ بەڵکو بۆ ڕۆژى دوایی دەرباز بوو.

زانیاری زیاتر