ژیاننامە
حاجی ئالی جبرائیل، ساڵی ١٩٢٧ له گوندی دۆرێى سهر به ناحیهی گۆڕهتوو له قهزای مێرگهسۆر له پارێزگای ههولێر لهدایكبووه. دووجار هاوسەرگیرى کردووە، جاری یەکەم لەگەڵ وریە عەبدوڵا نەزیر کە سێ کوڕ و دوو کچیان بە ناوەکانی حسن، حسێن، یاسین، گلیزار، گلنار هەبووە و جاری دووەم لەگەڵ ئەسما ئیبراهیم یوسف کە دوو کوڕ و سێ کچیان بە ناوەکانی شوکری، شاکر، گەلاوێژ، شاجیهان، نەفیە هەبووە. لە یەکێتى سۆڤیەت خوێندوویەتى و له ١٥ی شوباتی ١٩٥٤ له زانكۆی تاشقهند وهرگیراوە. له ٢٩ی ئاداری ١٩٥٩ بڕوانامهی دیپلۆمى وەرگرتووە. ساڵی ١٩٨١ له كۆماری ئیسلامی ئێران كۆچی دوایی كردووه.
خەباتنامە
له ٢٣ی ئایار ١٩٤٧ یاوەرى جەنەڕال مستەفا بارزانى بووە بهرهو یهكێتی سۆڤیەت و له شهڕهكانی ڕێڕهو بەرەو یەکێتی سۆڤیەت بەشداریکردووە. لە ١٨ی حوزهیرانی ١٩٤٧ له ڕووباری ئاراس كه دهكهوێته سنووری نێوان ئێران و یهكێتی سۆڤیەت، بەرەو سۆڤیەت پەڕیوەتەوە.
دوای گەیشتنیان بە یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٩ی حوزهیرانی ١٩٤٧ لهگهڵ گشت ههڤاڵانی لە شاری نهخچهوانی کۆماری ئازهربایجان بۆ ماوهی چل ڕۆژ له كۆمهڵگایهكی سهرئاوەڵا كه به تهلی دڕكاوی دهورەدرابوو، دانران و لهلایهن کۆمەڵێک سهربازهوە پاسهوانییان لێدهكرا و له ڕووی خۆراك و پۆشاك و هاتوچۆوە وهكو دیلی شهڕ مامهڵەیان لهگهڵدا كراوە. دواتر لهسهر بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت بهسهر ناوچهكانی ئاغدام و لاچین و ئایولاخ و کەلبەجەر له كۆماری ئازهربایجان دابەشکران. له ١٠ی كانوونی یهكهمی ١٩٤٧ گواستراونهتهوه بۆ سەربازگەیەک لەسەر دەریاى خەزەر لە باكۆى پایتەختى كۆماری ئازهربایجان و له ٢٣ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سهربازییان پێدراوه و به سهرپهرشتی ئهفسهرانی كۆماری ئازهربایجان ڕۆژانه ههشت كاتژمێر مهشقی سهربازییان پێ کراوە. لەهەمان کاتدا ڕۆژانە بۆ ماوەی چوار کاتژمێر لە لایەن هەندێک لە هەڤاڵەکانیانەوە کە خوێندەواریان هەبوو وانەی فێربوونی زمانی کوردییان پێگوتراوەتەوە.
پاش مامەڵەى خراپى جەعفەر باقرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵانى، بڕیاردەدرێت کەمپە سەربازییەکەى له ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ له كۆماری ئازهربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ كۆمهڵگای چرچوك لە نزیك تاشكهندی پایتهختی كۆماری ئۆزبهكستان و لهوێش لە مهشقی سهربازی بەردەوام دەبن.
لە ئاداری ١٩٤٩ لهگهڵ ههڤاڵانی به شێوهی دهسته و تاخم به شهمهندهفهر بهسهر گونده ههرهوهزییهكانی یەكێتی سۆڤیەتدا دابهشكران و له كێڵگهی كۆلخۆزهكان (ئەو زەویانەى خەڵک بە کرێ لە حکومەت دەیگرتنەوە و دواتر بەشى حکومەتیان دەدایەوە) كاریان دهكرد.
دواى هەوڵێکى زۆر و ناردنى چەندین نامە لەلایەن جەنەڕاڵ بارزانییەوە بۆ ستالین، دواجار نامەیەک دەگاتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانى باسى دەردەسەرییەکانى هەڤاڵانى خۆی دەکات و ئەویش دەستبەجێ بڕیارى پێکهێنانى لێژنەیەک دەدات بۆ لێکۆڵینەوە لە بارودۆخى هەڤاڵانى بارزانى و دواجار بڕیارى لێژنە ئەوە دەبێت کە هەموویان لە شارى ڤریڤیسکى کۆبکرێنەوە، بۆیە ناوبراو لە مانگی تشرینی دووهمی ١٩٥١ دەچێتە شاری ڤریڤیسكی لە سۆڤیەت.
دواى شۆڕشى ١٤ى تەموزى ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەى جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ى شوباتى ١٩٥٩ و بەپێى هەردوو ماددەى سێیەم و حەوتەم و بڕگەى (أ) لە ماددەى دەیەم و کارکردن بە ماددەى (١١) بە پشت بەستن بە یاساى هەموارکراوى ژمارە ١٩ لە ساڵى ١٩٥٩ دا، خۆى و هەڤاڵانى بەر لێبوردنى گشتى کەوتوون.
لە ساڵى ١٩٥٨ کۆمارى عێراق بە سەرۆکایەتى عەبدولکەریم قاسم دادەمەزرێت، ناوبراو له ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ لهگهڵ ههڤاڵانی به کهشتی گرۆزیا، له ڕێی بهندهری بهسڕەوە له باشووری كۆماری عێراق، گهڕاوهتهوه كوردستان.
بهشداری شۆڕشی ئەیلوولی كردووه و ساڵی ١٩٧٥ له دوای نسكۆی شۆڕشی ئهیلوول وهك پهنابهر ڕوودهكاته وڵاتی ئێران. ساڵی ١٩٨١ له كۆماری ئیسلامی ئێران كۆچی دوایی كردووه.
سهرچاوهكان:
-
ئهرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموكراتی كوردستان.
- حهمید گهردی، پوختهی مێژوونامه، چاپی یهكهم، (ههولێر - دهزگای چاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس - چاپخانهی وهزارهتی پهروهرده - ٢٠٠٤).
- له یاداشتی فهرماندهی شههید حهسۆ میرخان ژاژۆكی، ٦٢ ڕۆژ لهگهڵ بارزانی دا، چوونی بارزانییهكان بۆ یهكێتی سۆڤێت، چاپی یهكهم (ههولێر - چاپخانهی رۆشنبیری - ١٩٩٧).
- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنهوهی رزگاریخوازی كورد ١٩٣١-١٩٥٨، (دهۆك - چاپخانهی خهبات - ١٩٩٨).
- نص قرار لجنة العفو العام برد الاعتبار الى شهداء ثورة بارزان، مجلة رزگاری، العدد ٣،٢، المطبعة الرابطة، بغداد، ١ نيسان ١٩٥٩.
- ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیا، ، فۆڕمی حاجی عهلی جبرائیل عهبدولڕهحمان، لە ڕێکەوتی ١ تشرینی دووهمی ٢٠١٨- پیرمام.
