مبارزه مسلحانه و فرهنگی مداوم اقشار و طبقات مختلف جنوب کردستان از سال ١٩٣١، علی‌رغم فراز و نشیب‌ها، به قیام بهار سال ١٩٩١ و در نتیجه آزادی اقلیم کردستان منجر شد. اتحادیه دانشجویان کردستان از آغاز تأسیس خود در سال ١٩٥٣ تا بهار سال ١٩٩١، با وجود تمام موانع و مشکلات، در راه مبارزه برای رساندن مردم کرد به این ساحل امن تردیدی به خود راه نداد.
دوره میان کنگره هفتم و هشتم اتحادیه دانشجویان کردستان بیش از ٢١ سال به طول انجامید. در این مدت تغییرات بسیاری در سازماندهی و ساختار این تشکیلات رخ داد و چندین کنفرانس در مقاطع مختلف برای سازماندهی مجدد و همسوسازی بهتر آن با تحولات محلی و منطقه‌ای برگزار شد که آخرین آن‌ها قیام بهار ١٩٩١ بود. پس از قیام و تثبیت وضعیت در اقلیم کردستان، حزب دموکرات کردستان یازدهمین کنگره خود را در سال ١٩٩٣ برگزار کرد و انتخابات شورای ملی کردستان انجام شد، بنابراین اتحادیه دانشجویان کردستان تصمیم گرفت کنگره ویژه خود را برگزار کند. به‌ویژه پس از کنگره اتحاد حزب دموکرات کردستان، که نیازمند سازماندهی مجدد تمامی سازمان‌های توده‌ای و احزاب متحد بود.
در ششمین نشست اتحادیه دانشجویان و جوانان دموکرات کردستان در ١٠ مارس ١٩٩٣ تصمیم گرفته شد که «کنگره آزادی» در مقر دبیرخانه اتحادیه دانشجویان کردستان در ساختمان شرایتون در شهر اربیل برگزار شود. همچنین تصمیم گرفته شد ١٣ عضو از تمامی شعب به کادر کمیته اجرایی اضافه شوند که متشکل از آقایان ذیل بودند:
١- لقمان اسماعیل و بشار حمید- شعبه دهوک - نینوا
٢- ریبوار احمد خالد و خانزاد احمد عبد- شعبه اربیل
٣- آرام محمد عبدالله، ارکان تحسین صادق و جلال محمد- شعبه سلیمانیه
٤- عمر شریف و سلام حسین عبدالله- شعبه کرکوک
٥- ساسان عونی و مصطفی سلیم حمدامین- کمیته دانشگاه صلاح‌الدین
٦- گوهدار اسماعیل- مقر دفتر دبیرخانه
دفتر دبیرخانه پس از قیام بدین شرح بود:
١- عبدالله خلو علی- دبیر
٢- رفعت سعید محمد امین- عضو دفتر دبیرخانه
٣- فریاد شفیع محمد، مشهور به فریاد بارزانی- عضو دفتر دبیرخانه
٤- عادل علی، مشهور به عادل بوتانی- عضو دفتر دبیرخانه
٥- کردستان بیرداود قادر- عضو دفتر دبیرخانه
٦- ابراهیم مصطفی محمد- عضو دفتر دبیرخانه
٧- حاجی عبدالرحمن درویش- عضو دفتر دبیرخانه
٨- دزوار فائق- عضو دفتر دبیرخانه
مسئولان شعب نیز بدین قرار بودند:
١- ریبوار احمد خالد- مسئول شعبه اربیل
٢- حاجی عبدالرحمن- مسئول شعبه سلیمانیه
3- آزاد فائق غفور، مشهور به دزوار فایق- مسئول شعبه کرکوک
٤- ابراهیم اسماعیل- مسئول شعبه پناهندگان
٥- ابراهیم مصطفی محمد- مسئول شعبه دهوک- نینوا
پس از این تغییرات و بر اساس تصمیمات فوق، (کنگره آزادی) در تاریخ ١٦-٢٠ اکتبر ١٩٩٣ در اربیل با حضور ٧٩٣ نماینده و تحت شعار (علم – صلح – آبادانی) با حضور رئیس مسعود بارزانی برگزار شد که در آن رئیس بارزانی، نماینده دفتر سیاسی، وزیر آموزش و پرورش و رئیس دانشگاه صلاح‌الدین به ایراد سخنرانی پرداختند.
نمایندگان کنگره میان دانشجویان و جوانان برای انتخاب دو سازمان تقسیم شدند و برای اتحادیه دانشجویان کردستان، افراد زیر به عنوان کمیته اجرایی انتخاب شدند:
١- ساسان عثمان عونی- دبیر
٢- هنگاو عبدالله خان- مسئول بخش روابط
٣- ناظم رشید- بخش روابط
٤- گوهدار اسماعیل- مسئول بخش رسانه
٥- ریبوار احمد خالد- مسئول شعبه اربیل
٦- امین عثمان- مسئول شعبه سلیمانیه
٧- علی عونی نعمت- بخش رسانه.
٨- تاوکه عمر رشید- بخش رسانه
٩- مصطفی سلیم- مسئول بخش سازماندهی
١٠- شاکر ابوبکر عزیز- بخش سازماندهی
١١- فارس عمر- مسؤول شاخه دهوک – نینوا
١٢- شنو امین منصور - مسئول شاخه کرکوک
١٣- فریق سلیمان هرنی- مسئول بخش مالی
١٤- دلشاد شهاب- مسئول کمیته دانشگاه صلاح‌الدین
١٥- طارق جعفر فیلی- بخش تشکیلات
اعضای علی‌البدل کمیته اجرایی:
١- عبدالله مجید
٢- ارشد حیتو، معروف به ارشد بالته
٣- بشار حمید
تمام شاخه‌های اتحادیه دانشجویان عبارت بودند از: شاخه اربیل، شاخه کرکوک، شاخه سلیمانیه، شاخه دهوک – نینوا. و در ١٨ اوت ١٩٩٣ تصمیم بر افتتاح شاخه دانشگاه صلاح‌الدین صادر شد. و در ١ فوریه ١٩٩٦ شاخه آکری افتتاح شد. و در ١ فوریه ١٩٩٦ تصمیم بر افتتاح شاخه سوران گرفته شد.
مدیریت کنگره:
در ٢٣ اکتبر ١٩٩٣، و با حضور تمامی اعضای کمیته اجرایی، اعضای دفتر دبیرخانه به این شکل در اربیل انتخاب شدند، و دبیر از میان اعضای دفتر دبیرخانه انتخاب گردید:
١- ساسان عثمان عونی- دبیر
٢- هنگاو عبدالله خان- عضو دفتر دبیرخانه و مسئول بخش روابط
٣- کوهدار اسماعیل- عضو دفتر دبیرخانه و مسئول بخش رسانه
٤- مصطفی سلیم- عضو دفتر دبیرخانه و مسئول بخش تشکیلات
٥- فریق سلیمان هرنی، عضو دفتر دبیرخانه و مسئول بخش مالی
و پس از کنگره آزادی، نخستین مسئولان شاخه‌ها به شرح زیر بودند:
١- فارس عمر، معروف به فارس برواری- مسئول شاخه دهوک- نینوا
٢- ریبر احمد خالد- مسئول شاخه اربیل
٣- شنو امین منصور- مسئول شاخه کرکوک، و از نخستین زنانی محسوب می‌شود که مسئولیت شاخه‌ها را در تاریخ اتحادیه دانشجویان کردستان بر عهده گرفت
٤- امین عثمان – مسئول شاخه سلیمانیه
٥- شعبان شعبان احمد- مسئول شاخه آکری
٦- فیصل صادق توفیق – مسئول شاخه سوران
منابع و پانویس‌ها:
١- عرفان عزیز عزیز، کنگره‌ها و کنفرانس‌های اتحادیه دانشجویان کردستان، چاپ اول، (اربیل-چاپخانه روژهه لات-٢٠١٢)، ص ١٠٤.
٢- ساسان عونی، اتحادیه دانشجویان کردستان چند جنبه از مبارزه و تاریخ، (اربیل- چاپخانه وزارت آموزش- ١٩٩٨)، صص ١٧٥-١٧٦.
٣- همان منبع، ص ١٧٧.
٤- کنگره آزادی کار خود را آغاز می‌کند، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره ١٧٧٢، اربیل، یکشنبه، ١٧ اکتبر ١٩٩٣م، صص ١، ٤.
٥- لقمان غریب، شهید حاجی عبدالرحمان مرحله‌ای سرشار از بخشش در تاریخ جنبش دانشجویان و جوانان کردستان، (اربیل - چاپخانه روشنبیر - ٢٠٠٣م)، ص ١٦٥.
٦- عرفان عزیز، منبع پیشین، ص ١٠٩.
٧- همان منبع، صص ١٠٩-١١٧.
٨- بیانیه پایانی اولین جلسه کمیته اجرایی اتحادیه دانشجویان کردستان، روزنامه پیشکه وتن، ارگان اتحادیه دانشجویان و جوانان دموکرات کردستان، شماره ٤٨، اربیل، نوامبر ١٩٩٣م، ص ٣.
٩- ساسان عونی، منبع پیشین، صص ١٩٤،١٩٣،٢٣٤،٢٤٠،٢٤١.