وضعیت پیش از عملیات

پس از پیروزی‌های نیروهای پیشمرگه در نبرد گلی زاخو، عیسی سوار از بارزانی درخواست کرد که برای حمله به شرکت نفتی عین زاله نیروی ویژه‌ای تشکیل شود، پس از دریافت موافقت و بررسی تمامی جوانب عملیات، تدارکات با روشی کاملاً محرمانه آغاز شد و بدین ترتیب اسعد خوشاوی فرمانده کل منطقه بادینان، عیسی سوار را به فرماندهی نظامی عملیات منصوب کرد. رهبران منطقه به جمع‌آوری اطلاعات درباره موقعیت عین زاله که حدود ١٥ تا ٢٠ کیلومتر از مناطق کوهستانی دور بود اهمیت دادند؛ مدت زمان پیاده‌روی از نزدیک‌ترین جایگاه پیشمرگه حدود ٨ تا ١٠ ساعت بود، رودخانه دجله یک مانع آبی برای عبور پیشمرگه‌ها بود، این عملیات باید در زمانی استاندارد انجام می‌شد تا در هنگام عقب‌نشینی با نیروهای دولتی مواجه نشوند و از بمباران جنگنده‌ها دور بمانند. آنچه که عملیات را برای پیشمرگه‌ها آسان کرد این بود که در سپتامبر ١٩٦٢ دو پلیس کرد به نام‌های حمه سور حسین برزنجی و مصطفی فرج شوانی که در شرکت نفتی عین زاله کار می‌کردند به انقلاب پیوستند؛ پس از گفتگو با فرماندهان منطقه و رایزنی و دریافت اطلاعات و تبادل نظر، آمادگی خود را برای شرکت در عملیات اعلام کردند و بدین ترتیب موافقت نهایی با عملیات صورت گرفت.

تدارکات پیشمرگه‌ها

پیش از آنکه پیشمرگه‌ها از رودخانه دجله عبور کنند، عیسی سوار جلسه‌ای با تمامی مسئولان دسته‌ها و مسئولان پیشمرگه برگزار کرد و در آن جلسه نیروها را به سه گروه تقسیم نمود و برای هر گروه یک فرمانده همراه با وظایفش به این شرح مشخص کرد:

گروه اول: نیروی عیسی سوار متشکل از ملا حمدی عبدالمجید سلفی، عبدالرحیم جسیم، عریف درویش و حاجی قادو گراوی به همراه راهنمای اصلی مصطفی فرج؛ وظیفه این گروه کنترل دروازه اصلی شرکت بود.

گروه دوم: نیروی هاشم میروزی که متشکل از علی علی سیف‌الدین، مراد مومی و شاهین شیخو به همراه تعدادی از پیشمرگه‌ها و راهنمای اصلی حمه سور حسین برزنجی بود؛ وظیفه اصلی این گروه حمله به پایگاه پلیس عین زاله بود.

آخرین گروه به سرپرستی علی هالو علی بود به همراه سردسته عبدالرحمن دینو و تعدادی از پیشمرگه‌های دیگر، وظیفه این گروه نیز کنترل چندین بخش مهم در داخل شرکت به ویژه اتاق (سانترال و بی‌سیم) بود. به همراه یک نیروی ذخیره که در تپه‌های اطراف شرکت مستقر شده بودند.

خسارات دشمن و دستاوردهای پیشمرگه

شب ١١ بر ١٢ اکتبر ١٩٦٢ پیشمرگه عملیات را آغاز کرد، طبق نقشه‌ای که از پیش برای آن تعیین شده بود، پس از درگیری سخت با محافظان و پلیس‌های داخل شرکت، توانستند به اهداف خود برسند؛ در نتیجه تعدادی از پلیس‌ها کشته و زخمی شدند و همچنین توانستند ٧٠ پلیس و افسر را اسیر بگیرند که در میان آن‌ها مدیر شرکت (دیک دانکورت) و دو مهندس بریتانیایی حضور داشتند. همزمان پیشمرگه‌ها انبار نفت، سانترال تلفن و هشت خودروی شرکت را به آتش کشیدند و دستاوردهای پیشمرگه‌ها در آن عملیات ٣٣ تفنگ و رگبار، شش کلت و دو رگبار برن و دو دوربین عکاسی به همراه مقدار زیادی تجهیزات و لوازم پزشکی بود، خسارت نیروهای پیشمرگه در آن داستان شهادت یک پیشمرگه به نام شاهین شیخو بود که بعداً پیکرش توسط نیروهای عراقی از گور درآورده شد و به شکلی غیرانسانی به پیکرش بی‌احترامی شد و پس از آن با یک خودروی نظامی در داخل عین زاله روی زمین کشیده شد. 

بازتاب عملیات پیشمرگه

به دلیل اهمیت و بازتاب پیروزی عملیات، ملا مصطفی بارزانی، تلگراف تبریکی برای عیسی سوار فرستاد، پس از آنکه تمام پلیس‌ها و کارمندان شرکت توسط نیروی پیشمرگه آزاد شدند. تنها به دستور رئیس بارزانی اسیران خارجی به مقر او فرستاده شدند، در هنگام رسیدن به مقر توسط شخص بارزانی از آن‌ها استقبال شد و مورد احترام بزرگ قرار گرفتند و تمامی نیازهای استراحت آن‌ها تأمین گردید، باید گفته شود که در هنگام آزادی آن اسیران و تمامی افراد خارجی توسط انقلاب کرد، به هیچ عنوان درخواست دستاورد مادی از هیچ طرفی نشده و بدون چشم‌داشت آزاد شدند.

 این نشان می‌دهد که انقلاب کرد با رهنمود رهبر انقلاب ملا مصطفی بارزانی، همیشه اصول حقوق بشر و ارزش‌های انسانی و قوانین جنگ را رعایت کرده و هرگز به آزار اسیران جنگی و خشونت روی نیاورده است، علیرغم درندگی رفتار ارتش دشمن و عدم حمایت بین‌المللی از آن انقلاب، که تنها کوه‌ها دوست آن بودند و به آن‌ها تکیه می‌کرد.     

عملیات عین زاله در خاطرات فرماندهان نظامی ارتش عراق

حتی این عملیات بزرگ که به آن اشاره شد در نوشته‌ها و یادداشت‌های فرماندهان نظامی ارتش عراق نیز که دشمن انقلاب کرد بودند، به صورت روشن به آن اشاره شده است؛ برای نمونه فریق سعید حمو تلعفری فرمانده وقت گردان دوم تیپ ١١ ارتش عراق شهادت می‌دهد و نوشته است: "این اقدام شجاعانه نیازمند توانایی جسمانی بالایی بوده است، زیرا پیشمرگه‌ها دو بار توانسته‌اند از رودخانه دجله عبور کنند، عملیات در دو شب و یک روز انجام شده است". همچنین عمید ستاد عبدالکریم فرحان فرمانده لشکر یک ارتش عراق نوشته است: "انقلابیون کرد هجومی موفق و شجاعانه به چاه‌های نفت عین زاله، در شمال غربی موصل انجام داده‌اند".

 هدف از عملیات

هدف از آن اقدام این بود که به دولت عراق نشان داده شود که دست پیشمرگه تنها به مناطق کوهستانی نمی‌رسد، بلکه می‌تواند بیش از آن پیش برود و کارهایی مشابه کارهای کوهستانی را در دشت‌های صاف و پهناور نیز انجام دهد، از سوی دیگر این حمله به شرکت عین زاله بازتاب بزرگی در محافل مالی بین‌المللی داشت، در نتیجه آن کار در دالان‌های بین‌المللی توجه به انقلاب کرد دو برابر شد، در برابر آن اعتبار دولت کاهش یافت، زیرا نتوانست از تأسیسات خود محافظت کند، همزمان ترسی به کشورهایی که منافع نفتی در عراق داشتند، وارد کرد.

 می‌توان از جنبه مثبت دیگری برای این عملیات برای اعتبار انقلاب کرد و لکه‌دار کردن و تخریب شهرت دولت سخن گفت و آن این بود که در تشویق روزنامه‌نگاران خارجی برای بازدید از کردستان و تحقیق درباره انقلاب کرد و دلایل آن و کشته شدن مردم کرد و رساندن صدای انقلاب کرد به جهانیان تأثیر داشت.

منابع:

1- عبدالفتاح علی البوتانی، منطقه بادینان 1925 – 1970، ج 2، چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین، اربیل، 2017، ص 178 – 179

1- روژین چلبی منیر، زاخو 14 تیرماه 1958 – 6 مارس 1975، مرکز زاخو برای پژوهش‌های کردی، زاخو، 2018، صص 162 – 164.

3- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کرد، جلد سوم، بخش اول، چاپخانه وزارت آموزش و پرورش، 2004، ص 95.

4- شوکت ملا اسماعیل حسن، روزهایی در تاریخ انقلاب ایلول، چاپ دوم، دفتر تفسیر، اربیل، 2006، ص 125.

5- سعید حمو، مذكرات أمر لواء مشاة، بغداد، 1977، ص 52.