علی خلیل خوشوی در سال ١٩٢٥ در روستای سیلکه از توابع ناحیه شیروان مزن در شهرستان مرگسور در استان اربیل متولد شده است، در سال ١٩٥٢ در اتحاد جماهیر شوروی در دانشگاه تاشکند تحصیل کرده و مدرک انستیتو در رشته علوم سیاسی را دریافت کرده است، در سال ١٩٥٤ برای تحصیلات تکمیلی به دانشگاه مسکو پذیرفته شد، پس از بازگشت از اتحاد جماهیر شوروی در سال ١٩٥٩ به عنوان معلم مدرسه در روستای سیلکه استخدام شد، در سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب ایلول به عنوان پناهنده به ایران رفت و در نقده و سپس در شهر کرج ساکن شد، در ماه سپتامبر ١٩٧٥ همراه رئیس مصطفی بارزانی بود که برای درمان به ایالت مینه‌سوتای آمریکا رفته بود، در تاریخ ٢١ ژانویه ٢٠١١ در صلاح‌الدین (اربیل) درگذشت و در قبرستان روستای سیلکه به خاک سپرده شد.
کارنامه مبارزاتی
در سال ١٩٣٥ پدرش خلیل خوشوی به دست حکومت وقت عراق اعدام شد، در سال ١٩٤٣ در پایگاه پلیس بیره‌که‌پرا خدمت سربازی انجام می‌دهد، در تاریخ ١٥ اکتبر ١٩٤٣ پایگاه پلیس بیره‌که‌پرا را به لشکر انقلابی بارزان تحویل می‌دهد و به صفوف انقلاب دوم بارزان می‌پیوندد که به رهبری رئیس مصطفی بارزانی علیه رژیم وقت برافروخته شده بود. در آن دوره در گرفتن آن پایگاه‌های پلیسی که در مناطق مرزی انقلاب بودند شرکت کرده است: پایگاه پلیس شانه‌در، پایگاه پلیس خیره‌زوک و پایگاه پلیس شیروان مزن.
در ١٩ اوت ١٩٤٥ به دستور دادگاه عرفی نظامی عراق تمامی اموال منقول و غیرمنقول او مصادره شد. در ١١ اکتبر ١٩٤٥ پس از شکست انقلاب دوم بارزان همراه انقلابیون به شرق کردستان می‌رود. در سال ١٩٤٧ پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان در راه دفاع از جمهوری کردستان در مهاباد علیه ارتش وقت ایران فرماندهی جبهه نلوس را بر عهده می‌گیرد و در جنگ‌های دفاعی نظیر: جنگ گوجار و جنگ اشنویه و نقده شرکت کرده است. در ٢٣ مه ١٩٤٧ به عنوان مسئول دسته در راهپیمایی به سوی اتحاد جماهیر شوروی شرکت می‌کند و در جنگ‌ها نقش مهمی داشته است، پس از آنکه در ١٨ ژوئن ١٩٤٧ از رود ارس عبور کرد، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ همراه تمام یارانش به مدت چهل روز در مجتمعی سرباز در ساکه‌دشت در نخجوان جمهوری شوروی آذربایجان قرار گرفتند که با سیم خاردار محصور شده بود و توسط سربازان محافظت می‌شدند و با آن‌ها به عنوان اسیر جنگی رفتار می‌شد، سپس با تصمیم مقامات اتحاد جماهیر شوروی بین مناطق آق‌دام، لاچین و آیولاغ در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند، در تاریخ ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به اردوگاه باکو در جمهوری شوروی آذربایجان منتقل شدند. در تاریخ ٢٣ دسامبر ١٩٤٧ در تمرینات نظامی شرکت کرد که روزانه با نظارت افسران جمهوری شوروی آذربایجان به مدت هشت ساعت تمرین می‌کردند. در کنار آن روزانه به مدت چهار ساعت در دوره‌ای شرکت می‌کرد که توسط پناهندگان باسواد برای یادگیری نوشتن و خواندن زبان کردی برگزار شده بود.
در تاریخ ٢٩ اوت ١٩٤٨ همراه تمام یارانش در جمهوری شوروی آذربایجان به مجتمع چرچوک نزدیک تاشکند پایتخت جمهوری شوروی ازبکستان منتقل شد، همان‌جا نیز به تمرین نظامی ادامه داد، در ماه مارس ١٩٤٩ همراه یارانش به صورت دسته و گروه با هواپیما به جزیره مونیاک که در وسط دریاچه آرال بود منتقل شد. در نوامبر ١٩٥١ به وریویسکی در اتحاد جماهیر شوروی بازمی‌گردد.
در تاریخ ٢٥ فوریه ١٩٥٩ از سوی مقامات جمهوری عراق با استناد به ماده دهم بند «الف» از موضوع هفتاد و سه که توسط شورای وزیران و با استناد به اصلاحیه شماره ١٩ سال ١٩٥٩ صادر شده، خود و یارانش مشمول عفو عمومی شدند، پس از ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ بنا به توصیه رئیس مصطفی بارزانی به منظور ادامه تحصیل ماند. پس از پایان تحصیلاتش در ١٦ آوریل ١٩٥٩ همراه یارانش با کشتی گروزیا از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشت.
با آغاز انقلاب ایلول می‌پیوندد و در جنگ روستای گرمک از توابع استان دهوک شرکت کرده و در این جنگ زخمی شد، سال ١٩٦٢ به دستور رئیس مصطفی بارزانی فرمانده نیرو در دهوک می‌شود و فرماندهی جنگ‌های کوه متین و گلی قنتاره را بر عهده داشته، فرمانده نیروی آمدی بوده، در تاریخ ٣ نوامبر ١٩٧١ بر مبنای توافق ١١ مارس به دستور احمد حسن بکر رئیس شورای رهبری انقلاب با درجه سرگرد به فرماندهی گردان منصوب می‌شود. سال ١٩٧٩ شرکت انقلاب گولان را انجام داده و مسئول بخش اشنویه بوده، سال ١٩٩١ در قیام مردم کردستان شرکت می‌کند، در تاریخ ١٦ اوت ١٩٩٦ در چارچوب مراسم‌های یوبیل طلایی به دلیل مبارزه و پایداری در انقلاب دوم بارزان، جمهوری دموکراتیک کردستان، راهپیمایی به سوی اتحاد جماهیر شوروی، انقلاب ایلول، انقلاب گولان از سوی رئیس مسعود بارزانی مدال بارزانی جاویدان به وی اعطا شده است.
منابع:
- مصاحبه مجله متین، همراه بارزانی جاویدان عزیز قاضی خاطرات خود را بازگو می‌کند، بخش اول، مجله متین، شاخه یک حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره ٤٧، دوره سوم، دهوک، چاپخانه هاوار، دسامبر ١٩٩٥م، ص ٣٢.
- مصاحبه مجله متین، همراه بارزانی جاویدان عزیز قاضی خاطرات خود را بازگو می‌کند، بخش دوم، مجله متین، شاخه یک حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره ٤٨، دوره سوم، دهوک، چاپخانه هاوار، ژانویه ١٩٩٦م، صص ٣١-٣٣.
- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان تقدیر، جلد اول، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م)، صص ١٧، ٤٦٩.
- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان تقدیر، جلد دوم، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م)، صص ٢٩، ٤٦٧.
- حکومت اقلیم کردستان، وزارت برنامه‌ریزی، واحدهای اداری استان‌های اقلیم کردستان و تعداد خانواده‌ها و جمعیت، اربیل، ٢٠٠٩م، صص ١٢٤، ١٣٨.
- حمید گردی، چکیده تاریخ‌نامه، چاپ اول، (اربیل - انتشارات آراس - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٤م)، صص ٥١، ٦٠، ٦٢،٨٠،٩٠،٩٥، ١٣٣، ١٥٥.
- حیدر فاروق السامرایی، ضیاء جعفر و نقش سیاسی و اقتصادی او در عراق، (لندن – دارالحکمه - ٢٠١٦م)، ص ٢٠٣.
- دانا آدامز اشمیت، سفری به میان مردان شجاع کردستان، ترجمه ابوبکر صالح اسماعیل، (دهوک - موسسه پژوهش و انتشارات موکریانی - چاپخانه خانی - ٢٠٠٨م)، صص ١١٩، ٢٩٣-٢٩٤.
- زرار سلیمان بیگ درگلی، خاطراتم در سال‌های ١٩٤٣-١٩٧٧، (سلیمانیه - چاپخانه رهند - ٢٠٠٢م)، ص ١٦٤.
- صفا جاف، انقلاب ملی و قومی ایلول و هیبت اسعد خوشوی، (اربیل – چاپخانه مناره - ٢٠٠٧م)، صص ٣٨-٤٠، ١١٧-١١٨، ١٧٣.
- سفر یوسف میرخان ژاژوکی، بنیان‌گذاران امروز کردستان، (اربیل-چاپخانه نامشخص-٢٠١٠م)، صص ١١-٢١.
- سفر یوسف میرخان، پیشمرگه و همرزم دیرین بارزانی جاویدان (علی خلیل خوشوی سیلکی) به کاروان شهیدان پیوست، مجله دنگی پیشمرگه، ارگان مکتب عمومی روشنفکری و تبلیغات پیشمرگه، شماره ١٥٤، پیرمام، چاپخانه روشنفکری، ژانویه ٢٠١١م، ص ٧٩.
- سیامند محمود سیلکی، کاروان سرافرازی، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه پاک - ٢٠٠٦م)، صص ١٣٥-١٣٩.
- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٣م)، ص ٣٧.
- شفیق حسین شتونسی، گفتگو با پیشمرگه انقلاب ایلول بزرگ (محمد یحیی حسن برواری)، مجله دنگی پیشمرگه، ارگان مکتب عمومی سازماندهی پیشمرگه، شماره ١٤٢، اربیل، چاپخانه آراس، ژانویه ٢٠١٠م، ص ٥٣.
- شوکت شیخ یزدین، یوبیل طلایی پیشمرگه، (پیرمام - چاپخانه خبات - ١٩٩٦م)، ص ١٤.
- شوکت ملا اسماعیل حسن، روزهایی از تاریخ انقلاب ایلول، چاپ اول، (اربیل - دفتر تفسیر برای انتشارات و تبلیغات - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٧م)، صص ١٦، ٤٠، ٤٦، ٤٩، ٥٩، ٧٥، ١٥٦.
- صالح یوسف صوفی، گاه‌شماری کردستان و جهان، چاپ اول، جلد دوم، (دهوک - چاپخانه استانداری دهوک - ٢٠١٣م)، صص ٥٧٧، ٦٠٧، ٨٥٦.
- صالح یوسف صوفی، گاه‌شماری کردستان و جهان، چاپ اول، جلد سوم، (دهوک - چاپخانه استانداری دهوک - ٢٠١٣م)، ص ١٠٠٥.
- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٢م)، ص ٣٩.
- عبدالرحمان ملا حبیب ابوبکر، عشیره بارزان میان ١٩٣١ - ١٩٩١، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه وزارت فرهنگ - ٢٠٠١م)، صص ١١٣، ١٢١، ١٢٦-١٢٧.
- عبدالله غفور، فرهنگ جغرافیای اربیل، (اربیل - انتشارات آکادمی کردی - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م)، صص ٩٥، ٣٢٣.
- علی طاهر خورکی پیرامون سالگرد ٣٢ سالگی انقلاب ٢٦ گولان (اردیبهشت) ملی و پیشرفت، مجله دنگی پیشمرگه، ارگان مکتب عمومی روشنفکری و تبلیغات پیشمرگه، شماره ١٢٢، پیرمام، چاپخانه روشنفکری، مه ٢٠٠٨م، ص ٢٧.
- علی کمال کریم برزی، شخصیت‌های نامدار کرد قرن بیستم، جلد اول، (اربیل - انتشارات پروژه برزی - چاپخانه دانشگاه - ١٩٩٩م)، ص ٥٠.
- قارمان مهدی، بازگشت بارزانی بازگشت امید و اراده مبارزه... آغاز تاریخی نو، مجله دنگی پیشمرگه، شماره ٩١، پیرمام، چاپخانه روشنفکری، اکتبر ٢٠٠٥م، ص ٢٧.
- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه - چاپخانه پهیوند - ٢٠١١م)، صص ٨٤، ٩٤-٩٦.
- مجله هتاو، شماره ١٥٤، سال ششم، اربیل، چاپخانه کردستان، جمعه، ١٥ آوریل ١٩٥٩، صص ٢، ٤.
- از یادداشت‌های فرمانده شهید حه‌سو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز با بارزانی رفتن بارزانی‌ها به اتحاد شوروی، چاپ اول (اربیل - چاپخانه روشنفکری - ١٩٩٧م)، صص ٤٥، ١١٨.
- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، انقلاب ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ در عراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م)، ص ٢٨٨.
- م. احمد محمد چیچو، برای تاریخ در یادداشت محمد چیچو پیندروی، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه شهاب - ٢٠١٠م)، ص ٣٠.
- محمد توفیق وردی، رفتن بارزانی‌های قهرمان به شوروی، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه هاوسر - ٢٠٠١م)، ص ٥٣.
- محمد صالح پیندروی (جگرسوز)، زندگی فرهنگی و اجتماعی منطقه مزوری بالا، (اربیل – چاپخانه روژهلات - ٢٠٢٠م)، ص ٨٥.
- محمد ملا قادر، سرگذشت خلاصه‌ای از خاطرات، چاپ اول، (اربیل - موسسه چاپ و انتشارات آراس - ٢٠٠٩م)، ص ١١٤.
- محمد ملا قادر، سرگذشت جاویدانان، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٤م)، صص ١٥٠-١٥٤.
- محمد ملا قادر، روایتی برای فراموش نشدن محمد حسن باجلوری، مجله سویل، شماره ٢٢٨، اربیل، چاپخانه روکسانا، شنبه ٢٦ آوریل ٢٠١٤م، ص ٢٧
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش رهایی‌بخش کرد ١٩٣١ - ١٩٥٨، (دهوک - چاپخانه خبات - ١٩٩٨م)، صص ١٢٩، ١٣٩-١٤٠، ١٥١، ١٧٧، ١٨٤، ١٨٧-١٨٨، ١٩٣-١٩٧، ٢٠٠-٢٠١، ٢٠٥، ٢١٢، ٤٥٦.
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش رهایی‌بخش کرد ١٩٣١ - ١٩٥٨، جلد اول، (اربیل - چاپخانه نامشخص - ٢٠١٢م)، ص ١١٠.
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش رهایی‌بخش کرد ١٩٦١ - ١٩٧٥، جلد سوم، بخش اول، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٤م)، صص ٤٧-٤٨، ٦٧، ١١٥-١١٦، ١٨٧.
- موسه‌دق، بازگشت بارزانی و بارزانی‌ها از اتحاد شوروی، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٣م)، ص ٢٠.
- مومتاز حیدری و هیرش سنجاوی و کاروان قاسم، قاموس نام‌های جاویدان، چاپ اول، جلد اول، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٤م)، صص ٣٣٦-٣٣٨.
- متن قرار کمیته عفو عمومی برای اعاده حیثیت شهدای انقلاب بارزان، مجله رزگاری، شماره ٢،٣، مطبعه الرابطه، بغداد، ١ آوریل ١٩٥٩م، ص ٢٨.
- نجف قولی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، ت. شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام - یوبیل طلایی حزب دموکرات کردستان - ١٩٩٦م)، ص ٢٦٠.
- یوسف صبری و دلووان مصطفی، برای آزادی یا وطن، بخش اول، (دهوک - چاپخانه خانی - ٢٠١٢م)، صص ١١٣، ٣٥٦.
- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.