خدر ملا وسامان در سال ١٩٢٣ در غار شانه‌در وابسته به ناحیه گوره‌تو در شهرستان مێرگه‌سور در استان اربیل متولد شده است، اما اصالتاً اهل روستای بنیبیان است، همچنین در اتحاد شوروی تحصیل کرده است، در سال ١٩٥٤ مدرک انستیتو را در دانشگاه تاشکند در رشته کشاورزی دریافت کرده است، پس از بازگشت از اتحاد شوروی، در سال ١٩٥٩ به عنوان کارمند در اداره کشاورزی سرچنار استخدام شده است. پس از شعله‌ور شدن انقلاب ایلول کار خود را رها می‌کند و سپس پس از امضای توافق‌نامه سال ١٩٧٠، به سر کار قبلی خود در سرچنار باز می‌گردد. پس از شکست سال ١٩٧٥ به ایران آواره می‌شود، اما در سال ١٩٧٦ به دلیل اینکه همسر و فرزندانش در سلیمانیه بودند با استفاده از عفو عمومی و با اجازه رهبری به سلیمانیه بازگشته است، دوباره در اداره کشاورزی پذیرفته شده و سپس به اداره کشاورزی مێرگه‌سور منتقل شده است، در ١٢ آوریل ٢٠١١ در اربیل درگذشته است.
سوابق مبارزاتیدر سال ١٩٤٣ به صفوف انقلاب دوم بارزان پیوسته است، در ١٩ اوت ١٩٤٥ به دستور دادگاه عرفی نظامی عراق تمام اموال منقول و غیرمنقول وی مصادره شده است. در ٥ سپتامبر ١٩٤٥ در تصرف پاسگاه پلیس میدان موریک شرکت کرده است، در ١١ اکتبر پس از شکست انقلاب دوم بارزان به همراه خانواده‌اش به کردستان ایران می‌رود، در ٣١ مارس ١٩٤٦ در نیروی بارزان وابسته به ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان خدمت پیشمرگایتی کرده است، در ٢٩ آوریل در جنگ قاراوا در منطقه سقز شرکت کرده است.
پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان در تاریخ ١٩ مارس ١٩٤٧ در جنگ اشنویه و نقده شرکت کرده است، از جمله پیشمرگه‌هایی بوده است که در ١٩ آوریل ١٩٤٧ از طریق (خواکورک و دشت برازگر) از خاک کردستان ترکیه به منطقه شیروان و مزوری بازگشته است.
پس از بازگشتشان، ژنرال مصطفی بارزانی در ٦ مه ١٩٤٧ در روستای ارگوش جلسه‌ای با همرزمانش برگزار می‌کند و آن‌ها را در ماندن یا رفتن به سوی اتحاد شوروی مختار می‌گذارد، در آنجا تمامی همرزمانش تصمیم به ادامه مسیر و رفتن به سوی اتحاد شوروی می‌گیرند، در ٢٣ مه ١٩٤٧ همراه ژنرال مصطفی بارزانی به سوی اتحاد شوروی رفته و در جنگ دره قطور و جنگ پل ماکو شرکت کرده و پس از سختی و خستگی زیاد، در ١٨ ژوئن ١٩٤٧ از رود ارس که در مرز ایران و اتحاد شوروی قرار دارد، به سوی شوروی عبور کرده است.
پس از رسیدن به اتحاد شوروی، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ به همراه تمامی همرزمانش در شهر نخجوان جمهوری آذربایجان به مدت چهل روز در یک مجتمع روباز که با سیم خاردار محصور شده بود، قرار داده شدند و توسط گروهی از سربازان نگهبانی می‌شدند و از نظر غذا و پوشاک و رفت و آمد همانند اسیر جنگی با آن‌ها رفتار شده است. سپس بنا به تصمیم دولت شوروی بر مناطق آق‌دام و لاچین و ایولا و کلبجر در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند. در ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به پادگانی در کنار دریای خزر در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان منتقل شدند و در ٢٣ همان ماه لباس نظامی به آن‌ها داده شد و به سرپرستی افسران جمهوری آذربایجان روزانه هشت ساعت تمرین نظامی انجام می‌دادند. در همان حال روزانه به مدت چهار ساعت توسط برخی از همرزمانشان که سواد داشتند به آن‌ها درس یادگیری زبان کردی داده می‌شد.
پس از رفتار بد جعفر باقروف با همرزمانش، بارزانی تصمیم می‌گیرد کمپ نظامی را در ٢٩ اوت ١٩٤٨ از جمهوری آذربایجان به مجتمع چرچوک در نزدیکی تاشکند پایتخت جمهوری ازبکستان منتقل کند و در آنجا نیز به تمرین نظامی ادامه می‌دهند.
در مارس ١٩٤٩ به همراه همرزمانش به صورت دسته و گروه با قطار بر روی روستاهای تعاونی اتحاد شوروی تقسیم شدند و در مزارع کلخوزها (زمین‌هایی که مردم از دولت اجاره می‌کردند و سپس سهم دولت را می‌دادند) کار می‌کردند.
پس از تلاش بسیار و ارسال چندین نامه توسط ژنرال بارزانی برای استالین، سرانجام نامه‌ای به دست استالین می‌رسد که در آن بارزانی از دردهای همرزمان خود می‌گوید و او نیز بلافاصله دستور تشکیل کمیته‌ای را برای بررسی وضعیت همرزمان بارزانی می‌دهد و سرانجام تصمیم کمیته این می‌شود که همه آن‌ها در شهر وریویسکی جمع شوند، بنابراین نامبرده در ماه نوامبر ١٩٥١ به شهر وریویسکی در شوروی می‌رود.
پس از انقلاب ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ در عراق و بازگشت ژنرال مصطفی بارزانی، در ٢٥ فوریه ١٩٥٩ و طبق هر دو ماده سوم و هفتم و بند (أ) از ماده دهم و کاربست ماده (١١) با استناد به قانون اصلاح‌شده شماره ١٩ در سال ١٩٥٩، او و همرزمانش مشمول عفو عمومی شده‌اند.
در سال ١٩٥٨ جمهوری عراق به ریاست عبدالکریم قاسم تاسیس می‌شود، نامبرده در ١٦ آوریل ١٩٥٩ به همراه همرزمانش با کشتی گروزیا از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشته است.
سال ١٩٦١ که انقلاب ایلول شعله‌ور شد، توسط حکومت عراق دستگیر شده و به مدت ٥٩ روز در زندان بوده و سپس آزاد شده است، به دلیل وخامت وضع سلامتی، تحت عمل جراحی قرار گرفته و پس از بهبودی به اتهام ارتباط با پیشمرگه به مدت سه ماه دیگر توسط حکومت عراق دستگیر شده و با عفو عمومی آزاد شده و به منطقه مێرگه‌سور بازگشته است، سپس با نیروی حسو میرخان به منطقه قلادزه و چوارقرنه رفته است، تا سال ١٩٧٠ در آن نیرو بوده است، در ٢٤ آوریل ١٩٧٤ به دلیل بمباران منطقه قلادزه توسط هواپیماهای نیروی هوایی عراق، نامبرده همکاری در جمع‌آوری شهدا و مجروحین را در مسجد قلادزه انجام داده است.
در سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب سپتامبر، به عنوان پناهنده راهی ایران شد و در اردوگاه زیوه ساکن گردید. در سال ١٩٩١ در قیام اربیل و کرکوک شرکت کرد و با نیروهای بارزان در خلیفان، کانی شکران و سارداو حضور داشت. در سال ١٩٩٤ به دلیل جنگ داخلی در صلاح‌الدین ساکن شد. در ١٦ دسامبر ٢٠١٠ در سیزدهمین کنگره حزب دموکرات کردستان به پاس مبارزه و ایستادگی‌اش در انقلاب دوم بارزان، جمهوری دموکراتیک کردستان، مسیر به سوی اتحاد جماهیر شوروی و انقلاب سپتامبر، انقلاب گولان و قیام توسط رهبر مسعود بارزانی مدال بارزانی نامی به وی اعطا شد.
منابع:-
آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان افتخار، جلد دوم، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م).
- حکومت اقلیم کردستان، وزارت برنامه‌ریزی، واحدهای اداری استان‌های اقلیم کردستان و تعداد خانواده‌ها و جمعیت، اربیل، ٢٠٠٩م.
- حمید گردی، چکیده تاریخ‌نامه، چاپ اول، (اربیل - مؤسسه چاپ و نشر آراس - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٤م).
- حیدر فاروق السامرایی، ضیاء جعفر و دوره السیاسی و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحکمه - ٢٠١٦م).
- سفر یوسف میرخان، مام خدر ملا وسمن: اگر بارزانی نامی نبود اکنون هیچ‌یک از ما به زبان کردی سخن نمی‌گفتیم، ارگان حزب دموکرات کردستان، روزنامه خبات، شماره ٣٤٥٠، اربیل، ٢٠ آوریل ٢٠١٠م.
- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٣م).
- صالح یوسف صوفی، کرونولوژیا کوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێکی، به‌رگی دویێ، (دهوک - چاپخانا پاریزگه‌ها دهوکێ - ٢٠١٣م).
- عبدالرحمن ملا حبیب ابوبکر، عشیره بارزان بین ١٩٣١-١٩٩١، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه وزارت فرهنگ - ٢٠٠١م).
- عبدالله غفور، فرهنگ جغرافیای اربیل، (اربیل - انتشارات آکادمی کردی - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م).
- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه - چاپخانه پەیوەند - ٢٠١١م).
- در یادداشت فرمانده شهید حاسو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز با بارزانی، سفر بارزانی‌ها به اتحاد جماهیر شوروی، چاپ اول (اربیل - چاپخانه روشنبیری - ١٩٩٧م).
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کرد ١٩٣١-١٩٥٨، (دهوک - چاپخانه خبات - ١٩٩٨م).
- نجف قلی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، مترجم: شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام - جشن طلایی حزب دموکرات کردستان - ١٩٩٦م).