عبدالله اسماعیل احمد، معروف به عبدالله ملا اسماعیل، ملا عولا حاجی سمایل و ملا ماطور، در سال ١٩٢٧ در شهر اربیل به دنیا آمد و روز شنبه ٢٢ آوریل ٢٠٠٠ در شهر اربیل درگذشت. او به زبان‌های کردی و عربی مسلط بود.
صفحات مبارزاتیدر سال ١٩٤٩ به حزب دموکرات کردستان پیوست، در سال ١٩٥٠ کارمند اداره راه‌آهن بود، در سال ١٩٥٠ به کادری در صفوف حزب دموکرات کردستان تبدیل شد، در سال ١٩٥٤ مسئولیت کمیته محلی اربیل حزب دموکرات کردستان - عراق را بر عهده گرفت، در سال ١٩٥٤ برای مدت کوتاهی توسط مقامات سلطنتی عراق بازداشت شد، در سال ١٩٥٥ مسئولیت کمیته محلی اربیل حزب دموکرات کردستان - عراق را بر عهده گرفت، در سال ١٩٥٤ از مؤسسان اتحادیه کارگران راه‌آهن و اتحادیه ساخت‌وساز بود، در سال ١٩٥٦ بر تشکیلات موصل حزب دموکرات کردستان نظارت کرد، در تاریخ ١٥ اکتبر ١٩٥٦ به همراه نماینده حزب کمونیست عراق از سفارت جمهوری مصر بازدید کرد و یادداشت اعتراضی توده مردم اربیل را علیه تجاوز سه‌جانبه پادشاهی بریتانیا، جمهوری فرانسه و دولت اسرائیل به جمهوری مصر تقدیم کردند، در سال ١٩٥٦ به عنوان عضوی از تیم دوم مسئول شاخه یک حزب دموکرات کردستان - عراق بود، به دلیل فعالیت‌های کوردایتی دستگیر، به زندان کرکوک انداخته شد و تحت شکنجه قرار گرفت. با وجود پرداخت ٢٠٠ دینار به عنوان وثیقه برای آزادی‌اش، آزاد نشد و تا اوایل سال ١٩٥٨ در زندان ماند، در سال ١٩٥٩ به عنوان معاون مسئول شاخه سه حزب دموکرات کردستان - عراق منصوب شد، در سال ١٩٥٩ عضو کمیته تدارکاتی کنگره چهارم حزب در بغداد بود، در سال ١٩٥٩ در پی شورش شیخ رشید لولان در منطقه سیدکان از توابع استان اربیل، فرماندهی بخشی از داوطلبان حزب دموکرات کردستان - عراق وابسته به تشکیلات اربیل را بر عهده گرفت و در نبردها شرکت کرد، و در ٣٠ ژوئن ١٩٥٩ نامه‌ای از کنفرانس دوم - بغدادِ حزب دموکرات کردستان متحد را به جناح وکیل حمزه عبدالله عمر (١٩١٥-١٩٩٨) در خصوص تعلیق آنان از صفوف حزب تحویل داد.
در سال ١٩٥٩ توسط نمایندگان کنگره چهارم به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان - عراق انتخاب شد، در تجمع مردمی به مناسبت روز جهانی کارگر در شهر اربیل، سخنرانی حزب دموکرات کردستان متحد را ایراد کرد، در سال ١٩٥٩ هنگام ناآرامی‌های شهر کرکوک با حمایت کنسولگری پادشاهی بریتانیا و حامیان تورانی‌ها، مسئول کمیته شاخه سه حزب دموکرات کردستان - عراق بود و در برابر هرگونه درگیری در داخل شهر ایستادگی کرد، در روز شنبه ٨ ژانویه ١٩٦٠ عضو هیئت مؤسس حزب دموکرات کردستان برای مرحله علنی بود، در سال ١٩٦٠ عضو هیئت کنفرانس‌های کنگره پنجم حزب دموکرات کردستان برای بخشی از منطقه گرمیان، توسط نمایندگان کنگره پنجم حزب دموکرات کردستان در سال ١٩٦٠ انتخاب شد، در نوامبر سال ١٩٦٠ عضو کمیته تشکیلات انقلابی و مسئول بهدینان حزب دموکرات کردستان بود، در سال ١٩٦١ با آغاز انقلاب علیه رژیم نخست‌وزیر عراق، ارتشبد عبدالکریم قاسم (١٩١٤-١٩٦٣ )، نظارت بر تشکیلات حزب دموکرات کردستان در استان موصل به او سپرده شد.
در سال ١٩٦١ بر ترور صدیق میران خوشناو در شهرستان شقلاوه از توابع استان اربیل که از دوستان و حامیان رهبر، ارتشبد عبدالکریم قاسم (١٩١٤-١٩٦٣) بود نظارت کرد، در سال ١٩٦١ به صفوف نیروهای پیشمرگه پیوست، و از سوی دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان به عنوان اولین فرمانده حزب دموکرات کردستان به منطقه بادینان در استان موصل فرستاده شد و نیروهای پیشمرگه را به سه شاخه تقسیم کرد، در تاریخ ٢٠ اوت ١٩٦١ با همکاری شمس‌الدین محمد عثمان (١٩٣٣-٢٠١٢) معروف به شمس‌الدین مفتی و با دسته‌ای از پیشمرگه‌ها به جاش‌های روستای اسبنداره در استان اربیل حمله کرد و موفق به کسب پیروزی و تصاحب مقادیر زیادی سلاح و مهمات شدند.
در ١ نوامبر ١٩٦١ حمله به نیروهای زمینی ارتش عراق در بالیسان از توابع استان اربیل را رهبری کرد، در سال ١٩٦١ در نشست گسترده عودالان شرکت کرد و با مقاومت و انقلاب همراه بود و به عنوان فرمانده گروهان در منطقه دشت اربیل تعیین شد، در ١ ژانویه ١٩٦٢ توسط دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان به عنوان فرمانده نیروهای شاخه یک - اربیل منصوب شد،
در ١٨-٢٣ دسامبر ١٩٦١ در نشست کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان در روستای عودالان (سلیمانیه) شرکت کرد و به ادامه انقلاب ایلول رأی داد، و در ماه مه سال ١٩٦٢ در نبرد کوه بالیسان در استان سلیمانیه علیه نیروهای ارتش عراق شرکت کرد، در سال ١٩٦٣ توسط رهبری حزب دموکرات کردستان برای توزیع کمک‌ها میان پیشمرگه‌ها و تشکیلات نیروهای پیشمرگه کردستان به مرز منطقه کمیته شاخه دو حزب دموکرات کردستان فرستاده شد، در سال ١٩٦٤ در نشست گسترده ماوه‌ت شرکت کرد و علیه رهبر مصطفی بارزانی صحبت کرد.، در سال ١٩٦٤ به دلیل حمایت از جناح دفتر سیاسی در کنگره ششم حزب دموکرات کردستان، از صفوف این حزب اخراج شد. او در زمانی که رفقایش به همدان در پادشاهی ایران پناه بردند، در شهر اربیل مخفی شد. در تاریخ ٢٨ اوت ١٩٦٦ در نخستین گردهمایی گروه ابراهیم احمد - جلال طالبانی در منطقه تیمار (گرمیان) شرکت کرد. در ٢٢ مه ١٩٦٧ در روستای کلار در استان کرکوک به عنوان عضو کمیته مرکزی در میان گروه ابراهیم احمد - جلال طالبانی انتخاب شد. در تاریخ ١٤ ژانویه ١٩٦٧ در نزدیکی بیمارستان جمهوری در شهر اربیل در کمینی که توسط پیشمرگه‌های حزب دموکرات کردستان کار گذاشته شده بود، هدف تیراندازی قرار گرفت اما از آن کمین جان سالم به در برد. او در ٢٧ دسامبر ١٩٧٠، زمانی که تصمیم به انحلال گروه ابراهیم احمد - جلال طالبانی و بازگشت آن به صفوف حزب دموکرات کردستان گرفته شد، نپذیرفت که به صفوف حزب دموکرات کردستان بازگردد. او پس از توافق ١١ مارس سال ١٩٧٠، بر خلع سلاح نیروهای گروه ابراهیم احمد - جلال طالبانی در کلار نظارت کرد. در اوایل ژانویه سال ١٩٧٣، عضو کمیته تدارکاتی حزب انقلابی کردستان (وابسته به حزب بعث) بود. در ٣٠ اکتبر ١٩٧٣ در گردهمایی بخشی از کادرهای حزب منحل شده انقلابی کردستان در شهر بغداد شرکت کرد و به دلیل مخالفتش با شتاب‌زدگی در سازماندهی آن گردهمایی، توسط حاضران از نشست اخراج شد. او دوباره نشریه عربی «النور» (دوره دوم) ارگان گروه ابراهیم احمد - جلال طالبانی را در شهر بغداد منتشر کرد. در سال ١٩٧٤ با حمایت نیروهای دولتی عراق برای کنترل شهر، در آنجا اسکان داده شد. در سال‌های ١٩٧٤- ١٩٨٨ سمت وزیر دولت (عراق) را بر عهده داشت. در تاریخ ١٢ فوریه ١٩٧٧ با حکم ریاست جمهوری به عنوان وزیر حمل و نقل (سرپرست) منصوب شد. در ٧ مه ١٩٧٧ با حکم ریاست جمهوری به عنوان وزیر آبیاری (سرپرست) در سال ١٩٧٧ تعیین شد. نام او در سال ١٩٧٧ در فهرست ترورهای سازمان «خون شهید» (هه‌لوی سوور) وابسته به انجمن مارکسیستی-لنینیستی آمده است. در سال ١٩٨١ از سوی رئیس جمهور مالی نشان افسری به وی اعطا شد و در سال ١٩٨٩ در دولت عراق بازنشسته شد.
از آثار او:
١- سرگذشت زندگی سیاسی‌ام - جلد اول - ١٩٩٠.
منابع١. آ.د.ا، پرونده شماره AJ-٥٤، تاریخ کمیته شعبه یک حزب دموکرات کردستان، ص ١.
٢. کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران ـ موسسه انتشارات نگاه ـ ١٣٧٧ ه.ش)، ص ٣٧٦.
٣. شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل میان سال‌های (١٩٥٨ - ١٩٦٣) پژوهشی در وضعیت سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه روژهلات ـ ٢٠١٢م)، صص ٨٩ - ٩٠، ٩٤ - ٩٥، ١٠٠، ١٦٠، ١٧٣، ١٧٦، ٢٠٣، ٢٥١، ٢٥٨، ٢٦٢، ٢٦٨، ٢٧٧.
٤. شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل میان سال‌های ١٩٦٣ - ١٩٧٠ پژوهشی تاریخی در وضعیت سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین ـ ٢٠١٦م)، صص ٣٢ - ٣٣، ٣٧، ٢٥٠ - ٢٥١.
٥. عبدالفتاح علی البوتانی، پژوهش‌ها و مباحثی در تاریخ کرد و عراق معاصر، (اربیل ـ انتشارات سپرێز ـ چاپخانه حاجی هاشم ـ ٢٠٠٧م)، ص ٣٨٢.
٦. توفیق ملا صدیق، خاطرات روزهای حزبی و پیشمرگایه‌تی و تبعید شدنم، چاپ دوم، (اربیل ـ چاپخانه شهاب ـ ١٩٩٦م)، صص ٢٧، ١٠٤.
٧. احمد دلزار، خاطرات روزهای زندگی‌ام، (اربیل ـ وزارت فرهنگ و جوانان ـ چاپخانه شهاب ـ ٢٠١٩م)، ص ٢٢١.
٨. بوار نورالدین، کرد و کردستان: کتابشناسی و فهرست آن‌ها در کتاب کردی، جلد دوم، (تهران ـ چاپخانه تهران ـ ٢٠١٦م)، ص ١٣٢.
٩. طالب موریاسی، جستجو برای حقیقت، جلد اول، (اربیل ـ ٢٠٠٤م)، صص ١١٦، ١٣٢.
١٠. حبیب محمد کریم، تاریخ حزب دموکرات کردستان - عراق (در ایستگاه‌های اصلی) ١٩٤٦ - ١٩٩٣، (دهوک ـ چاپخانه خه‌بات ـ ١٩٩٨م)، صص ٦١، ٦٨، ٩١.
١١. خورشید شیره، مبارزه و خون: خاطرات سال‌های مبارزه پیشمرگایه‌تی، چاپ سوم، (اربیل ـ چاپخانه حاجی هاشم ـ ٢٠١٥م)، ص ١٢٠.
١٢. مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌بخش کرد، جلد سوم، (اربیل ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ٢٠٠٢م)، ص ١٤٤.
١٣. نوری شاویس، از خاطراتم، (بدون مکان ـ انتشارات حزب خلق دموکرات کردستان ـ ١٩٨٥م)، ص ٨٢.