نسیح غفور رمضان، که به نام (ن. بی‌باک) شناخته می‌شود، در سال 1964 با صفوف حزب دموکرات کردستان پیوند برقرار کرد. در سال 1969 با صفوف نیروهای پیشمرگه در محدوده فعالیت کمیته شعبه سه حزب دموکرات کردستان پیوند برقرار کرد. در سال‌های (1980 - 1981) عضو شعبه در کمیته شعبه شش اروپای حزب دموکرات کردستان بوده است. در سال 1980 سرپرستی سازمان‌های حزب دموکرات کردستان در اتریش را بر عهده داشته است. در سال 1989 توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو علی‌البدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان (کنگره دهم) انتخاب شده است.

 

زندگینامه

دکتر نسیح غفور رمضان، در سال 1948 در شهر کرکوک متولد شد، از ایل زنگنه فیلی است که نیاکان وی در دوران حکومت صفویان از کرمانشاه در کردستان شرقی مهاجرت کرده و به کردستان جنوبی آمدند که در آن زمان تحت حاکمیت عثمانی بود. او هر سه مقطع ابتدایی، متوسطه و دبیرستان را در شهر کرکوک به پایان رسانده است. در سال 1969 در مدرسه ابتدایی پنجوین به عنوان معلم انقلاب منصوب شد. در سال 1969 به عنوان بازرس بخش دانش (المعارف) انقلاب ایلول در منطقه هورامان واقع در محدوده استان سلیمانیه منصوب شد. در سال 1969 دانشجوی اولین دوره معلمان انقلاب در روستای ناپردان واقع در استان اربیل بود.

 

در سال 1970 شروع به سرودن شعر کرد. در سال 1970 به منظور تحصیل راهی اتحاد جماهیر شوروی شد. در سال 1971 در دانشکده روابط بین‌الملل و حقوق بین‌الملل دانشگاه کی‌یف پذیرفته شد. در 22 ژوئن 1976 کارشناسی ارشد خود را از بخش روابط بین‌الملل و حقوق بین‌الملل دانشگاه کی‌یف دریافت کرد. در 24 دسامبر 1979 از تز دکترای خود دفاع کرد. در 23 آوریل 1980 دکترای وی در فلسفه تاریخ (تاریخ روابط بین‌الملل و سیاست خارجی) از دانشگاه کی‌یف تأیید شد.

 

در سال 1980 به جمهوری اتریش رفت و تا سال 1981 در آن کشور مهاجر بود. در سال 1981 به کشور ایران بازگشت و تا سال 1987 در آنجا اقامت داشت. در سال‌های (1987 - 1991) نماینده رئیس مسعود بارزانی و حزب دموکرات کردستان در اتحاد جماهیر شوروی بود. در سال 1990 به عنوان پناهنده به پادشاهی سوئد رفت و پس از قیام کردستان جنوبی به اقلیم کردستان بازگشت.

 

در سال 1996 رتبه استادی را از دانشگاه صلاح‌الدین دریافت کرد، در سال‌های (1997 - 2008) استاد مدعو بخش حقوق و بخش علوم سیاسی در دانشکده حقوق و علوم سیاسی (نوبت شبانه) در دانشگاه صلاح‌الدین (اربیل) بود. در سال 2006 رتبه استادی را از دانشگاه مسکو دریافت کرد. در سال 2006 عضو سازمان نویسندگان بدون مرز شد. او به زبان‌های کردی، ترکمنی، ترکی، آذری، عربی، روسی، اوکراینی، فارسی، آلمانی و سوئدی مسلط است.

کارنامه

در تابستان سال 1964 با صفوف حزب دموکرات کردستان پیوند برقرار کرد و در سال 1966 افتخار عضویت حزب دموکرات کردستان به وی اعطا شد. در سال 1969 فارغ‌التحصیل اولین دوره موسسه تربیت معلمان انقلاب شد. در سال 1969 در اولین دوره موسسه تربیت کادر فارغ‌التحصیل شد. در تابستان سال 1966 افتخار عضویت حزب دموکرات کردستان به وی اعطا شد. در سال 1968 در صفوف اتحادیه دانشجویان کردستان در شهر کرکوک فعالیت کرد و مسئول یک شعبه بود. در تابستان سال 1969 با صفوف نیروهای پیشمرگه در محدوده فعالیت کمیته شعبه سه حزب دموکرات کردستان پیوند برقرار کرد. در سال‌های (1969 - 1970) عضو ناحیه در کمیته ناحیه پنجوین وابسته به کمیته شعبه چهار بود.

 

در سال 1970 عضو انجمن دانشجویان کرد در اروپا بود. در سال‌های (1971 - 1976) عضو کمیته سازمان اوکراین انجمن دانشجویان کرد در اتحاد جماهیر شوروی بود. در روزهای 16 تا 20 فوریه 1972 در پانزدهمین کنگره انجمن دانشجویان کرد در اروپا (K.S.S.E) در شهر بخارست رومانی شرکت کرد. در سال‌های (1976 - 1980) مسئول کمیته سازمان اتحاد جماهیر شوروی وابسته به کمیته شعبه شش حزب دموکرات کردستان بود. در سال‌های (1980 - 1981) عضو شعبه در کمیته شعبه شش اروپای حزب دموکرات کردستان بوده است. در سال 1980 سرپرستی سازمان‌های حزب دموکرات کردستان در اتریش را بر عهده داشت.

 

در سال 1981 برای دومین بار در زندگی با صفوف نیروهای پیشمرگه پیوند برقرار کرد. در 28 سپتامبر 1981 به عنوان عضو بخش در بخش تبلیغات منصوب شد. در سال 1981 مسئول بخش نشریات کردی بود. در سال 1982 به عنوان مسئول کمیته ناحیه سلیمانیه وابسته به کمیته شعبه چهار و کادر اجرایی کمیته شعبه چهار منصوب شد. در سال‌های (1984 - 1985) در بخش سازماندهی با رتبه عضو بخش کار کرد. در سال‌های (1985 - 1986) مسئول کمیته ناحیه سلیمانیه وابسته به کمیته شعبه چهار بود. در 5 اکتبر 1985 به عنوان کادر اجرایی کمیته شعبه چهار تعیین شد. در سال 1987 در بخش روابط در سوریه فعالیت کرد. در سال‌های (1988 - 1991) در شهر مسکو در موسسه خاورشناسی اتحاد جماهیر شوروی پژوهشگر علمی بود. در سال 1989 توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو علی‌البدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان (کنگره دهم) انتخاب شد. در 5 نوامبر 1991 به عنوان عضو بخش در بخش سازماندهی منصوب شد. در 8 دسامبر 1991 به عنوان مسئول موسسه کادر حزب دموکرات کردستان منصوب شد. از 16 دسامبر 1991 تا 18 فوریه 1992 مدرس درس برنامه و اساسنامه داخلی حزب دموکرات کردستان و مبانی اصلی سازماندهی حزب در نهمین دوره موسسه کادر حزب دموکرات کردستان در شهرک پیرمام وابسته به استان اربیل بود.

 

در تاریخ 16 اکتبر 1993 به عنوان وزیر آموزش دولت اقلیم کردستان در کنگره آزادی اتحادیه دانشجویان کردستان و اتحادیه جوانان دموکرات کردستان در شهر اربیل برای حضار سخنرانی کرد. او مدیر دوره‌های (10,11,12 و 13) مؤسسه تربیت کادرهای حزب دموکرات کردستان بوده و تا سال 2006 در این سمت مشغول به کار بوده است. در سال 1992 در لیست حزب دموکرات کردستان به عضویت شورای ملی کردستان (پارلمان کردستان) درآمد. در 4 ژوئیه 1992 وزیر آموزش (کابینه اول) شد، روز چهارشنبه 19 اوت 1992 در روزنامه خبات، ارگان حزب دموکرات کردستان، اشعار او منتشر شد. در سال 1993 توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو علی‌البدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان - متحد (کنگره یازدهم) انتخاب شد. در 25 آوریل 1993 وزیر آموزش اقلیم کردستان (کابینه دوم) شد. در روز شنبه 29 مه 1993 به عنوان وزیر آموزش در کابینه دوم دولت اقلیم کردستان از خانم باربیل هامر، نماینده ایالت بایرن جمهوری فدرال آلمان، استقبال کرد. در ماه دسامبر سال 1993 به عنوان وزیر آموزش اقلیم کردستان در کنفرانس زبان کردی که توسط دانشگاه سوربن و موسسه کرد پاریس برگزار شده بود، شرکت کرد. در سال 1993 توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو علی‌البدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان - متحد (کنگره یازدهم) انتخاب شد.

 

در 16 اکتبر 1993 به عنوان وزیر آموزش دولت اقلیم کردستان در کنگره آزادی اتحادیه جوانان دموکرات کردستان و اتحادیه دانشجویان کردستان در شهر اربیل شرکت کرد. از 23 دسامبر 1994 تا 28 مارس 1995 با 58 نماینده شورای ملی کردستان (پارلمان کردستان) که از همه لیست‌ها تشکیل شده بودند، برای محکوم کردن جنگ داخلی در تالار شورای ملی کردستان تحصن و تظاهرات کردند. در 30 دسامبر 1994 خانه او در شهر اربیل توسط نیروهای مسلح اتحادیه میهنی کردستان غارت شد. در پاییز سال 1996 به نمایندگی از رئیس مسعود بارزانی با هیئت عزیز محمد و دکتر عزالدین مصطفی رسول به مسکو سفر کرد که هدف آن جلب حمایت مقامات آن کشور برای مسئله کرد بود. در 19 دسامبر 1996 عضو کمیسیون آموزش عالی (دوره اول) شد. در 19 دسامبر 1996 عضو کمیسیون روابط شورای ملی کردستان (دوره اول) شد.

 

در سال 1997 مسئول دوره دهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود. در سال 1998 مسئول دوره یازدهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود. در سال 1998 مدرس درس‌های حزبی در دوره یازدهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود. در تاریخ 9 سپتامبر 1998 عضو کمیسیون آموزش عالی و عضو کمیسیون امور پیشمرگ شورای ملی کردستان (دوره اول) شد. در سال 1998 در مجله عربی‌زبان زاگرس مقالاتی چاپ کرد. در سال 1998 به همراه فلک‌الدین کاکه‌ای در شهر مسکو در کنفرانس رسانه‌ای در کردستان شرکت کرد. در سال 1999 در کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان برای عضویت در کمیته مرکزی نامزد شد اما انتخاب نشد.

 

در 14 مارس 2000 عضو کمیته هیئت زنده نگه‌داشتن یادبود زادروز رهبر ملی کرد، بارزانی فقید شد که توسط شورای ملی کردستان (دوره اول) تعیین شده بود. در 11 آوریل 2000 عضو کمیسیون آموزش و آموزش عالی در شورای ملی کردستان (دوره اول) بود. در سال 2001 عضو کمیته پیگیری وضعیت و معیشت پناهندگان کرد در کشورهای اروپایی و کشورهای بیگانه در شورای ملی کردستان (دوره اول) بود. در 17 مارس 2001 رئیس فراکسیون زرد (حزب دموکرات کردستان) در شورای ملی کردستان شد و تا مارس سال 2006 در این سمت باقی ماند. در روزهای 3 تا 5 آوریل 2001 به نمایندگی از دکتر روژ نوری صدیق که به دکتر روژ شاویس معروف بود، رئیس شورای ملی کردستان، در نخستین کنگره آکادمیک در مورد کرکوک در تالار فرهنگ اربیل شرکت کرد و در آنجا سخنرانی کرد.

 

در سال 2001 مدرس درس سازماندهی و برنامه و آیین‌نامه داخلی حزب دموکرات کردستان در دوره دوازدهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود. در روز پنجشنبه 2 نوامبر 2001 به همراه رئیس مسعود بارزانی در شهر اربیل در مراسم فارغ‌التحصیلی دوره دوازدهم مؤسسه کادرها شرکت کرد. در 6 آوریل 2002 رئیس کمیسیون امور آموزش و آموزش عالی شورای ملی کردستان (دوره اول) شد. در سال 2001 مدرس درس برنامه و آیین‌نامه داخلی حزب دموکرات کردستان در دوره سیزدهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود.

 

در 31 نوامبر 2002 به ریاست فراکسیون حزب دموکرات کردستان در شورای ملی کردستان (دوره اول) رسید. در ماه فوریه سال 2003 به همراه دکتر روژ نوری صدیق معروف به دکتر روژ شاویس به عنوان هیئت حزب دموکرات کردستان با هدف تقویت روابط به جمهوری روسیه سفر کرد. از 14 فوریه 2004 تا 14 آوریل 2004 مدرس درس برنامه و آیین‌نامه داخلی حزب دموکرات کردستان در دوره چهاردهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بوده است. در سال‌های (2003 - 2013) مسئول شورای جامعه مدنی و توسعه دموکراسی در کرکوک بوده است. در 30 ژانویه 2005 کاندیدای لیست ملی دموکرات کردستان با شماره 162 برای شورای ملی کردستان بوده است. در سال 2005 عضو کمیته روابط و امور فرهنگی در شورای ملی کردستان (دوره دوم) بوده است. در 4 ژوئن 2005 به عضویت شورای ملی کردستان (دوره دوم) درآمد. در 9 سپتامبر 2005 با تصمیم رئیس اقلیم کردستان به عضویت کمیته بازنگری و اجرای ماده 58 قانون اداره دولت عراق برای مرحله انتقالی (دوره دوم) منصوب شد. در 23 اوت 2005 عضو کمیته روابط و امور اجتماعی در شورای ملی کردستان (دوره دوم) بوده است. در سال 2006 عضو سازمان بین‌المللی انجمن دفاع از ملت‌های تحت ستم بوده است.

 

در روزهای 28 تا 29 نوامبر 2006 در کنفرانس روسیه و جهان اسلام در شهر مسکو شرکت کرد. در 6 دسامبر 2006 مدال میخائیل لومونوسف را از سوی کمیته ملی جایزه اجتماعی فدراسیون روسیه در مسکو دریافت کرد. در سال 2007 مدرس درس برنامه و آیین‌نامه داخلی حزب دموکرات کردستان در دوره شانزدهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود. در سال 2010 کاندیدای لیست ائتلاف کردستان برای عضویت در شورای نمایندگان عراق بوده است. در سال 2014 تنها فرد در خاورمیانه و آفریقا بوده که به عنوان عضو کمیته مرکزی سازمان بازی‌های صلح جهانی (World Peace Games) پذیرفته شده است. در سال 2010 نماینده کنگره سیزدهم حزب دموکرات کردستان بوده است. در 18 دسامبر 2010 به دلیل کار و مقاومت در انقلاب ایلول، انقلاب گولان، مرحله قیام کردستان جنوبی و دوران حاکمیت از سوی رئیس مسعود بارزانی مدال بارزانی جاویدان دریافت کرده است.

 

تالیفات او:

کیستند آن انقلابیون 1982.

مسئله کرد در توافقات و معاهدات بین‌المللی ربع اول قرن بیستم ـ پایان‌نامه کارشناسی ارشد 1986.

مسئله کرد در پیمان سور 1978.

مسئله کرد در نظام روابط بین‌الملل بین دو جنگ جهانی اول و دوم ـ پایان‌نامه دکترا 1979.

چند صفحه ضروری درباره اندیشه‌ها و افکار سوسیال دموکرات‌ها 1982.

خاطرات مهاجرت 1981.

آغاز اهمیت سازمان حزبی 1984.

راه مقاومت 1986.

کادر کیست 1998 - ؟.

مسئله امروز کرد و نقش حزب دموکرات کردستان در جنبش آزادی‌خواهی کرد (به زبان روسی) 1990.

جنبه‌هایی از میراث ملی و تلاش برای بازگشت بارزانی جاویدان 2002.

انتخابات و فرایند انتخاب چیست و چگونه انجام می‌شود 2009 - ؟.

قانون اساسی چیست 2009.

میراث و روش بارزانی جاویدان در نظریه و عمل 2010.

حقوق بین‌الملل عمومی ـ آماده چاپ است.

حقوق اساسی ـ آماده چاپ است.

مسائل و مناقشات بین‌المللی ـ آماده چاپ است.

منابع:

1- لیست اسامی شرکت‌کنندگان راه‌نیافته کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان، 7 نوامبر 2018 صفحه 1.

2- آ.د.ک، وزیر آموزش از هیئت آلمانی استقبال می‌کند، روزنامه برایتی ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره 1658، اربیل، یکشنبه 30 مه 1993 صفحه 4.

3- پارلمان کردستان و موضعی تاریخی، روزنامه برایتی ارگان حزب دموکرات کردستان - یکگرتی، شماره 2118، چهارشنبه 28 دسامبر 1994 صفحه 1.

4- کنگره آزادی کار خود را آغاز می‌کند، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان - یکگرتی، شماره 1772 اربیل، یکشنبه 17 اکتبر 1993 صفحه 1 و 4.

5- حمید گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان قدردانی، کتاب اول، چاپ دوم، (اربیل - بنیاد خیریه بارزانی 2019)، صفحه 494 و 496.

6- ناصر زنگنه، ایل زنگنه در گذر تاریخ، (تهران - انتشارات مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد صیاد شیرازی 1396 شمسی) صفحه 9، 17، 22، 23، 41.

7- محمد عبدالرحمن زنگنه، تاریخ ایل زنگنه، چاپ دوم، (سلیمانیه - چاپخانه رون - 2012)، صفحه 7، 273، 276.

8- کینر عبدالله، مشارکت سیاسی زنان در کردستان جنوبی (سلیمانیه 2016) صفحه 91 و 121.

9- علی جعفر، کردها و مهاجرت، جمعیت دانشجویان کرد در اروپا، جلد دوم، چاپ دوم، (استانبول - دار خانی 2020) صفحه 194.

10- میراث و روش بارزانی جاویدان در نظریه و عمل، (اربیل - چاپخانه روشنبری 2010)، صفحه 1 و 136.

11- لیست ملی دموکرات کردستان در پارلمان کردستان، روزنامه به سوی انتخابات، کمیته عالی اطلاع‌رسانی انتخابات، شماره 5 اربیل، چاپخانه روشنبری، 22 ژانویه 2005 صفحه 3.

12- مقاله جناب وزیر آموزش، روزنامه پیشکفتن، ارگان اتحادیه دانشجویان و جوانان دموکرات کردستان، شماره 48 اربیل، نوامبر 1993 صفحه 2.

13- درباره رئیس بارزانی.. عقد کنفرانس آکادمیک حول کرکوک، مجله گولان العربی، مؤسسه گولان برای فرهنگ و رسانه، شماره 59، سال پنجم، اربیل، 30 آوریل 2001 صفحه 24.

14- شوان حسین شینیک بالکی، جوهرم نامیق سالم 1946 - 2011 زندگی، آثار و نقش سیاسی، دانشگاه سوران دانشکده ادبیات، 2016 (پایان‌نامه کارشناسی ارشد است و منتشر نشده) صفحه 89.

15- کاندیداهای لیست ائتلاف کردستان، مجله دنگدان، نهاد انتخابات (اتحادیه میهنی)، شماره 10 و 11، سلیمانیه چاپخانه گلاویژ، 2020 صفحه 10.

16- سلیمان مصطفی حسن، کردها و اولین تجربه، (اربیل - چاپخانه کارو 2017) صفحه 274.

17- نام 111 کاندیدای لیست مشترک کردستان برای پارلمان کردستان، روزنامه آشتی، شماره 19، سال اول، تهران، شنبه، 3 بهمن 1383 خورشیدی شماره 3.

18- عارف رشدی، انجمن دانشجویان کرد در اروپا در بین سال‌های 1956 - 1975، روزنامه هولیر، شماره 3254 اربیل، پنجشنبه 30 ژانویه 2020 صفحه 6.

19- علی جعفر، کُرد و مهاجرت، جامعه و جنبش کُرد در اروپا، جلد اول، چاپ دوم، (استانبول - دار خانی 2019) صفحه 183.

20- ناصح غفور رمضان 37 اما در اندیشه شورش 11 سپتامبر 1961 در خاطره، مجله زاگرس، وزارت فرهنگ اقلیم کردستان، چاپخانه وزارت فرهنگ، شماره 10 اربیل، 27 سپتامبر 1998 صفحه 9.

21- آرشیو هیئت دایرةالمعارف حزب دموکرات کردستان.

22- شورای رهبری انقلاب - کردستان عراق، دفتر اجرایی، بخش علمی و بهداشتی، گواهی فارغ‌التحصیلی، شماره 1969، 2 صفحه 1.

23- احمد شریف لک، تفسیر رویدادهای تاریخی، جلد دوم، (هولیر - چاپخانه روژهلات 2019)، صفحه 87 و 93.

24- بی‌وار نوردین، کُرد و کردستان، کتابشناسی و فهرست کتاب‌های کُردی، جلد دوم، بخش دوم، (تهران - چاپخانه تهران 2016) صفحه 197.

25- سلیمان مصطفی حسن، کُرد و اولین آزمون، (هولیر - چاپخانه کارو 2017) صفحه 274.

26- حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره 28، 4862 سپتامبر 1981، صفحه 1.

27- حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره 5، 819 نوامبر 1991، صفحه 1.

28- حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره 8، 936 دسامبر 1991، صفحه 1.

29- حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره 5، 9410 اکتبر 1985، صفحه 1.

30- حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم برای تمامی بخش‌های دفتر سیاسی مبارز، شماره 18، 6775 ژوئیه 1985، صفحه 1.

31- مؤسسه کادرها، مرکز فرهنگی سیاسی، روزنامه خه‌بات، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره 632 هولیر، یکشنبه 16 اوت 1992، صفحه 6.

32- غارت اموال شهروندان توسط افراد مسلح غارتگر ادامه دارد، بخش اول، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان - یکپارچه، شماره 2119 پیرمام، دوشنبه 13 فوریه 1995، صفحه 7.

33- حمید گوهری، مدال بارزانی، بالاترین نشان تقدیر، جلد اول، (هولیر - بنیاد خیریه بارزانی - چاپخانه حاجی هاشم 2014) صفحه 388 و 490.

34- همه احمد جاف، قلم بی‌باک، مجله ده‌نگی پێشمه‌رگه‌، شماره 156 هولیر، چاپخانه آراس، مارس 2011، صفحه 78.

35- دوره پارلمانی‌ها در معرض سرقت و غارت توسط (آوک)، روزنامه خه‌بات، زبان گویای حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره 757 پیرمام، جمعه 10 فوریه 1995، صفحه 2.

36- تاریخ دوره‌های کادرهای حزب، از کوه تا شهر، (هولیر - مرکز ارزیابی و پژوهش و آکادمی حزب - چاپخانه روژهلات 2019) صفحات 78، 92، 93، 95، 98، 104، 106، 116، 119، 122، 132، 172.

37- روابط عمومی شورای وزیران اقلیم کردستان، روزنامه کوردستانی نوێ، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره 131 هولیر، یکشنبه 5 ژوئیه 1992، صفحه 1.

38- رئیس بارزانی در مراسم فارغ‌التحصیلی دوازدهمین دوره مؤسسه کادرها: با تمام توان تلاش می‌کنیم همان‌طور که همیشه بوده‌ایم، حزب عامل خیر برای عموم عراق باشد، روزنامه خه‌بات، زبان گویای حزب دموکرات کردستان، شماره 1054، اربیل، جمعه 30 نوامبر 2001 صفحه 1.

39- سمیر صالح، پنج شهر در آینه‌های زمان‌های گذشته، (هولیر - چاپخانه ماردین 2016) صفحه 46.

40- رئیس بارزانی: مسئله یک ملت سی، چهل میلیونی با انکار وجود آن توسط این و آن حل نمی‌شود، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره 3553 هولیر، شنبه، 1 دسامبر 2001 صفحه 1.

41- سید علی مجانی، سولماز صدقی، فرهنگ رجال و خاندان‌های معاصر عراق، (تهران - نشر اعظم 1392 هجری) صفحه 1276.

42- شیرزاد سلیمان و بوتان تحسین، در این روزها دوره مؤسسه کادرها با موفقیت به پایان می‌رسد، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان - یکپارچه، شماره 2535 هولیر، پنجشنبه 26 فوریه 1998، صفحه 5.

43- صلاح‌الدین عبدالحمید عبدالله، تاریخ ایل زنگنه، (سلیمانیه - چاپخانه ره‌هه‌ند 2018) صفحه 81.

44- طارق جانباز و نعمت عبدالله پیرداوود، نمایندگان دوره اول پارلمان کردستان - عراق 1992 - 2005 (هولیر - شورای ملی کردستان - چاپخانه شهاب 2008) صفحه 162، 178.

45- طارق جانباز، نمایندگان دوره دوم پارلمان کردستان - عراق (هولیر - شورای ملی کردستان - چاپخانه شهاب 2007) صفحه 119.

46- علی کمال برزی، شخصیت‌های نامدار کُرد در قرن بیستم، جلد اول، (هولیر - پروژه برزی - چاپخانه دانشگاه 1999) صفحه 288، 289.

47- فاتح رسول، چند صفحه از تاریخ مبارزات ملت کُرد، جلد اول، (سوئد - چاپخانه حلبچه - 1979) صفحه 104.

48- فراکسیون حزب دموکرات کردستان در پارلمان از کرکوک بازدید کردند، مجله گولان، مرکز فرهنگی گولان، شماره 429 هولیر، چاپخانه وزارت آموزش و پرورش، 17 آوریل 2003 صفحه 4.

49- سرکنسولگری روسیه فدرال در عراق اربیل، تایید سند تحصیلی، شماره 22، 440 دسامبر 2009 صفحه 1.

50- مجموعه وقایع کردستان، جلد اول، (هولیر - خانه اربیل برای چاپ و نشر 2012)، صفحه 8، 10، 14، 257، 467.

51- مجموعه وقایع کردستان، جلد دوم، (هولیر - خانه اربیل برای چاپ و نشر 2012) صفحه 517.

52- مجموعه وقایع کردستان، جلد سوم، (هولیر - خانه اربیل برای چاپ و نشر 2012) صفحه 1207، 1250، 1276.

53- لیست نامزدهای حزب دموکرات کردستان برای شورای ملی کردستان، روزنامه پێشکه‌وتن، ارگان اتحادیه دانشجویان و جوانان دموکرات کردستان - عراق، شماره 26، مه 1992 صفحه 4.

54- محمد ملا قادر، خه‌باتنامه، تاریخ مختصر حزب دموکرات کردستان و فرهنگ بارزانی نمیر، چاپ دوم، (هولیر - مؤسسه چاپ و نشر آراس 2007) صفحه 98.

55- کمیسیون عالی مستقل انتخابات در عراق، روزنامه التاخی، دوره سوم، دارالتاخی برای چاپ و نشر، شماره 4410 بغداد، سه‌شنبه، 22 فوریه 2005 صفحه 10.

56- ملا فاروق شیوانی، همه کُرد، جلد اول، (هولیر - چاپخانه روشنفکری 1997) صفحه 113.

57- ن. بی‌باک، احساس و تصمیم، مؤسسه کادرها، مرکز فرهنگی سیاسی، روزنامه خه‌بات، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره 633، هولیر، چهارشنبه 19 اوت 1992 صفحه 5.

58- ناصح غفور رمضان، راه مقاومت، (کردستان - چاپخانه خه‌بات 1986) صفحه 1 و 8.

59- ناصح غفور رمضان، برخی جنبه‌های میراث ملی و تلاش برای بازگشت بارزانی نامیر، (اربیل - دفتر سازماندهی پیشمرگه - چاپخانه وزارت آموزش 2002), 36.

60- ناصح غفور رمضان، چگونگی پرورش کادرهای حزبی، (اربیل 1998) صفحه 4, 45, 47.

61- نام و زندگی‌نامه وزیران حکومت کردستان، روزنامه کردستانی نوی، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره 132 اربیل، دوشنبه 6 ژوئیه 1992 صفحه 2.

62- اقلیم کردستان عراق، ریاست شورای وزیران، شورای آموزش عالی، ریاست دانشگاه صلاح‌الدین / اربیل، راهنمای فارغ‌التحصیلان 1999 - 2000 (اربیل - چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین 2000) صفحه 183.

63- اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، صورت‌جلسه، جلد اول، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش 1997) صفحه 287, 288.

64- اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق صورت‌جلسه 1992، جلد هفتم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش 1997) صفحه 342.

65- اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق صورت‌جلسه 1992، جلد سیزدهم، (اربیل - چاپخانه وزارت فرهنگ 1998) صفحه 267, 271.

66- اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق صورت‌جلسه 1998، جلد هجدهم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش 1999) صفحه 30, 38.

67- اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق صورت‌جلسه 2004 مجلس ملی کردستان عراق، جلد سی‌ودوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش 2004) صفحه 75.

68- اقلیم کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق، مجلس ملی کردستان عراق صورت‌جلسه سال (2005) مجلس ملی کردستان عراق، جلد سی‌ و پنجم، (اربیل 2007) صفحه 3 و 6.

69- اقلیم کردستان عراق فدرال، وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی، دانشگاه صلاح‌الدین، دانشکده حقوق و علوم سیاسی (بخش شبانه)، اصالت، شماره 834/ 2,2,20، 25 نوامبر 2009 صفحه 1.

وریا جاف، تاریخ صدای کردستان عراق (دهوک - چاپخانه خبات 2002) صفحه 137, 139.