حیدر محمد امین، در سال 1927 در شهر اربیل به دنیا آمد، در سال 1946 آخرین امتحان دوره دبیرستان خود را در زندان داد، در سال 1948 در رشته انگلیسی دانشکده تربیت بغداد پذیرفته شد و در سال 1953 مدرک کارشناسی خود را از دانشکده تربیت بغداد در رشته انگلیسی دریافت کرد، در سال 1953 به دلیل مبارزات کردی حق استخدام به او داده نشد و برای امرار معاش در یک شرکت خصوصی در شهر بغداد کار می‌کرد، در سال 1957 در دبیرستان حله به عنوان معلم استخدام شد، در سال 1958، پس از فروپاشی رژیم پادشاهی عراق، به اداره آموزش و پرورش اربیل منتقل شد و به عنوان معلم مشغول به کار شد، در سال 1958 معلم زبان انگلیسی در دارالمعلمین ابتدایی اربیل بود.
در 16 ژانویه 1960 به دلیل نارسایی قلبی در شهر اربیل درگذشت، در روز 22 ژانویه 1960 روزنامه خبات، ارگان حزب دموکرات کردستان، خبر درگذشت او را منتشر کرد، دبیرکل حزب دموکرات کردستان (پدک) و اتحادیه معلمان کردستان شاخه اربیل به خانواده‌اش تسلیت گفتند. او به زبان‌های کردی، عربی و انگلیسی تسلط داشت.
کارنامهدر سال 1942 در تظاهرات مقابل استانداری اربیل برای آزادی وکیل عونی یوسف احمد (1908-1988) و دکتر جعفر محمد کریم (1910-2000) که به نام دکتر جعفر فیلی شناخته می‌شود و حسن طه عبدالعزیز (1915-1999)، که به نام حسن کتانی نیز شناخته می‌شود، که به دلیل مبارزات کردی‌شان توسط استاندار اربیل زندانی شده بودند، شرکت کرد، در سال 1946 به صفوف حزب دموکرات کردستان (پدک) پیوست، در سال 1948 دستگیر شد و در زندان آخرین امتحان دوره دبیرستان خود را داد و قبول شد، در سال 1948 او نماینده کنگره اتحادیه عمومی دانشجویان عراق (کنگره شیران) بود، در سال 1949 به دلیل فعالیت‌های سیاسی دستگیر شد، در سال 1953 عضو کمیته موسس اتحادیه دانشجویان کردستان بود، در سال 1953 عضو کمیته تدارکاتی نخستین کنگره اتحادیه دانشجویان کردستان شد، در سال 1953 در نخستین کنگره اتحادیه دانشجویان کردستان به عنوان عضو کمیته اجرایی انتخاب شد و پس از مدتی کوتاه به عنوان دبیر اتحادیه دانشجویان کردستان منصوب گردید، در سال 1953 عضو کمیته موسس و عضو رهبری اتحادیه جوانان دموکرات کردستان بود، در سال 1959 مسئول کمیته بخش اربیل وابسته به کمیته شعبه دوم حزب دموکرات کردستان – متحد شد.
در سال 1959 عضو کمیته تدارکاتی چهارمین کنگره حزب دموکرات کردستان - عراق بود، در سال 1959 او نماینده چهارمین کنگره حزب دموکرات کردستان - عراق در شهر بغداد بود، در 10 دسامبر 1959 به نمایندگی از حزب دموکرات کردستان (پدک) در دفتر روزنامه خبات در اربیل به مناسبت بهبودی و ترخیص زعیم رکن عبدالکریم قاسم (1914-1963) از بیمارستان که از ترور حزب بعث سوسیالیست عربی جان سالم به در برده بود، سخنرانی کرد و بهبودی او را به اطلاع عموم رساند، از 15 تا 17 اوت 1960 نماینده استان اربیل در دومین کنگره اتحادیه معلمان کرد (کنگره دوم شقلاوه) بود، در سال 1960 توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو علیالبدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان (کنگره 5) انتخاب شد، در سال 1960 دبیر شاخه اربیل اتحادیه معلمان کردستان بود.
منابع:1. صلاح رشید، مام جلال دیدار از جوانی تا کاخ ریاست جمهوری، جلد 1، (سلیمانیه - چاپخانه کارو - 2017), ص 40, 65.
2. سعدی یوسف، خاطرات مبارز حیدر محمد امین, نامزد کمیته مرکزی حزب، روزنامه خبات، سخنگوی حزب دموکرات کردستان، شماره 937، اربیل، جمعه، 13.08.1999، ص 7.
3. شوان محمد امین طه خوشناو، اربیل بین سال‌های 1958 و 1963، پژوهشی درباره وضعیت سیاسی، (اربیل، چاپخانه روژهه لات، 2012), ص 186.
4. جمال نبز، خاطرات روزهایی که بازنمی‌گردند، (سلیمانیه، چاپخانه شوان، 2017), ص 41, 417, 418, 513.
5. مام جلال، مبارزه از کجا آغاز شد و چگونه به ارگان پدک تبدیل شد؟ و چگونه انجام شد؟ مجله خاک، شماره 55، سال 5، سلیمانیه، چاپخانه دلیر افست، 10.12.2002، ص 5.
6. مام جلال، سال کنگره دانشجویان، بخش 5، مجله خاک، شماره 14، سال 2، سلیمانیه، چاپخانه دلیر افست، 10.08.1998، ص.6, 8.
7. معلم حیدر محمد امین درگذشت، روزنامه خبات (مبارزه)، سخنگوی حزب دموکرات کردستان، شماره 413، سال دوم، بغداد، دوشنبه، 23.01.1961، ص 2.
8. خاطرات مبارز حیدر محمد امین, نامزد کمیته مرکزی حزب، روزنامه خبات، سخنگوی حزب دموکرات کردستان - متحد، شماره 937، اربیل، جمعه، 13.08.1999، ص 7.
9. سامان کریم محمود، اتحادیه دانشجویان کردستان 1953-1975، (کرکوک – انجمن فرهنگی و اجتماعی کرکوک – 2010), ص 34, 58.
10. سیروان عثمان، تاریخ درخشان و کاروانی شکست‌ناپذیر، (اربیل، چاپخانه روشنبیری، 2014), ص 41.
11. صدیق جلی‌زاده، چند کلامی در باب تلاش و وفاداری برای روح جاویدان حیدر محمد امین, روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان-متحد، شماره 1922، اربیل، شنبه 16.04.1994، ص 4.
12. عبدالستار طاهر شریف، تاریخ حزب انقلابی کردستان، چاپ دوم، (بغداد - انتشارات الثوره - 1979), ص 142.
13. عرفان عزیز عزیز، کنگره‌ها و کنفرانس‌های اتحادیه دانشجویان کردستان، (اربیل – پروژه تاریخ‌نگاری اتحادیه دانشجویان کردستان – چاپخانه روژهه لات – 2012), ص 18.
14. درگذشت معلم حیدر محمد امین, مجله روژی نو، شماره 11، سال 1، سلیمانیه، چاپخانه کامران، فوریه 1960، ص 100.
15. پنجمین کنگره حزب دموکرات کردستان، مجله روژی نو، شماره 3، سال 1، سلیمانیه، چاپخانه کامران، ژوئن 1960، ص 56.
16. دومین کنگره منطقه‌ای معلمان کرد در شقلاوه، (سلیمانیه، اتحادیه معلمان شاخه سلیمانیه، چاپخانه ژین، 1960)، ص 109.
17. در مصاحبه‌ای اختصاصی، رئیس طالبانی جزئیات تأسیس اتحادیه دانشجویان کردستان (YQK) را فاش می‌کند، مجله خبات قوتابیان، ارگان اتحادیه دانشجویان کردستان، شماره 109، اربیل، چاپخانه روکسانا، ژوئن 2012، ص 9.
18. مام جلال مبارزی دارای ویژگی‌های خوب، ویژگی‌های انسانی، ویژگی‌های کم‌نظیر و اخلاق والا، روزنامه الاتحاد، روزنامه مرکزی اتحادیه میهنی کردستان، شماره 384، سال هشتم، سلیمانیه، جمعه، 05.08.2000، ص 3.
19. مام جلال، به مناسبت 46 سالگرد تأسیس اتحادیه دانشجویان کردستان، روزنامه الاتحاد، روزنامه مرکزی اتحادیه میهنی کردستان، شماره 306، سال هفتم، سلیمانیه، روز جمعه 19.02.1999 میلادی. ص 5.
20. اسامی اعضای دومین کنگره منطقه‌ای معلمان کرد در شقلاوه، مجله هتاو، شماره 184، سال هفتم، اربیل، چاپخانه کردستان، چهارشنبه، 31.08.1960، ص 19.
21. نام معلمان شرکت‌کننده در دومین کنگره معلمان کرد در شقلاوه، 15-17 اوت 1960، روزنامه دنگی کورد، شماره 19، سال اول، بغداد، چاپخانه مهاباد، دوشنبه، 22-08-1960، ص 3.
22. نوزاد فواد رشید، دسته‌ای گل در تاریخ اتحادیه جوانان دموکرات کردستان، جلد 2، (اربیل - دفتر دبیرخانه - اتحادیه جوانان دموکرات کردستان - چاپخانه وه‌لات - 2018)، ص 14 .