

ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
Loading

دەرەنجامەکانی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان لەسەر ئاسایشی هەرێمی
حوسێن ئیحسانی
لە پێشەکی و سێ بەش و پاشکۆیەک پێکدێت. بەشی یەکەمی کتێبەکە مێژوویەکی کورت بۆ باڵەکایەتی پێش ساڵی ١٩٦١ و هەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول دەخاتە ڕوو و چوار تەوەر لەخۆ دەگرێت کە باس لە ڕەچەڵەکی ناوی باڵەک، پێگەی جوگرافی باڵەکایەتی، ناونانی ناوچەکە و هۆزەکە بە (باڵەک)، لایەنە کارگێڕییەکان و پێکهاتەی هۆزایەتی ناوچەکە دەکات. ڕۆڵ و هەڵوێستی خەڵکی باڵەکایەتی لەو ڕووداو و پێشهاتانەی کە ناوچەکە لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەم (١٩١٤-١٩١٨) و حوکمی بەریتانی و گەڕانەوەی تورکەکان بۆ ناوچەکە جارێکی تر و بەشداریکردنیان لە حکومەتی عێراقدا بەخۆیەوە بینی. هەروەها باس لە شۆڕشە کوردییەکان دوای جەنگی جیهانی یەکەم تا ساڵی ١٩٦١ دەکات.
بەشی دووەم باس لە ڕووداوەکانی سەرەتای شۆڕش لە باڵەکایەتی و ئازادکردنی و گۆڕینی بۆ بارەگای سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلوول دەکات و لە چوار تەوەر پێکدێت: باڵەکایەتی لە نێوان هەندێک هۆزی کورد و حکومەتی عێراق و ڕاپەڕینی خەڵکی ناوچەکە لە سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول. هەڵوێستی سوپا و جاشەکان دوای شکستی ڕاپەڕینی باڵەکایەتی تا ئازادکردنی لە ساڵی ١٩٦٢، ئازادکردنی باڵەکایەتی لە ساڵی ١٩٦٢ و گرنگترین جوڵە سەربازییەکان بۆ ئازادکردنی ناوچەکە، و بوونی ناوچەکە وەک بنکەی سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلوول و گرنگترین هۆکارەکانی هەڵبژاردنی ناوچەکە و بارەگا سیاسی و سەربازییەکان و خزمەتگوزارییەکانی شۆڕش لە ناوچەی باڵەکایەتی. بەشی سێیەم باس لە پێگەی باڵەکایەتی و ڕۆڵی خەڵکەکەی لە شۆڕش و کاریگەرییەکانی شۆڕش لەسەر ناوچەکە دەکات و لە پێنج تەوەر پێکدێت کە باس لە هەڵوێستی سیاسی و سەربازی و ئابووری لە نێوان ساڵانی ١٩٦١-١٩٧٥ دەکات، پێشوازی و هاوکاری وەک پێشمهرگه، کارکردن بۆ دۆخی مەدەنییەکان لە کاتی شۆڕش و کاریگەرییەکانی لەسەر ناوچەکە.