چەند گۆڕانکارییەکی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسی عێراق و بارودۆخی ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان لە نێوان کۆنگرەی سێیەم و چوارمی یەکێتی قوتابیانی کوردستان ڕوویدا، کە سێ ساڵی خایاند، ئەمەش کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر یەکێتی قوتابیانی کوردستان هەبوو، لە نێوان کۆنگرەی سێیەم و چوارمی یەکێتی قوتابیانی کوردستان، کە سێ ساڵ بەردەوام بوون.
لە ٨ی شوباتی ١٩٦٣، بەعسییەکان لە ڕێگەی کودەتایەکی سەربازیدا دەستیان بەسەر دەسەڵاتدا گرت و شۆڕشی ئەیلوول کە نزیکەی دوو ساڵ بوو هەڵگیرسابوو، چووە قۆناغێکی نوێوە دوای کودەتاکە، هەوڵێک درا بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لە نێوان حکومەت و سەرکردایەتی شۆڕش لە ڕێگەی دانوستانەکانەوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان (لەو کاتەدا، ئەندامانی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بەشێکی گەورەی هێزی شۆڕشیان پێکدەهێنا و بە چالاکی لەگەڵ ئەندامان و پێشمه‌رگه-ی شۆڕش دەجەنگان).
بەڵام دوای شکستی دانوستانەکان، لە حوزەیرانی ١٩٦٣ حزبی بەعس هێرشە بەرفراوانەکانی بۆ سەر هێزەکانی پێشمه‌رگه-ی شۆڕش دەستپێکردەوە. ئەوەی کاریگەری گەورەتری لەسەر حزب و شۆڕش هەبوو لەم قۆناغەدا، ئاراستەی هەندێک لە ئەندامانی مكتب سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو بۆ پەیوەندیکردن بە حزبی بەعس و ڕێککەوتنیان لەگەڵ ئێران، کە دواتر بووە هۆی کشانەوەیان لە شۆڕش.
لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣، سوپا بەسەر حزبی بەعسدا سەرکەوت و عەبدولسەلام عارف دەسەڵاتی گرتە دەست و دانوستانەکان لەگەڵ شۆڕش دەستیان پێکردەوە. ئەو گروپەی مكتب سیاسی کە نیازی جیابوونەوەیان هەبوو، لە سەرکردایەتی شۆڕش نزیک بوونەوە و پێکەوە بەشدارییان لە دانوستانەکانی حکومەتدا کرد، سەرکەوتنی دانوستانەکان بووە هۆی ڕێککەوتنی ئاشتی لە ١٠ی شوباتی ١٩٦٤ و ئەم دابەشبوونە حزبییە کاریگەری گەورەی لەسەر شۆڕش و کاری ڕێکخراوەیی حزب هەبوو و شوێنەوارەکانی بە تەواوی لە کۆنگرەی چوارمی یەکێتی قوتابیانی کوردستاندا ڕەنگیدایەوە.
بەستنی کۆنگرە
لە سێبەری ئاگربەست و ڕێککەوتنی ١٠ی شوباتی ١٩٦٤، بۆ ڕێکخستنەوەی بارودۆخی ناوخۆیان و بەهێزکردنی ڕیزەکانیان و هەڵسەنگاندنی گۆڕانکاری و پێشهاتەکان، یەکێتی قوتابیانی کوردستان بڕیاریدا کۆنگرەی چوارمی خۆی لە ساڵی ١٩٦٤ ببەستێت و دوای ئامادەکارییەکان، کۆنگرەکە لە ١٤ بۆ ١٨ی شوباتی ١٩٦٤ لە گوندی جوخماخ لە پارێزگای سلێمانی بەسترا، کە یەکێک بوو لە ناوچە ئازادکراوەکانی ژێر کۆنترۆڵی شۆڕش.
کۆنگرەکە بە دروشمی "سەرکەوتن بۆ شۆڕشەکەمان و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان لە چوارچێوەی عێراقێکی دیموکرات" دەستیپێکرد. جێگەی سەرنجە کە ئەندامانی یەکێتی قوتابیانی بادینان بۆ کۆنگرەکە بانگهێشت نەکراون، هەرچەندە زۆربەیان لە ناوچە ئازادکراوەکان بوون و لە ڕیزەکانی هێزەکانی شۆڕشدا بوون. ئەمەش وەک هەوڵێک لەلایەن گروپی مكتب سیاسییەوە بۆ کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی ڕێکخراوەکە لە ڕێگەی پەراوێزخستنی ئەندامانی بادینانەوە سەیر کرا.
لەگەڵ ئەوەشدا، کۆنگرەکە لە ماوەی چوار ڕۆژی بەستنیدا سەرکردایەتییەکی نوێی بۆ ڕێکخراوەکە هەڵبژارد، کە زۆربەیان لە سلێمانی بوون، فوئاد مەلا مەحمود وەک سەرۆک و نەوشیروان مستەفا وەک سکرتێر و ئەندامانی مەکتەبی سکرتاریەت بەم شێوەیەی خوارەوە بوون:
١- عومەر تۆفیق- سەرپەرشتیاری پارێزگای سلێمانی
٢- فوئاد ئیبراهیم- سەرپەرشتیاری شاری به‌غدا و دەوروبەری
٣- هاوڕێ سەڵاح- سەرپەرشتیاری پارێزگای هەولێر
لە گرنگترین بڕیارەکانی کۆنگرە:پێکهێنانی بەرەیەک لە یەکێتی قوتابیانی کوردستان، یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان، یەکێتی ئافرەتانی کوردستان و یەکێتی مامۆستایانی کوردستان. قەدەغەکردنی چالاکییەکانی هەر ڕێکخراوێکی جەماوەری قوتابیان جگە لە یەکێتی قوتابیانی کوردستان. جەختکردنەوە لەسەر پشتیوانی شۆڕش.
سەرکردایەتییە هەڵبژێردراوەکەی کۆنگرە لە پێشکەشکردنی ئەدایەکی باشدا شکستی هێنا، بۆیە تەنها دوای شەش مانگ، ڕێکخراوەکە بڕیاریدا کۆنگرەی دووەمی خۆی ببەستێت.
سەرچاوەکان:١- ده‌سته‌ی ئینسكلۆپیدیای پارتی دیموكراتی كوردستان، مێژوو پارتی دیموكراتی كوردستان كۆنگره كۆنفرانس (پرۆگرام و په‌یره‌وی ناخۆ)، به‌رگی یه‌كه‌م، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر- چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات- ٢٠٢١).
٢- ساسان عەونى، یەکێتى قوتابیانى کوردستان چەند لایەنێکى تێکۆشان و مێژوو، (هەولێر- چاپخانەى وەزارەتى پەروەردە- ١٩٩٨).
٣- عرفان عەزیز عەزیز، کۆنگرە و کۆنفڕانسەکانى یەکێتى قوتابیانى کوردستان، چاپى یەکەم، (هەولێر-چاپخانەى ڕۆژهەڵات-٢٠١٢).
٤- ماجد حسن علی، الحرکة الطلابییة الکردیة فی العراق (١٩٢٦-١٩٧٠)، رسالة ماجستر/جامعة صلاح الدين فى اربیل ٢٠٠٨، منشورات سپیرێز، (هەولێر- مطبعة حاجى هاشم).
٥- عبدالكریم فندي، اتحاد طلبة كوردستان فصیل ثوري منظم و ظهیر قوي للثورة الكوردیة، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان الأعلامیة، العدد22، أربیل، 25 آذار 1998م.
٦- شازین هێرش، ڕێكخراوه دیموكراسیی و پیشه‌یی یه‌كان له چه‌ندین به‌ڵگه‌نامه‌ی مێژووییدا 1958 ـ 1968، چاپی دووه‌م، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی ڕاز ـ 2001ز).