ژیاننامە

محەمەد ساڵح ئیبراهیم جومعە بە نازناوی دکتۆر محەمەد ساڵح جومعە، لە ساڵی ١٩٣٧دا لە گوندی کیستەکێی سەر بە پارێزگای قامیشلۆی ڕۆژاوای کوردستان لەدایک بووە، لە ساڵی ١٩٥٩دا لە بەشی فەلسەفە لە زانکۆی شام وەرگیرا و پاش ماوەیەکی کەم وازی لە خوێندن هێنا و چوو بۆ ئەڵمانیا، لە ساڵی ١٩٦٠دا لە بەشی ئابووریی زانکۆی میونشن (Munchen) وەرگیرا، لە ٢٧ی ئابی ١٩٦٠دا کاتێک لە کۆنگرەی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا (K.S.S.E) دەگەڕایەوە، لە ڕووداوێکی هاتووچۆدا بە سەختی بریندار بوو، لە ساڵی ١٩٦٣دا بەکالۆریۆسی لە بواری زانستە نێودەوڵەتییەکان لە زانکۆی میونشن لە کۆماری فیدراڵی ئەڵمانیا وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٦٧دا بڕوانامەی ماستەری لە بواری ئابووریی سیاسی لە زانکۆی کارل مارکس لە کۆماری دیموکراتی ئەڵمانیا وەرگرت، لە ساڵانی (١٩٧٢-١٩٧٥)دا مامۆستای زانکۆی هومبۆڵت لە شاری بەرلین بوو، لە ساڵی ١٩٩٣دا وەک مامۆستای زانکۆ خانەنشین بوو، بە زمانەکانی کوردی، عەرەبی، سریانی، ڕووسی، ئەڵمانی، ئینگلیزی و فارسی بە باشی دەزانێت.

خەباتنامە

محەمەد ساڵح جومعە، لە ساڵی ١٩٥٣دا یەکێک بوو لە دەستەی دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە قامیشلۆی سووریا، لە ساڵی ١٩٥٧دا ئەندامی پارتی دیموکراتی کورد بوو لە سووریا، کە پێشتر بە ناوی (پارتی دیموکراتی کوردستان) دەناسرا، لە ساڵی ١٩٦٠دا تێکەڵی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا بوو، لە نێوان ٢٢ و ٢٦ی ئابی ١٩٦٠دا، لە شاری بەرلینی ڕۆژاوا بوو بە نوێنەری کۆنگرەی ٥ی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا، ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ئەورووپا بوو و بەرپرسی پەیوەندییەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان - سووریا و پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بوو، لە ساڵانی ١٩٦٠-١٩٦٤دا ئەندامی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا (K.S.S.E) بوو، لە ٩ هەتا ١٥ی ئابی ١٩٦٣دا، لە شاری میونشنی ئەڵمانیا بوو بە نوێنەری کۆنگرەی ٨ی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا و وەک ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری (هاواری وڵات) ئۆرگانی کۆمەڵەکە دەستنیشانکرا، لە نێوان ٢٦ و ٣٠ی ئابی ١٩٦٦دا لە بەرلینی ڕۆژاوا بەشداریی ١١ەمین کۆنگرەی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا (K.S.S.E) دەکات، لە ساڵی ١٩٦٨دا ئەندامی سکرتاریەتی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا و نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان بوو لەم کۆمەڵەیەدا، لە ساڵی ١٩٦٦دا بەرپرسی ڕێکخستنی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق بوو لە ئەورووپا، لە ساڵی ١٩٧٠دا سەرۆکی شاندی کۆمەڵەی قوتابیانی کوردستان بوو لە کۆنگرەی ٨ەمینی پارتی دیموکراتی کوردستاندا، لە ساڵی ١٩٧٠دا نوێنەری کۆنگرەی هەشتەمی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) بوو، لە ١٦ هەتا ٢٠ی شوباتی ١٩٧٢، بەشداریی ١٥ەمین کۆنگرەی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا (K.S.S.E) لە شاری بوخارێستی کۆماری ڕۆمانیا بوو، لە ساڵی ١٩٧٥دا لە کۆنگرەی بەرلینی کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەورووپا وەک ئەندامی سکرتاریەت هەڵبژێردرا.

لە ساڵی ١٩٧٩دا ئەندامی کۆمیتەی سەرپەرشتیاری کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، لە ساڵی ١٩٧٩دا لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان لە کۆنگرەی نۆیەمدا هەڵبژێردرا، لە ساڵی ١٩٧٩دا لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیدا وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ١٥ی نیسانی ١٩٧٩دا وەک شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان سەردانی دکتۆر عەبدولڕەحمان قاسملووی کردووە، لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو کە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان پارتی و حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا) سەردانی شاری مەهابادی کردبوو، لە ساڵی ١٩٧٩دا مامۆستای کورسی ڕاجانی پەیمانگەی پەروەردەی کادیران بوو، لە ١ی نیسانی ١٩٨١ هەتا ٧ی تەممووزی ١٩٨١ لە گوندی ڕاجانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە خولی حەوتەمی پەیمانگەی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان مامۆستای ئابووریی سیاسی بوو، هەتا ساڵی ١٩٨٢ بەرپرسی ئەو کۆمیتەیە بوو کە سەرپەرشتیاریی ناردنی هێزی پێشمەرگە بۆ باشووری کوردستان دەکرد.

لە ساڵی ١٩٨٩دا ئەندامی کۆمیتەی سەرپەرشتیاری کۆنگرەی دەیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، لە ساڵی ١٩٨٩دا و لە کۆنگرەی دەیەمدا وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠دا وەک ئەندامی کۆمیتەی پەیوەندییە ئەورووپییەکان دەستنیشانکرا، لە کۆتایی تەممووزی ساڵی ١٩٩٠دا، نوێنەرایەتیی سەرۆک مەسعود بارزانی ی لە کۆنگرەی کوردانی یەکێتیی سۆڤیەت کرد کە لەلایەن ئەکادیمیای زانستیی یەکێتیی سۆڤیەتەوە لە مۆسکۆ ڕێکخرابوو، لە ساڵی ١٩٩٣دا ئەندامی کۆمیتەی سەرپەرشتیاری کۆنگرەی یازدەی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، لە ٢٢ی ئابی ١٩٩٣دا بە هەڵبژاردن لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە بوو بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی چاودێری و پشکنینی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو لە کۆنگرەی یازدەدا.

لە ١٦ی ئابی ١٩٩٦دا بەهۆی خزمەتەکانی لە شۆڕشی گوڵان و سەرھەڵدانی باشورە کوردستان لە یۆبیلی زێڕینی پارتیدا لەلایەن سەرۆک مەسعود بارزانی ەوە بە میدالیای بارزانیی نەمر خەڵات کرا. ڕۆژی شەممە ٠٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ وتارێکی لە ڕۆژنامەی خەباتدا کە ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتووە بڵاو کردەوە، لە ساڵی ١٩٩٦دا لە گۆڤاری دەنگی ئافرەتدا، کە ئۆرگانی سکرتاریەتی یەکێتیی ئافرەتانی کوردستانە، وتاری نووسیوە، لە ساڵی ١٩٩٧دا ئەندامی کۆمیتەی ئاشتیی نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە) و پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) بوو، لە شوباتی ١٩٩٩دا لەگەڵ ٤٠ ڕۆشنبیری کورد کە لە ئەڵمانیا دەژین بە بۆنەی دەستپێکردنی تەلەڤیزیۆنی کوردستان تیڤی لە شارۆچکەی پیرمام پیرۆزباییان لە سەرۆک مەسعود بارزانی کرد کرد، لە ساڵی 1999دا ئەندامی کۆمیتەی ئامادەکاری کۆنگرەی 12ی پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) و ئەندامی کۆمیتەی سەرپەرشتیاری کۆنگرەی 12ی پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) بوو، ڕۆژی شەممە و یەکشەممە، 12-13ی ئابی 2000، ئەو یەکێک بوو لە چاودێرانی کۆنفڕانسی کۆمیتەی لقی شەشەمی ئەوروپا لە فرانکفۆرت (کۆماری ئەڵمانیای فیدراڵ)، ڕۆژی یەکشەممە 22ی تشرینی دووەمی 2000، لە ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، وتارێکی نووسی، لە ساڵی 2010دا نوێنەری کۆنگرەی سێزدەی پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) بوو، لە ساڵی 2010دا وەک ڕاوێژکاری سەرۆک مەسعود بارزانی دامەزرا.

لە بەرهەمەکانی:
  1. وەرگێڕانی دەستووری بنەڕەتی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا (K.S.S.E).
  2. وەرگێڕانی ڕێزنامە و بەرنامەی کۆنگرەی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی 1960 بۆ دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان - تورکیا.
  3. بارزانی و بزووتنەوەی ئازادیخوازی کورد 1931-1958.
  4. بارزانی و بزووتنەوەی ئازادیخوازی کورد 1958-1961.
  5. کورتە مێژووی کورد و کوردستان.
  6. مێژووی دەوڵەت و میرنشینە کوردییەکان لە ناو ڕیزەکانی موسڵماناندا.
  7. بەرگی 2ی کورتە مێژووی کورد و کوردستان.
  8. مێژووی هاوچەرخی کورد.
  9. ڕوونکردنەوە و بینین.
  10. کوردستانی تورکیا لە نێوان هەردوو جەنگەکەدا.
  11. لە ستراتیژی سیاسی و سەربازیدا بزووتنەوەی وڵاتی کوردان، تێڕوانینێکی مێژوویی و ئەمڕۆییە و هەروەها دیتنێکی دیکەی بوونە.
  12. زانستی مێژوویی لە ئەوروپا، فەلسەفەکەی، شێوازەکەی، پێشکەوتنیان.
  13. ڕاڤەکردنەکان لەسەر مێژووی کوردستان و مێژووی ڕۆژهەڵات.
  14. بزووتنەوەی کورد لە سەردەمی نوێ و هاوچەرخدا.
  15. ئەکادیمیای زانستی سۆڤیەت و ئەکادیمیای زانستی ئەرمەنستانی سۆڤیەت لە ساڵی 1987دا.
  16. نیکۆلۆ ماکیاڤێلی.
  17. پەیمانی کۆمەڵایەتی.
  18. پێشکەوتنی سۆسیالیست لە ئۆتۆپیای زانستییەوە.
  19. ڕۆڵی کار لە گۆڕینی مەیموونەکان بۆ مرۆڤ.
  20. مانیفێستی پارتی کۆمۆنیست.
  21. لەسەر مافی نەتەوەکان لە دیاریکردنی چارەنووسی خۆیاندا.
  22. سێ کانی و سێ پێکهاتەی مارکسیست-لینینیست.
  23. زینەتی زمانی لە ناوچە کوردییەکاندا.
  24. لەسەر ڕێگای ئازادی کوردستان هەندێک باوەڕ لەسەر هەندێک ڕووداوی سیاسی ساڵانی 1956-1975.
  25. لەسەر گۆڕی شێرۆ.
  26. سی ساڵ بەسەر مێژووی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا.
  27. شەرەفنامە (شەرەفخانی بەدلیسی، دهۆک، 2006، دەزگای سپیرێز، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر، 2006).
  28. ئەفسانە (تۆماس مۆر) چاپخانەی خانی - دهۆک - دەزگای سپیرێز، ساڵی 2008.
  29. پەیڤدارەکان لەسەر مێژووی فەلسەفە، بەرگی 1 (هیگڵ) لەسەر سێڵک، ساڵی 2011.
سەرچاوە:
  1. ئەرشیفی دەستەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
  2. محەمەد ساڵح جومعە، سەردانی سەرۆک بارزانی بۆ ئەوروپا و پرسی کورد، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3214، هەولێر، یەکشەممە، 22.10.2000، ل 7.
  3. هارۆن یڵماز، دانیال مولەر و ئیسماعیل شەرەف وانلی، وەرگێڕانی سیروان خوسرەوزادە، کوردستانی سوور، بەرهەمھێنان و وەرگێڕانی سیروان خوسرەوزادە، (تاران-شیرازە کتێب ما-1399 ک.هـ)، ل 103.
  4. هەڵبژاردنی ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق، گۆڤاری گوڵانی عەرەبی، دەزگای گوڵان بۆ ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، ژمارە 41، ساڵی چوارەم، هەولێر، 31.10.1999، ل 12.
  5. سیامەند، بە بۆنەی کردنەوەی کەناڵی ئاسمانی K.TV، ڕۆشنبیرانی کورد لە ئەڵمانیا پیرۆزبایی لە سەرۆک بارزانی دەکەن، گۆڤاری گوڵان، دەزگای گوڵان بۆ ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، ژمارە 33، ساڵی سێیەم، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری، 25.02.1999، ل 110-111.
  6. عارف ڕوشدی، کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا لە نێوان ساڵانی 1956-1975، ڕۆژنامەی هەولێر، ژمارە 3254، هەولێر، پێنجشەممە، 30.12.2020، ل 6.
  7. عەلی جەعفەر، کوردانی ڕەوەند، کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا، بەشی یەکەم، چاپی دووەم، (ئەستەنبوڵ - دار خانی - 2019)، ل. 77، 97، 125، 183، 186، 325، 340.
  8. زاهیر ڕۆژبەیانی، دیداری برایەتی و د. محەمەد ساڵح جومعە، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 1630، هەولێر، دووشەممە، 26.04.1993، ل 5.
  9. هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆنفڕانس، کە تێیدا (3) ژن هەن، و کۆمیتەی متمانە، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 945، هەولێر، هەینی، 08.10.1999، ل 1.
  10. بەکر بەرزنجەیی، ناودارانی کورد، بەرگی 17، (بەیرووت، ناوەندی ڕۆشنبیری لوبنانی بۆ وەشاندن، وەرگێڕان و بڵاوکردنەوە، 2012)، ل. 234.
  11. پارتی دیموکراتی کوردستان، سەرۆک، ژمارە 10، 13 کانوونی یەکەم 1990، ل 4.
  12. پارتی دیموکراتی کوردستان، مەکتەبی سیاسی، بۆ کۆمیتەی چاودێری بزووتنەوەی هێزەکانمان لە لای عێراقی تێکۆشەر، ژمارە 4061، 21.06.1982، ل 1.
  13. شوێنی ژن لە کۆمەڵگای کوردستاندا، شیرین ئامێدی، ڕۆڵی دایک لە ڕێنمایی و سزادانی منداڵاندا، گۆڤاری دەنگی ئافرەت، مەکتەبی سکرتارییەتی یەکێتی ئافرەتانی کوردستان، ژمارە 11، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری، 11 ئایار 1996، لاپەڕە 11-12.
  14. حەمید گەوهەری، میدالیای بارزانی، میدالیای ڕێزی هەرە بەرز، بەرگی 1، (هەولێر، دەزگای خێرخوازیی بارزانی، چاپخانەی حاجی هاشم، 2015)، ل. 102-104.
  15. حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (وێستگە سەرەکییەکان) 1946-1993، (دهۆک - چاپخانەی خەبات - 1998)، لاپەڕە 159، 174، 182.
  16. مێژووی خولەکانی کادیرانی PDK، لە چیا بەرەو شار، (هەولێر - ناوەندی لێکۆڵینەوە و ئەکادیمیای PDK - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2019)، ل 60.
  17. فاتح ڕەسووڵ، چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی تێکۆشانی گەلی کورددا، بەرگی 1، (سوید، چاپخانەی هەڵەبجە، 1979)، ل 266.
  18. لقی ئەوروپا کۆنفڕانسەکەی بە سەرکەوتوویی کۆتایی پێ دەهێنێت، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 989، هەولێر، هەینی، 18.08.2000، ل 2.
  19. کەریم قادر، پانۆرامای کۆنگرەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان-یەکگرتوو، ژمارە 2940، هەولێر، پێنجشەممە، 07.10.1999، ل 3.
  20. کۆمیتەی ئامادەکاری کۆنفڕانسی 12یەم قۆناغی یەکەمی بەرنامەکەی تەواو دەکات، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، ژمارە 928، هەینی، 11.06.1999، ل 1.
  21. لە چوارچێوەی ئاهەنگەکانی یۆبیلی زێڕیندا، سەرۆک مەسعود بارزانی میدالیای بارزانی دەبەخشێتە تێکۆشەران و دایکانی شەهیدان، گۆڤاری گوڵان، ژمارە 84، هەولێر، 01.09.1996، ل 9.
  22. محەمەد ساڵح جومعە، ڕاستییە سیاسییەکەی ئێستای کوردستان، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 801، شەممە، 02.11.1996، ل 3.
  23. ئەندامانی کۆمیتەی ئامادەکاری کۆنگرەی (12) کێن، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 934، هەولێر، هەینی، 23.07.1999، ل 3.
  24. لە کۆنگرەکەدا دەستەی باڵای چاودێری و پشکنین هەڵدەبژێردرێت، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 689، چوارشەممە، 25.08.1993، ل 3.