حکومەتی عراق هێرشێکی گشتگیری بۆ سەر کوردستان دەستپێکرد کاتێک جەنگی دژی شۆڕشی ئەیلوولی 1974 ڕاگەیاند. لەبەر ئەوەی بارەگای سەرکردایەتی شۆڕش لە ناوچەی باڵەکایەتی بوو، سوپای عراق هێرشەکانی خۆی لەوێ چڕکردەوە، بەڵام هیچ ناوچەیەکی تریشی کە لەژێر کۆنترۆڵی شۆڕشدا بوون پشتگوێ نەخست. بەڵکو هەموو لایەنەکانی شۆڕش کەوتنە بەر هەڵمەتی سەربازی سوپای عراق. لەگەڵ ئەوەشدا، پێشمه‌رگه بە توندی بەرگرییان دەکرد، چونکە کاروانەکانی سوپای عراق بەردەوام لەلایەن هێزی پێشمه‌رگه لە دهۆک تۆپباران دەکران کاتێک بەرەو ڕۆژئاوا بەرەو ئالۆکا دەڕۆیشتن. کاتێک چالاکیی سەربازی زۆر لە ناوچەکەدا هەبوو، گروپێکی تایبەتی پێشمه‌رگه بە هاوەنێکی (120 ملم) لە ئەشکەوتی سمته ئەرکی تۆپبارانکردنی کاروانی ئۆتۆمبێلەکانی سوپای عراقیان لە ئەستۆ بوو.
لە سەرەتای مانگی تشرینی یەکەمی 1974، نزیکەی 10 ئۆتۆمبێلی سەربازی و زرێپۆش یاوەری ئەندامێکی سەرکردایەتی حزبی بەعس بوون بە ناوی عەبدولفەتاح یاسین، کە بەرەو بارەگای فەوجی 18ی فیرقەی 1ی سوپا دەچوو. پێشمه‌رگه بە هاوەنەکانیان ئامانجیان گرتن و تۆپبارانیان کردن. گوللـە هاوەنێک بەر زرێپۆشێک کەوت و هەموو سەربازەکانی ناو ئۆتۆمبێلەکە کوژران. بەڵام عەبدولفەتاح ڕزگاری بوو. دوای گەڕانەوەی بۆ موسڵ، سەرکردەی بەعسییەکان هەموو یەکە سەربازییەکان و جاشەکانی لەسەر سنوور کۆکردەوە و هێرشی کردە سەر هێزی پێشمه‌رگه بە مەبەستی دەستبەسەرداگرتنی چیای ڕەش، ئەشکەوتی تەحسا و ئەشکەوتی سمته.
یەکە سەربازییەکانی سوپای عراق لە هێرشەکەدا بۆ سەر ئەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵی شۆڕشدا بوون بریتی بوون لە فەوجی 18، فەوجی 5، فیرقەی 2، تۆپخانە و جاشەکانی هۆزەکانی کۆچەر، دۆسکی، سورچی، زێباری و هەرکی. لە ئەنجامدا، ململانێیەکی درێژخایەن بۆ ماوەی یازدە ڕۆژ بەردەوام بوو. فەوجەکانی عەلی عەلی و میرانی وەک هێزی پشتیوانی گەیشتنە مەیدانی شەڕەکە. سوپای عراق سەرەتا هێرشی کردە سەر چیای ڕەش، کە لەلایەن فەوجی 1ی هێزەکانی دهۆک بە فەرماندەیی نوعمان سەمەد بەرگری لێدەکرا. پاشان سوپای عراق هێرشەکەی بە تۆپبارانکردنی چڕی پێگەکانی پێشمه‌رگه و دارستانەکە دەستپێکرد، دواتر پیادە و جاشەکان هێرشیان کردە سەر چیای ڕەش. بەهۆی تۆپبارانی قورسەوە، کە لە ڕۆژی یەکەمدا بووە هۆی پێنج شەهید و نزیکەی 40 بریندار. چیای ڕەش لەلایەن سوپاوە داگیرکرا.
دواتر هێزەکانی دهۆک چوار مەدفعی ڕەشاش، یەک هاوەنی 120 ملم و یەک هاوەنی 82 ملمیان بەکارهێنا بۆ تۆپبارانکردنی سوپا لە کەڤری بسکێ، ئەشکەوتی تەحسا و ئەشکەوتی سامتە لە پێش چیای ڕەش بۆ ئەوەی ڕێگری لە سوپای عراق بکەن لە دامەزراندنی پێگەیەکی بەهێز و پاراستنی خاڵە سەربازییەکانیان. فەرماندەی هێزەکە، عەبدولڕەزاق گەرماوی، خۆی شایەتحاڵی تۆپبارانەکە بوو. هەفتەیەک دواتر، پلانی هێرشێکی پێچەوانەیان دانا. هێزێکیان لە 40 پێشمه‌رگه بۆ هێرشەکە کۆکردەوە، کە زۆربەیان لە بەشی ئەندازیاری هێزی دهۆک بوون و بە سەرۆکایەتی قادر ئالەکینی بوون. بە پلانێکی سەربازی ورد، شەوانە بەڕێکەوتن و لە بناری چیای ڕەش لە دارستانێکی چڕدا خۆیان حەشاردان. هەموو کەرەستە سەربازی و خواردنیان لەگەڵ خۆیان بردبوو.
ستراتیژی هێرشی پێشمه‌رگه بەم شێوەیە بوو: لە کاتی خۆرئاوابوونی ڕۆژی دواتر، کاتێک تۆپبارانەکە وەستا، پێشمه‌رگه لەناکاو هێرشیان کردە سەر بنکە سەربازییەکان. هەڵمەتەکە بەپێی پێشبینییەکان بەڕێوەچوو. هەروەها فەرمانی بە فەوجی 1 کرا کە هێرش بکەنە سەر چیای ڕۆژئاوای چیای ڕەش ئەگەر 40 پێشمه‌رگەکە چوونە پێگەکانیان. شەڕەکە بۆ ماوەی یەک کاتژمێر دوای دەستپێکردنی هێرشەکان لە هەردوولاوە بەردەوام بوو. هێزی پێشمه‌رگه لەو کاتژمێرەدا کۆنترۆڵی تەواوی چیایەکەیان گرتە دەست و زیانی زۆریان بە سەربازانی سوپای عراق و جاشەکان گەیاند. 21 سەرباز کوژران، زۆرێکی تر بریندار بوون و ئەوانی تر هەڵاتن. جگە لەوەش، شەش سەرباز بە دیل گیران و ڕەوانەی سەرکردایەتی لە باڵەکایەتی کران.
دەستکەوتەکانی پێشمه‌رگه لەم شەڕەدا بریتی بوون لە 14 کڵاشینکۆف، یەک ئاڕ پی جی، ژمارەیەکی زۆر گوللـە و نزیکەی 10,000 مین کەوتە دەستی پێشمه‌رگه. هەروەها بڕێکی زۆر گوللـە هاوەنی 60 ملم، 82 ملم، و 120 ملم، جلوبەرگ و کەرەستەی سەربازی دەستی بەسەردا گیرا. شەش پێشمه‌رگه لە شەڕی گرتنی چیای ڕەشدا شەهید بوون و بیستی تریش بریندار بوون. گرنگە ئاماژە بەوە بکرێت کە سوپای عراق دوای ئەم هێرشە تا ڕووخانی شۆڕشی 1975 هیچ هێرشێکی تری بۆ سەر هێزی پێشمه‌رگه لە پارێزگای دهۆک ئەنجام نەدا.
سەرچاوەکان:-
مسعود بارزانی: بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، شۆڕشی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپى یەکەم – هەولێر، ٢٠٠٤.
-
سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو: ڕووداوه سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول 1970-1975، چاپى يه‌كه‌م، چاپخانەى دانیشفەڕ، هه‌ولێر، 2022.
-
هۆژین مەسعود سەرنى: شورەشا ئیلونێ ل دەڤەرا بەهدینان ١٠٦١- ١٩٧٥، چاپى یەکەم، ٢٠١٨.
-
ئیبراهیم جەلال: باشوورى کوردستان و شۆر شى ئەیلوول بنیادنان و هەلتەکاندن ١٩٦١-١٩٧٥، چاپى چوارەم، ٢٠٢١