دوای کۆنفرانسی دووەمی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە ئابی ١٩٦٤، لقەکانی ڕێکخراوەکە لە ناوەندەکانی خوێندن و شارە جیاوازەکانی کوردستان و عراق بە چالاکی دەستیان بە کارەکانیان کردەوە. بۆ زیاتر ڕێکخستنی کاروباریان، سکرتاریەتی قوتابیان بڕیاریدا کۆبوونەوەیەکی گشتی لە پشووی نیوەی ساڵی خوێندنی ١٩٦٤-١٩٦٥ ئەنجام بدات١.
لە شوباتی ١٩٦٥، کۆبوونەوەیەک لە ناوچەی کارادەغ لە باشووری پارێزگای سلێمانی ئەنجامدرا، بە ئامادەبوونی نوێنەرانی سەرجەم لقەکانی ڕێکخراوەکە لە شارە جیاوازەکانی کوردستان و عراق، بە گرنگیدانێکی تایبەت بە ناوچەی بادینان. نزیکەی چل عضو بەشدارییان لە کۆبوونەوەکەدا کرد، و عەلی شینگاری لەلایەن مەکتەبی سیاسییەوە نێردرا بۆ چاودێریکردنی ڕێکارەکان٢.
کۆبوونەوەکە، کە یەک ڕۆژی خایاند، چەند بڕیارێکی گرنگی دەرکرد. یەکێک لە گرنگترینیان دووپاتکردنەوەی پشتیوانی بوو بۆ شۆڕش و بڕیاری هێشتنەوەی سکرتاریەت یان کمیسیۆنی ئامادەکاری کە لە کۆنفرانسی دووەمدا هەڵبژێردرابوون تا کۆنگرەی داهاتوو.٣
لە بەرامبەردا، ئەو باڵەی کە لە پارتەکە و ڕێکخراوەکە جیابووبووەوە و لەگەڵ مەکتەبی سیاسی هاوڕا بوو، بەیاننامەیەکیان دژی کۆبوونەوەکە دەرکرد. ئەم هەنگاوە گرژییە ناوخۆییەکانی ناو ڕێکخراوەکەی زیاتر کرد٤.
کەمێک دوای ئەم کۆبوونەوەیە، دابەشبوون و ناکۆکی لەناو سەرکردایەتی یەکێتی قوتابیانی کوردستان سەریهەڵدا. لە ئەنجامدا، چەند عضوێک ڕێکخراوەکەیان بەجێهێشت، و هەندێک لە سەرکردەکان خۆیان لە ڕۆڵەکانیان دوورخستەوە. لەنێو ئەوانەی کاریگەرییان لەسەر بوو، بەکر حسێن، عضوێکی سکرتاریەت، چووە پاڵ باڵی جیابووەوەی مەکتەبی سیاسی و دواتر لە یەکێتی قوتابیانی کوردستان دەرکرا. عەبدولکەریم فەندی چووە ڕیزەکانی هێزی پێشمه‌رگه لە شۆڕشی ئەیلوول، لەکاتێکدا جەلال حەمە عەلیش لە ڕیزەکانی ڕێکخراوەکە دابڕا.
لە وەڵامی ئەو ئاستەنگانەی ڕووبەڕووی یەکێتی قوتابیانی کوردستان (KSU) بووبوونەوە و بۆ چارەسەرکردنی کێشە کەڵەکەبووەکان، سکرتاریەت بڕیاریدا کۆنفرانسێکی نائاسایی بۆ خێراکردنی ئامادەکارییەکان بۆ پێنجەمین کۆنگرە ئەنجام بدات. ئەم کۆنفرانسە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٦٦ لە ناوپردان لە ناوچەی باڵەکایەتی بەڕێوەچوو. چەند بڕیارێکی گرنگ دران، لەوانە دامەزراندنی کمیسیۆنی ئامادەکاری بۆ پێنجەمین کۆنگرە، کە بڕیار بوو لە هاوینی ١٩٦٧ ئەنجام بدرێت. کۆنفرانسەکە هەروەها جەختی لەسەر بەردەوامبوونی پشتیوانی بۆ شۆڕش و بەرگریکردن لە بەرژەوەندییە پیشەیی و ئەکادیمییەکانی قوتابیانی کورد کردەوە.
بەڕێوەبردنی کۆنگرە:وەک ئەوەی لە کۆنفرانسی ناوپردان بڕیاری لەسەر درا، و بەهۆی ئەو دۆخە ئاڵۆزەی ڕێکخراوەکە ڕووبەڕووی بووبووەوە، کۆنگرەکە لە ١٣ تا ١٥ی تەمموزی ١٩٦٧ بەڕێوەچوو. بۆنەکە بە دروشمی "ئەی قوتابیان، بۆ مافەکانی قوتابیان تێبکۆشن و عێراقێکی دیموکرات، پارلەمان، و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان بنیاد بنێن" ئەنجامدرا. کۆنگرەکە بە ئامادەبوونی حەفتا نوێنەر لە لق و کمیسیۆنە ناوخۆییەکانی ڕێکخراوەکە بەڕێوەچوو، لەوانە نوێنەرانی کۆلێژەکانی شاری به‌غدا و موسڵ، هەروەها پەیمانگە و قوتابخانە ئامادەیییەکانی سەرانسەری کوردستان. کۆبوونەوەکە لە ناوچەی شوان لە پارێزگای کەرکوک بەڕێوەچوو، بە ئامادەبوونی ئەحمەد جەرجیس ئەتروشی، نوێنەری سەرۆک مستەفا بارزانی، لە کۆبوونەوەکەدا.:
پڕۆژەی بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆی ڕێکخراوەکە لەلایەن ئەندامانی کۆنگرەوە بە هەندێک گۆڕانکارییەوە پەسەند کرا. عەبدولکەریم حەسەن وەک سەرۆک هەڵبژێردرا، و نەوزاد عەلی محەمەد وەک سکرتێر دەستنیشانکرا. سکرتاریەتی نوێ بە دەنگی نوێنەرانی کۆنگرە هەڵبژێردرا و ئەندامانی خوارەوەی لەخۆگرت:
١- ئەنوەر عەبدوڵڵا، عضو سکرتاریەت
٢- قادر حەمەدەمین، عضو سکرتاریەت
٣- جەواد محەمەد شێروانی، عضو سکرتاریەت
٤- حەمەزیاد ئیسماعیل، عضو سکرتاریەت٨.
کۆنگرەکە چەند بڕیارێکی گرنگی دەرکرد، لەوانە:
- بەهێزکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ ڕێکخراوە قوتابییەکانی تورکیا و سوریا.
- داکۆکیکردن بۆ دامەزراندنی زانکۆیەک لە کوردستان.
- دەرکردنی عەبدولوەهاب تاڵەبانی و فارس جۆکەڵ هاوێز لە ڕێکخراوەکە بەهۆی پەیوەندییان لەگەڵ حکومەتی ناوەندی.
- دڵنیابوون لە وەرگرتنی قوتابیانی کورد لە کۆلێژ و زانکۆکانی عێراق بەپێی دابەشکردنی ناوچەیی.
- پەرەپێدانی کوردکردنی خوێندن لە هەموو ئاستەکان لە سەرانسەری کوردستان، بە گرنگیدانی تایبەت بە پارێزگای موسڵ.
- ئاسانکاری بۆ وەرگرتنی قوتابیانی کورد لە کۆلێژە سەربازی، پۆلیس و فڕۆکەوانییەکان.
- چارەسەرکردنی دۆخی ئەو قوتابیانەی پەیوەندییان بە شۆڕشەوە کردبوو.
- دەستەبەرکردنی نوێنەرێکی ڕێکخراوەکە لە ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش.
بڕیاری دیکەش دران بۆ پێشخستنی ئامانجەکانی ڕێکخراوەکە٩.
لە تشرینی دووەمی ١٩٦٧، سەرکردایەتی نوێ گۆڤاری *خەباتی قوتابیان*ی وەک بڵاوکراوەی فەرمی یەکێتی قوتابیان دەرکرد. بەڵام، ماوەی کارکردنی ستافەکە کورت بوو. چوار مانگ دواتر، عەبدولکەریم حەسەن دەستی لە پۆستی سەرۆکی یەکێتی کێشایەوە، و نەوزاد عەلی محەمەد چووە ڕیزەکانی هێزی پێشمه‌رگه. لە ئەنجامدا، ئەنوەر عەبدوڵڵا وەک سەرۆکی نوێی یەکێتی قوتابیانی کوردستان دەستنیشانکرا، و عەبدولقادر حەمەدەمین پۆستی سکرتێری وەرگرت١٠.
کەمێک دواتر، ناکۆکی لەناو سەرکردایەتی نوێدا سەریهەڵدا. کادرەکانی شاری به‌غدا هەستیان کرد کە لە پێنجەمین کۆنگرەدا نوێنەرایەتییەکی کەمیان هەبووە و دواتر کمیسیۆنێکیان بۆ چاودێریکردنی کمیسیۆنی ڕێکخستنی شاری به‌غدا پێکهێنا، کە ناویان لێنا "کمیسیۆنی سەرەکی ڕێکخستنی شاری به‌غدا". کاتێک ئەم کمیسیۆنە دەستی بە کارەکانی کرد، گرووپێکی سەرکردایەتی نوێ بۆ یەکێتییەکە بەم شێوەیە هەڵبژێردرا:
١- فەرهاد عەونی حەبیب، سەرۆکی کمیسیۆن
٢- جەلال خۆشناو، عضو کمیسیۆن
٣- ڕەنج نوری شاوەیس، عضو کمیسیۆن
٤- جەواد محەمەد شێروانی، عضو کمیسیۆن
٥- عادل فازڵ لەیلانی، عضو کمیسیۆن
٦- فەرەیدون عوسمان، عضو کمیسیۆن١١.
لە ساڵی ١٩٦٨دا، کۆمیتەی ڕێکخستنی سەرەکی بەغدا پەیوەندی بە لقەکانی کەرکووک، سلێمانی و مووسڵەوە کرد بۆ چاودێریکردنی چالاکییەکانیان، بەمەبەستی چارەسەرکردنی لاوازییەکانی ناو سکرتاریەت. هەر لەو ساڵەدا، ئاهەنگێکی کراوەی نەورۆزیان لە کۆلێژی بەڕێوەبردن و ئابووری لە زانکۆی بەغدا ڕێکخست، کە نزیکەی دوو سەد قوتابی کورد و عەرەب بەشدارییان تێدا کرد١٢.
بەهۆی دووری جوگرافییان لە یەکتر، سکرتاریەتی یەکێتی قوتابیانی کوردستان و کۆمیتەی سەرەکی لە شاری بەغدا هەماهەنگییەکی کەمیان هەبوو. لە ئەنجامدا، ئەو ڕێکخراوەی بنکەکەی لە بەغدا بوو کۆنترۆڵی زیاتری بەسەر یەکێتییەکەدا هەبوو. لە تەممووزی ١٩٦٨دا، لقی هەولێر و سکرتاریەت لە کۆنگرەی پێنجەم سەردانی سەرۆک مستەفا بارزانی یان کرد لە گوندی حاجی ئۆمەران لە پارێزگای هەولێر، چونکە لقی هەولێر چیتر نەیدەتوانی بە کاریگەری لەگەڵ سکرتاریەت هەماهەنگی بکات١٣.
ئەم کێشەی لاوازی هەماهەنگییە تا پایزی ١٩٦٩ بەردەوام بوو. لەو کاتەدا، شاندێک لە پارتی دیموكراتی كوردستان (پارتی) لە مكتب سیاسی لە شاری بەغدا لەگەڵ کۆمیتەی ڕێکخستنی سەرەکی بەغدا کۆبوونەوە. بڕیاردرا کۆبوونەوەیەکی هاوبەش بۆ هەردوو لا لە گوندی ناوپردان، لە بارەگای مكتب سیاسی پارتی ئەنجام بدرێت. لە ٦ی شوباتی ١٩٧٠، بە ئامادەنەبوونی سەرۆکی یەکێتی قوتابیانی کوردستان، کۆبوونەوەکە ئەنجامدرا و بووە هۆی پێکهێنانی "مەکتەبی ڕێکخستنی ناوەندی" بۆ هەردوو لا، کە بەم شێوەیە پێکهاتبوو:
١- فەرهاد عەونی، بەرپرسی مەکتەبی ناوەندی
٢- ئەنوەر عەبدوڵڵا، ئەندامی مەکتەبی ناوەندی
٣- جەلال سەلیم خۆشناو، ئەندامی مەکتەبی ناوەندی
٤- قادر حەمەدەمین، ئەندامی مەکتەبی ناوەندی
٥- ڕەنج نوری شاوەیس، ئەندامی مەکتەبی ناوەندی
٦- عادل فازڵ لەیلانی، ئەندامی مەکتەبی ناوەندی.
دوای دامەزراندنی مەکتەبی ڕێکخستنی ناوەندی نوێ، ئەرکەکان بەم شێوەیە دابەشکران:
- فەرهاد عەونی و جەلال خۆشناو - سەرپەرشتیاری ڕێکخستنەکانی زانکۆی بەغدا، قوتابخانەکانی پارێزگای بەغدا، قوتابخانەکانی پارێزگای سلێمانی و قوتابخانەکانی خانەقین.
- جەواد محەممەد شێروانی - بەرپرسی ڕێکخستنەکانی زانکۆی بەسرە.
- قادر حەمە ئەمین - بەرپرسی ڕێکخستنی قوتابخانەکانی پارێزگای هەولێر.
- ڕەنج نوری شاوەیس و ئەنوەر عەبدوڵڵا - بەرپرسی ڕێکخستنەکانی زانکۆی مووسڵ و قوتابخانەکانی پارێزگای مووسڵ.
- عادل فازڵ لەیلانی و فەرەیدوون عوسمان - بەرپرسی ڕێکخستنەکانی پارێزگای کەرکووک.
- شاری بەغدا وەک سەنتەری دەسەڵات دیاریکرا١٦.
سەرچاوە:١. ئەرشیفی ئینسایکلۆپیدیای پارتی.