هێزی پێشمەرگە لە هەڵمەتی فراوانکردنی بازنەی شۆڕش لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستان توانییان کۆنترۆڵی دەشتی نەهێلە و گوندەکانی ناوچەی زێبار و قەزای دینارتە تا (سەری – چیای) ئاکرێ و دۆڵی بێخمە بکەن. بوونی فەوجێکی پۆلیس لە ناو ناحیەی نەهێلە نەیتوانی بەرگەی پێشمەرگە بگرێت، سوپاش هاوکاری نەکردن و ناچار بوون بەرەو ئاکرێ هەڵبێن. هەموو دەزگا ئیداری و سەربازی و پۆلیس و جاشەکانی حکوومەت ناوچەکەیان بەجێهێشت و پەنایان بۆ ئاکرێ برد. تەنها چەند پێکدادانێکی کەم لە (سەری-چیای) ئاکرێ ڕوویدا، کە کاریگەرییەکی کەمی لەسەر پێشڕەویی پێشمەرگە هەبوو. بەڵام فڕۆکە جەنگییەکان بۆردومانی هێزی پێشمەرگەیان کرد و بەو هۆیەوە ٨ پێشمەرگە شەهید بوون.
بۆ ڕێکخستنی بەرەکانی جەنگ و بەڕێوەبردنی ناوچەکە، فەرماندەی شۆڕش بارزانی، فەرمانی کرد حەسەن میرخان دۆڵەمەری وەک فەرماندەی هێزی شێخان و ئاکرێ دیاری بکرێت کە بارەگاکەی لە ئەشکەوتی (شەڕمن) دانا و ژمارەی سوپاکەی گەیشتە ٤٠٠ پێشمەرگە چونکە شۆڕش تاکە هیوای ئازادکردنی وڵات بوو. بۆیە ژمارەیەکی زۆریان وردە وردە پەیوەندییان بە شۆڕشەوە کرد و چەکی پێشمەرگەیان هەڵگرت. هەروەها مەلاشنی بێدارۆنی و عومەر ئاغا دۆڵەمەری وەک بەرپرسی (سەری-چیای) ئاکرێ دیاری کران، دوای ئەوە بارزانی و هێزەکانی بەرەو سۆران بەڕێکەوتن.
لە مانگی نیسانی ١٩٦٢ تا تەممووزی هەمان ساڵ، شەڕە ڕۆژانەییەکان لە (سەری- چیای) ئاکرێ و دەوروبەری بەردەوام بوو. لەم ماوەیەدا، ناوچەکە بوو بە قەڵای چەندین مەلحەمەی مەزن و بەرگری پێشمەرگە لە دەستکەوتەکانی شۆڕش لە سەری-چیای ئاکرێوە بۆ دۆڵی زەنتا و ئەشکەوتی شەڕمن تا دەوروبەری مریبا و ڕێڤێکان و باعدری و دەوروبەری دهۆک. کە ڕۆژانە ڕووبەڕووی هێرشی ئاسمانی و هێرشی سوپا و جاشەکان دەبوونەوە.
لە ڕۆژی پێنجشەممە ٣ی ئاداری ١٩٦٢، هێزێکی گەورەی سوپا و پۆلیسی هاتوچۆ و ٢٠٠٠ جاش لە عەشیرەتەکانی هەرکی و سورچی و زێباری، بە پشتیوانی (١٢) زرێپۆش لەژێر ئاگری تۆپخانە و بۆردومانی فڕۆکەی میگ و هەموو جۆرە چەکێک، هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە لە نزیک گوندەکانی خەربە و شوش و شەڕمن و بکرمان لە دەوروبەری ئاکرێ، و ئاگریان لە گوندی سماقۆک و دەوروبەری بەردا، کە بووە هۆی شەهیدبوونی نزیکەی ١٠ مەدەنی و ژن و منداڵ. بەڵام بەهۆی ئاشکرابوونی پلانەکەیان لە ڕێگەی تەلەگراف و پەیوەندیدانی حکوومەت لەگەڵ فەرماندە سەربازییەکانیان، پێشمەرگە توانییان ڕووبەڕوویان ببنەوە و ژمارەیەکی زۆریان لێ بکوژن و هێرشەکەیان تێک بشکێنن و بیانگەڕێننەوە بۆ شوێنەکانی پێشوویان.
دیارە حکوومەت مەبەستی بوو بگاتە ناوچەی بارزان و سنووری نێوان سۆران و بادینان دیاری بکات و لە یەکدی جیایان بکاتەوە. هەروەها پێی وابوو کلیل بۆ گەیشتن بە بارزان سەری-چیای ئاکرێ و دۆڵی زانتا بۆ بێخمەیە، تا بتوانێت گورزێکی کوشندە لە شۆڕش بدات و پەکبخات. بەڵام نەک هەر لە جێبەجێکردنی پلانەکەی و گەیشتن بە چیا و گرد و دۆڵەکانی ناوچەکە سەرکەوتوو نەبوو؛ بەڵکو تووشی زیانی زۆریش بوو. تا ڕادەیەک تەنانەت بوێری ئەوەشیان نەبوو جارێکی تر شەڕی پێشمەرگە بکەن. بۆیە پەنایان بۆ بۆردومانکردنی سەنگەرەکانی پێشمەرگە و گوندەکانی ناوچەکە برد بۆ قەرەبووکردنەوەی شکستەکانیان. جگە لە شەڕ و بەرگری لە خۆی، هێزی پێشمەرگە دەستەی فیدایی ڕێکخست. و هێرشیان کردە سەر کاروان و بارەگاکان لە قووڵایی حکوومەت.
لە نێو چالاکییە فیداییەکاندا هێرشکردنە سەر قەڵای ئاکرێ بوو، کە فەرماندە (مەلاشنی بێدارۆنی) بڕیاری دا هەموو هێزێکی (٣) پێشمەرگە بۆ ئەنجامدانی چالاکییەکە ئامادە بکات. دوای گەیشتنیان بە شوێنی مەبەست، قەڵاکەیان گەمارۆ دا بۆ ئەوەی شەڕێک دەست پێ بکات کە شەش کاتژمێری خایاند لە کاتژمێر ١٠ی شەو تا ٤ی بەیانی، بەڵام پێشمەرگە پێش بەرەبەیان گەڕانەوە شوێنی خۆیان.
لە ڕۆژی پێنجشەممە ڕێکەوتی ١٠ی ئایاری ١٩٦٢، لە بەیانی زووەوە تا درەنگانی شەو، فڕۆکە بۆمبهاوێژ و هێرشبەرەکان سەنگەرەکانی پێشمەرگەیان لە دەوروبەری گوندەکانی دۆڵی نەهێلە و شوش و شەڕمن و کۆندک و باکرمان بە چڕی بۆردومان کرد. کە زیانی زۆری بە گوندەکانی ناوچەکە گەیاند و بووە هۆی شەهیدبوونی ٣ پێشمەرگە و برینداربوونی ٧ کەسی تر.
لە ئەنجامی ئەم شەڕانە، زیانەکانی دەوڵەت ئەوەندە زۆر بوو کە تەرمی دەیان سەرباز لە گۆڕەپانی جەنگ بەجێما و کەوتنە دەست پێشمەرگە. بۆیە ورەی سەربازەکان ڕووخا و توانای بەرگرییان بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز بوو.
لە ٨ی شوباتی ١٩٦٣ بەعسییەکان بە سەرۆکایەتی عەبدولسەلام عارف حکوومەتی عەبدولکەریم قاسمی ڕووخاند، شەڕ بۆ ماوەی سێ مانگ وەستا و دانوستان لە نێوان شۆڕش و بەعسییەکان دەستی پێکرد، بەڵام بێ هیچ ئەنجامێکی ئەرێنی. بەڵکو حکوومەتی عێراق لە ١٠ی حوزەیرانی ١٩٦٣ هێرشەکانی بۆ سەر ناوچەکانی شۆڕش دەستپێکردەوە، بەڵام ئەمجارە سوپاى عێراق خۆی بۆ شەڕی کورد بە تەکنیکێکی جیاواز و پلانێکی وێرانکەرتر ئامادە کردبوو، پلانەکەیان بریتی بوو لە داواکردنی هاوکاری لە دەوڵەتی سووریا بۆ پەڕینەوە لە سنوور تا بتوانن شۆڕشی کورد لە ماوەیەکی کەمدا کۆتایی پێ بهێنن.
بەپێی ڕێککەوتنێکی نێوان هەردوو وڵات، ٤٠٠ سەربازی هێزی یەرموکی سووری بە سەرۆکایەتی سەرهەنگ فەهد شاعیر هاتنە کوردستان و بارەگاکانیان لە زاخۆ دانا و بەشدارییان لە چالاکییە سەربازییەکان لە ناوچەکانی شۆڕشگێڕان لە ئاکرێ و شوێنەکانی تر کرد. دەستیان بە هێرشێکی بەرفراوان کرد بۆ سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە، پێشمەرگە بڕیاری دا بە ناونیشانی مانەوە یان فەنابوون شەڕ بکات. و توانی گورزی کوشندەیان لێ بوەشێنێت و ناچاریان بکات پاشەکشە بکەن.
بەڵام دوای هەفتەیەک هێرشێکی تری بەرفراوانتریان کرد و پێشمەرگە بەردەوام بوو لە بەرگری، هەرچەندە سوپای هەردوو وڵات ٩٦ کوژراوی سەرباز و جاش و ١٣٢ بریندار و ژمارەیەک دیلیان هەبوو. ژمارەی شەهیدان (٥) و (١٧) بریندار لە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگە بوو. بەڵام بەهۆی کەمی ذخیره و ماندووبوونی پێشمەرگە لە شەڕەکانی چەند مانگی ڕابردوودا، جگە لە ڕەچاوکردنی بەرژەوەندی هاووڵاتیان بۆ ئەوەی زیاتر زیانیان پێنەگات، شەڕکردن لەگەڵ سوپای هەردوو دەوڵەت لە یەک کاتدا زۆر سەخت بوو، لە لایەکی ترەوە، هێزی پێشمەرگە بڕیاری دا پاشەکشە بکات بۆ بەرزاییەکانی سەری-چیای ئاکرێ و سەنگەرەکانیان لە چیای بێرس بەهێز بکەن و هێڵێکی بەرگری بەهێز دابمەزرێنن.
سەرچاوەکان:١- مەسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چ: یەکەم ٢٠٠٤.
٢- شەوکەت مەلا ئیسماعیل حەسەن، ڕۆژانێ لە مێژووى شۆرشى ئەیلوول، چاحى یەکەم، هەولێر، ٢٠٠٧.
٣- غازى عادل گەردى، پێشمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازى بارزانیدا حەجى بیڕۆخى، بەرگى یەکەم چاپى دووەم، تورکیا، ٢٠٢١.
٤- هۆژین مەسعود سەرنى، شورەشا ئیلونێ ل دەڤەرا بەهدینان ١٠٦١- ١٩٧٥، چاپى یەکەم، ٢٠١٨.
٥- وەلى زبێر هۆستانی، چەند ڕووداو و بەسەرهاتێک لە شۆرش و ڕاپەڕینەکانى بەرزاندا، چ: یەکەم، چاپخانەى ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠١٧.
٦- ئارى کەریم، چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆرشى ئەیلوولدا، چاپخانەى خەبات، دهۆک ١٩٩٩.
٧- ئیبراهیم جەلال، باشووری کوردستان و شۆڕشی ئەیلوول، بنیاتنان و هەڵتەکاندن، ١٩٦١-١٩٧٥.چاپی چوارەم، ٢٠٢١.
٨-حاجى میرخان دۆڵەمەرى، گەڕان بەدواى دادپەروەریدا، بەرگى یەکەم، چاپى دووەم، چاپخانەى ئیسرا، تاران، ٢٠٢١.