عەلی حەمدی مووسا عەباس کە بە عەلی بێدوهییش ناسراوە، لە ساڵی ١٩١٨ لە پارێزگای دهۆک لەدایک بووە، هەر لە شاری دهۆک خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە، لە ساڵی ١٩٤٠ وەک فەرمانبەر لە بەڕێوەبەرایەتی تاپۆی (تۆماری خانووبەرە و زەویوزار)ی شاری به‌غدا دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٥٣ بەڕێوەبەرایەتی تاپۆی کفری دەگوازرێتەوە، لە ساڵی ١٩٥٣ وەک بەڕێوەبەری تاپۆی کفری سەر بە پارێزگای کەرکووک دامەزراوە، هاوکاری گۆڤاری کوردیی هاوار بووە کە لە شام دەردەچوو، لە ساڵی ١٩٦٦ لە دۆخێکی نادیاردا کۆچی دوایی کرد. بە کوردی و عەرەبی باش دەیزانی.
خەباتنامەلە ساڵی ١٩٣٩دا پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی هیوای کوردەوە دەکات، لە ساڵی ١٩٤١دا پشتگیری لە بزووتنەوەی ڕەشید عەلی گەیلانی کرد و دوای تێکچوونی بزووتنەوەکە، ساڵێک لە زینداندا مایەوە، لە ساڵی ١٩٤٤دا بەرپرسی کۆمیتەی ناوچەی شاری به‌غدا بوو لە پارتی هیوای کوردی، لە ئابی ١٩٤٤دا هەوڵی دا چالاکوانی کوردی ڕۆژاوای کوردستان نوورەدین زازا لە زیندانی شاری به‌غدا ئازاد بکات، لە ساڵی ١٩٤٥دا یەکەمین کۆنگرەی پارتی ڕزگاریی کورد لە شاری به‌غدا بە نهێنی لە ماڵەکەی ئەودا بەڕێوەچوو و ئەو تێیدا نوێنەر بوو، لە ساڵی ١٩٤٥دا ڕۆژنامەی ڕزگاری، ئۆرگانی پارتی ڕزگاریی کورد، بە نهێنی لە ماڵەکەی ئەودا چاپ بووە، لە ساڵی ١٩٤٥ کادیر بووە لە پارتی ڕزگاریی کورد، لە ساڵی ١٩٤٦دا، ئەو نوێنەری کۆنگرەی دووەمی پارتی ڕزگاریی کورد بوو لە شاری به‌غدا، بە ئامانجی هەڵوەشاندنەوەی پارتەکە و یەکگرتن لەگەڵ پارتی دیموکراتی کورد.
لە ساڵی ١٩٤٦دا پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردەوە کرد و بوو بە نوێنەری یەکەمین کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کورد لە شاری به‌غدا، لە ساڵانی (١٩٤٦-١٩٤٩)دا وەک بەرپرسی کۆمیتەی ناوچەی شاری به‌غدای پارتی دیموکراتی کورد دەستنیشانکرا، لە ساڵی ١٩٥١دا، کۆنگرەی دووەمی پارتی دیموکراتی کورد لە شاری به‌غدا لە ماڵەکەی ئەودا بەڕێوەچوو و ئەو تێیدا نوێنەر بوو، لە ساڵانی ١٩٥١-١٩٥٢دا بەرپرسی دەزگای چاپی پارتی دیموکراتی کورد بوو کە بە نهێنی لە شاری کەرکووک چالاک بوو و چاپخانەکە لە ماڵەکەی ئەودا شاردرا بووەوە، لە ساڵی ١٩٥٣دا یەکەم بەرپرسی کۆمیتەی ناوچەی کفری بوو کە سەر بە کۆمیتەی لقی سێیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق بوو، لە ساڵی ١٩٥٣ لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان کۆنگرەی سێیەم هەڵبژێردرا.
لە ساڵی ١٩٥٣دا سەرپەرشتی ڕێکخستنەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق لە کفری، خانەقین، خورماتوو، جەلەولا و کەلار لە پارێزگاکانی کەرکووک و دیالە کردووە، لە ساڵی ١٩٥٩دا نوێنەری کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) لە شاری به‌غدا بوو، لە ساڵی ١٩٦٠دا لە هەڵبژاردنی نوێنەرانی کۆنگرەی پێنجەم لە کفری بە دەنگی دەنگدەرانی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق سەرکەوت، ڕۆژی شەممە ٠٨ی شوباتی ١٩٦٠ لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان کۆنگرەی پێنجەم هەڵبژێردرا، لە ساڵی ١٩٦٠دا بەرپرسی کۆمیتەی ناوچەی کفری پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٦٠دا، ئەو لە شارۆچکەی کفرییەوە بۆ شارۆچکەی شەتڕە لە پارێزگای ناسریە لە باشووری عێراق دوورخرایەوە، لە ساڵی ١٩٦١دا، لە سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول دا، لە کۆمەڵەی هەشتەم وەک بەرپرسی کۆمیتەی لقی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان دەستنیشانکرا، لە ساڵی ١٩٦١دا لە هەولێر سەرقاڵی کاری نهێنی ڕێکخستنی پارتەکە بوو.
لە ساڵی ١٩٦١دا، ئەو بۆ شارۆچکەی شەتڕە لە پارێزگای ناسریە لە باشووری عێراق گواسترایەوە، بەڵام ئەو گوێی بە فەرمانەکە نەدا و لەلایەن پۆلیسەوە گیرا و لە شاری کفری زیندانی کرا و بە یارمەتی ڕێکخستنەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە زیندان ڕایکرد بۆ ناوچە ڕزگارکراوەکان، لە ساڵی ١٩٦١دا پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمه‌رگه دەکات، لە ساڵی ١٩٦١دا بەشداری کۆبوونەوەی بەرفراوانی ئەودالان دەکات و دەنگی خۆی دەدات بۆ پاراستن و شۆڕش، لە ساڵی ١٩٦٣ بوو بە بەرپرسی کۆمیتەی لقی چواری پارتی دیموکراتی کوردستان، لە ١٤ی شوباتی ١٩٦٤ وەک نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان بەشداری و سەرپەرشتی کۆنگرەی چوارەمی یەکێتیی قوتابیانی کوردستانی کرد، بە ناوی نهێنی مەردان تێکۆشانی کردووە، لە ساڵی ١٩٦٤دا بۆ جاری دووەم پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمه‌رگه کرد. لە ساڵی ١٩٦٤دا بەهۆی پشتگیریکردنی بڕیارەکانی ئەنجومەنی گشتیی ماوەت لە کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) دەرکرا، لە ساڵی ١٩٦٤دا لە گوندی کانی ماسێی پارێزگای سلێمانی لەلایەن هێزی پێشمه‌رگه‌وە بە تاوانی پشتیوانیکردنی باڵی مکتب سیاسی و یارمەتیدانی موقەدەم عەزیز عەبدوڵڵا عەبدولقادر (١٩١٩-١٩٩٩) ناسراو بە دکتۆر سەید عەزیز شەمزینی بەهۆی گەیاندنی نامەکان لە دژبەرانی شۆڕشی ئەیلوول، بە شێوەیەکی کاتی گیرا، پاش ئازادکردنی لە ساڵی ١٩٦٦ لە دۆخێکی نادیاردا کۆچی دوایی کرد. بە کوردی و عەرەبی باش دەیزانی.
سەرچاوە:- ئەرشیفی دەستەی ئەنسیکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
- مەهدی محەممەد قادر، پێشکەوتنە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق ١٩٤٥-١٩٥٨، (سلێمانی، ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژیی کوردستان، ٢٠٠٥)، ل. ١٠٣، ١٢٨، ١٣٢.
- عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی، چێشتی مجێور، (پاریس، ١٩٩٧)، ل ٤٤٤.
- جەمال نەبەز، بیرەوەرییەکانی ڕۆژانی کە ناگەڕێنەوە، (سلێمانی، چاپخانەی شڤان، ٢٠١٧)، ل. ٢١٥-٢١٦.
- جەمال بابان، سلێمانی، شاری من و ڕۆشنایی، بەرگی ٣، چاپی دووەم، (هەولێر – دەزگای ئاراس – چاپخانەی ئاراس – ٢٠١٢)، ل ٣٣٢.
- عەبدولکەریم فندی، یەکێتیی قوتابیانی کوردستان، فراکسیۆنێکی شۆڕشگێڕی ڕێکخراوەیی و پشتیوانێکی بەهێز بۆ شۆڕشی کوردی، گۆڤاری گۆڵان ئەلعەرەبی، دەزگای میدیایی گۆڵان، ژمارە ٢٢، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری، ٢٥ی ئاداری ١٩٩٨، ل ٥٣.
- مام جەلال، برایم ئەحمەد، ڕێبەرێکی ژیر لە سەردەمی نوێی کوردایەتیدا، گۆڤاری خاک، ژمارە ٥٨، ساڵی ٥، سلێمانی، چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، ١٠.٠٤.٢٠٠٢، ل ٧.
- عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی، محەممەد عەبدولقادر عەلی ئەلعەمێدی ١٩٢٣ - ١٩٩٢، گۆڤاری دهۆک، سەرۆکایەتی شارەوانی دهۆک، ژمارە ٢١، دهۆک، چاپخانەی هاوار، تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣، ل ١١٦.
- سدیق ساڵح، ژیاننامەی حەمزە عەبدوڵڵا، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ئۆرگانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، پاشکۆی یادگار، ژمارە ٨٠٧٢، ساڵی ٢٩، سلێمانی، پێنجشەممە، ٣٠.١٢.٢٠٢٠، ل ٣.
- ئامادەکار: سەلاح ڕەشید، مام جەلال دیداری تەمەن لە گەنجێتییەوە تا کۆشکی کۆماری، بەشی ١، (سلێمانی - چاپخانەی کارۆ - ٢٠١٧)، ل ٤١.
- ئامادەکار: لوتفیە ئیبراهیم ساڵح، چەند بیرەوەرییەکی بەھیە مەعروف بەرزنجی، (سلێمانی، بەڕێوەبەرێتی گشتی چاپ و بڵاوکردنەوە، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری، ٢٠٠٢)، ل ١٥٧.
- ئەبو ڕێبوار، کێ تێکۆشەرە عەلی حەمدی بێدوھی کوشت، ڕۆژنامەی الاتحاد، ڕۆژنامەی ناوەندی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ژمارە ٢١٣، ساڵی پێنجەم، سلێمانی، شەممە ١٢.٠٤.١٩٩٧، ل ٥.
- ئامادەکار: مومتەز ئەلحەیدەری، بژاردەیەک لە بیرەوەرییەکانی ساڵح ئەلحەیدەری، چاپی دووەم، (سلێمانی - چاپخانەی ڕەنج - ٢٠٠٤)، ل ٢٧.
- ب. ھەوراز، کورتە لێکۆڵینەوەیەک لەسەر دامەزراندن و ھەڵوەشاندنەوەی پارتی شۆڕش و ڕزگاری لە باشووری کوردستان، (بێ شوێن، ئایاری ١٩٩٣)، ل ١٩.
- ڕۆژین چەلەبی مونیر، زاخۆ ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ - ٦ی ئاداری ١٩٧٥، (بێ شوێن - ناوەندی زاخۆی لێکۆڵینەوەی کوردی - ٢٠١٨)، ل ٢٢٦.
- محەمەد سەھیل تەقووش، مێژووی کورد ٦٣٧ - ٢٠١٥، (بەیروت - دار ئەلنەفائیس بۆ چاپ، بڵاوکردنەوە و دابەشکردن - ٢٠١٥)، ل ٢٠٤.
- حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (وێستگە سەرەکییەکان) ١٩٤٦-١٩٩٣، (دھۆک - چاپخانەی خەبات - ١٩٩٨)، ل ٥٠، ٦٨.
- نییەتی خراپ بەرامبەر مەلا مستەفا بارزانی، ڕۆژنامەی ئیتلاعات، ژمارە ١١٩٢٨، تاران، ڕۆژی پێنجشەممە ١٩ی ئاداری ١٣٤٤ی کۆچی ھەتاوی، ل ٤.
- ھەمەی فەرەج ھەڵەبجەیی، لە شنروێوە بۆ ستۆکهۆڵم، چاپی ٣، (سلێمانی، چاپخانەی کارۆ، ٢٠١٥)، ل ١٥٢.
- خەندە عەبدولمەجید، خاتوو سورەیا محەمەد بیرەوەرییەکانی تێکۆشانی خۆی بۆ ڕۆژنامەی الاتحاد دەگێڕێتەوە، ڕۆژنامەی الاتحاد، زمانحاڵی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ژمارە ٤٩٥، سلێمانی، هەینی، ١٨.١٠.٢٠٠٢، ل ١٦.
- خەلەف خەفوور، تاسی زێڕین، بەرگی ١، (کەرکووک – کۆمەڵەی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتیی کەرکووک – چاپخانەی کارۆ – ٢٠١١)، ل ٤٤.
- سەید ھاشم سەید ئەحمەد، بیرەوەرییەکانی کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستانی یەکگرتوو لە ساڵی ١٩٦٠دا، ڕۆژنامەی الاتحاد، زمانحاڵی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ژمارە ٤٨٧، سلێمانی، ساڵی دەیەم، هەینی، ٢٣.٠٨.٢٠٠٢، ل ٥.
- شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی ٣، (ھەولێر - چاپخانەی ڕۆژھەڵات - ٢٠١٣)، ل ١٠٨، ١١١.
- شێرکۆ فەتحوڵڵا عومەر، پارتی دیموکراتی کوردستان و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کورد لە عێراق ١٩٤٦-١٩٧٥، (سلێمانی - وەزارەتی ڕۆشنبیریی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان - چاپخانەی ڕۆن - ٢٠٠٤)، ل ١١٥.
- سەلاحەدین عەبدولحەمید عەبدڵڵا، مێژووی عەشیرەتی زەنگەنە، (سلێمانی - چاپخانەی ڕەھەند - ٢٠١٨)، ل ٧٥.
- عەبدولڕەزاق موتڵەق ئەلفەھەد، پارتە سیاسییەکان لە عێراق و ڕۆڵیان لە بزووتنەوەی نیشتمانی و نەتەوەییدا ١٩٣٤-١٩٥٨، (بەیروت - کۆمپانیای دابەشکردن و چاپکردن - ٢٠١١)، ل ٢٤١.
- عەبدولستار تاهیر شەریف، مێژووی پارتی شۆڕشگێڕی کوردستان، چاپی دووەم، (شاری بەغدا - بڵاوکراوەکانی ئەلسەوری - ١٩٧٩)، ل ٤٦.
- عەبدولفەتاح عەلی ئەلبۆتانی، دەڤەری بادینان ١٩٢٥-١٩٧٠، لێکۆڵینەوەیەک لەسەر ڕاستی و پێشهاتە سیاسییەکان، بەشی یەکەم، (ھەولێر - ئەکادیمیای کوردی - ٢٠١٧)، ل ٤٧٨.
- عەلی عەبدڵڵا، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق تا کۆنگرەی سێیەم، (بێ شوێن، ئەیلوولی ١٩٦٨)، ل ٩٠.
- عەبدولخالق سابیر کەریم، بیری نەتەوەیی لە ڕێباز و ئامانجەکانی کۆمەڵە و پارتە کوردییەکان ١٩١٩-١٩٤٥: لێکۆڵینەوەیەکی سیاسیی مێژوویی، (سلێمانی، بەڕێوەبەرێتی بڵاوکراوەکانی سلێمانی، چاپخانەی کەمال، ٢٠١٣)، ل ٣١٣.
- ماڵپەڕی لقی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی): www.pdk ـ leqa1.com.
- مام جەلال، بۆ یادکردنەوەی تێکۆشەرێکی گوماناوی کوردایەتی بۆ یادکردنەوەی میرزا فەندی عەبدولکەریم، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ئۆرگانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ژمارە ٤٧٣، ساڵی ٢، ھەولێر، پێنجشەممە، ٩ی ئەیلوولی ١٩٩٣، ل ٣.
٣٣. محەمەد شاکەلی، گەرمیان، ڕابردووی نزیک و داهاتوو، (سلێمانی، چاپخانەی کارۆ، ٢٠٠٣)، ل ٩٠.
٣٤. یاداشتنامەی پارتی دیموکراتی کوردستانمان بۆ جەنابی والیی سەربازیی گشتی، ڕۆژنامەی خەبات، زمانحاڵی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە ٤١٢، ساڵی دووەم، شاری بەغدا، یەکشەممە، ٢٢.٠١.١٩٦١. ل ٤.
٣٥. مەسعود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، (ھەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٢)، ل ١٤٤.
٣٦. مستەفا نەریمان، بیرەوەرییەکانی ژیانم، (شاری بەغدا، دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی، چاپخانەی دار ئەلحوڕییە، ١٩٩٤)، ل ١٨٨.
٣٧. مەحموود مەلا عیززەت، کاروانی بێ کۆتایی، (سلێمانی - دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم - ٢٠٠٠)، ل ٨٢.
٣٨. نووری شاوەیس، لە بیرەوەرییەکانی من، (بێ شوێن - بڵاوکراوەکانی پارتی گەلی دیموکراتی کوردستان - ١٩٨٥)، ل ٢٢، ٣٣، ٤٣، ٨٢.