حکومەتی عێراق، کە لە ساڵی ١٩٧٤ شەڕی دژی کوردستانی دەستپێکردبوو، تەواوی هێزی سەربازی خۆی بەکارهێنا، لەوانە سوپایەکی گەورە کە لە سەدان هەزار سەرباز، ژمارەیەکی زۆر تانکی مۆدێرن، چەکی جۆراوجۆری ئاسمانی و هێزی ئاسمانی پێکهاتبوو، بۆ سەرکوتکردنی شۆڕش.

بەدرێژایی مێژوو، ناوچە شاخاوییەکان زۆرجار وەک قەڵای بەرگری و خۆڕاگری لە کاتی شۆڕشەکاندا خزمەتیان کردووە. لەبەر ئەوە، ئێمە بەردەوام پشت بە هێزی پێشمەرگە دەبەستین بۆ پاراستن. سوپای عێراق، بە ناسینی گرنگی ستراتیژیی بەرزاییەکان، هەوڵیدا سەرەتا ئەو ناوچە شاخاوییانە داگیر بکات، وەک کێوەڕەش، ماکۆک و کارۆخ، بۆ ئەوەی گوشاری سەربازی بخاتە سەر دەشتاییەکان. ڕژێمی عێراق پلانی داڕشت بۆ چڕکردنەوەی هێرشەکانی بۆ سەر ناوچە شۆڕشگێڕییەکان لە مانگەکانی ئاب و ئەیلولدا، بە ئامانجی بەدەستهێنانی پێگەی ستراتیژی پێش هاتنی وەرزی زستان.

سەرەڕای ئەوەی زیانی گیانی زۆریان لە هێرشەکانیان بۆ سەر پێگەکانی پێشمەرگە بەرکەوت، سوپای عێراق بە هاوکاری پشتیوانی ئاسمانی بەهێز، شارەزایانی سەربازی سۆڤیەت و بەکرێگیراوانی ناسراو بە "جاش" بەردەوام بوو لە داگیرکارییەکەی. کاتێک سوپا بە سەرکەوتوویی لە چیای کێوەڕەش پێشڕەویی کرد و کۆنترۆڵی بەرەی ڕاستی بەدەستهێنا، فیرقەی ١ی پیادە و فیرقەی ١٢ی زرێپۆش، بە پشتیوانی فەوجی ٣ی تانک، دەستیان بە ڕێپێوان کرد بەرەو سەنگەسەر. ئەم گوندە لە سەرەتای چیای ئاسۆس لە لای ڕاست و سەرەتای چیای کێوەڕەش لە لای چەپەوە هەڵکەوتووە.

لە بەرامبەر هێزە زەبەلاحەکانی سوپای عێراق کە بەرەو شاری قەڵادزێ پێشڕەوییان دەکرد، فەوجێک کە لە فەوجەکانی کاوە و ئاسۆس پێکهاتبوو بە شێوەیەکی ستراتیژی لە گوندی سەنگەسەر جێگیرکران، وەک تاکە بەربەستێک کە ڕێگری لە داگیرکردنی سوپا دەکرد. سەرەڕای تاکتیکە هێرشبەرییە بڕیارلێدراوەکانی سوپای عێراق، کە بریتی بوون لە دانانی مینەکانی دژە تانک و دژە مرۆیی، تێکدانی ڕێگاوبان و بەربەستکردن بە بەردی گەورە، هێزی پێشمەرگە لە کاتی پێکدادانەکاندا لە پێگەیەکی بەرگریدا بوون. شەڕی توند بۆ ماوەی نزیکەی دە ڕۆژ بەردەوام بوو، کە بووە هۆی زیانی زۆر لە لایەنی عێراق، بەڵام بەدواداچوونی بێوچانیان بۆ قەڵادزێ نەگۆڕ مایەوە. بەداخەوە، هێزی پێشمەرگەش لە کاتی پێکدادانەکاندا تووشی زیان و برینداربوون بوون. لە ئەنجامدا، لە ١٩ی ئابی ١٩٧٤، سوپای عێراق بە سەرکەوتوویی چووە ناو شاری قەڵادزێ و کۆنترۆڵی کرد. بەڵام پێشمەرگە دوای داگیرکارییەکە چالاکییەکانیان ڕانەگرت؛ بەڵکو بەردەوام بوون لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانیان. لە ٣ی ئەیلولدا، هێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سوپای عێراق کە لەسەر ڕێگای ڕانیە-قەڵادزێ لە تووەسوران هەڵکەوتووە. هێرشەکە بە بۆردومانکردنی بنکە سەربازییەکە دەستی پێکرد، بەدوایدا هێرشێکی ڕاستەوخۆ هات کە زیانی زۆری بە سوپا گەیاند. هەرچەندە لە لێواری داگیرکردنی بنکەکەدا بوون، بەڵام شەهیدبوونی فەرماندەی پێشمەرگە عیزەدین قەرە محەمەد وای لێکردن لەگەڵ هێزی پێشمەرگەدا بکشێنەوە و هەوڵەکەیان بۆ داگیرکردنی بنکەکە بەجێبهێڵن.

سەرچاوەکان:

  1.   مسعود بارزانی: بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپى یەکەم – هەولێر، ٢٠٠٤.

  2. سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو: ڕووداوه‌ سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول 1970-1975، چاپى يه‌كه‌م، هه‌ولێر، 2022.

  3. کاروان جوهر محمد: ئیدریس بارزانى ١٩٤٤- ١٩٨٧ ژیان و ڕۆلى سیاسیى و سەربازى لە بزوتنەوەى ڕزگاریخوازى کورددا، چاپخانەى هێڤی، هەولێر، ٢٠١٩.

  4. ملازم خدر عەبدوڵڵە دەباغ: بیرەوەریەکانم و تۆپخانەى شۆرش ئەیلوولى مەزن چاپخانەى ڕۆشنبیری، چاپى سێیەم، هەولێر – ٢٠٢٠.

  5. ئیبراهیم جلال: باشووری كوردستان و شۆڕشی ئه‌یلوول، بنیادنان و هه‌ڵته‌كاندن، 1961-1975.چاپی چواره‌م، 2021.