پاشەکشە و کشانەوەی حکومەتی عێراق لە جێبەجێکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ گۆڕانکارییەکی گەورەی لە دیمەنی سیاسیی ناوچەکەدا دروست کرد. لە ماوەی چوار ساڵی دانوستانەکاندا، حکومەتی عێراق خۆی بە شێوەیەکی سەربازی ڕێکخستبووەوە، سوپاکەی پڕچەک کردبوو و لە ڕێگەی پەیوەندییە بەهێزەکانی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت ڕێکخستبووەوە. ئەم هاوکارییە بریتی بوو لە واژۆکردنی ڕێککەوتنی دۆستایەتی و هاوکاری کە ئامانج لێی بەهێزکردنی سوپای عێراق بوو بۆ سەرکوتکردنی شۆڕشی کورد. یەکێتیی سۆڤیەت، لە بەرامبەردا، هەوڵی دەدا وەبەرهێنانەکەی لە عێراق بەکاربهێنێت بۆ پتەوکردنی هەژموونی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
لە سەرەتای نیسانی ١٩٧٤، سوپای عێراق پێش ئەوەی پێکدادانەکان دەست پێ بکەنەوە، هێزەکانی خۆی بە شێوەیەکی ستراتیژی بۆ سپیلک گواستەوە، ئەمەش دوای ئەوەی پێشمه‌رگه گەمارۆی بنکەی سەربازیی هامیایان لە ڕواندز دابوو. هەروەها هێزەکانی عێراق فەرماندەیی فەوجێکیان لە گوندی باڵەک جێگیر کرد، کە دەکەوێتە باکووری گەلی عەلی بەگ، کە دواتر بۆ هەمان ناوچە گواسترایەوە. لە ١٦ی نیسانی ١٩٧٤، مستەفا بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) و شۆڕشی ئەیلوول، فەرمانی هێرشێکی لەناکاو بۆ سەر بنکەی سەربازیی سپیلک لە ڕۆژئاوای شاری خەلیفان دەرکرد. ئامانجەکە دەستبەسەرداگرتنی ئەم شوێنە ستراتیژییە بوو. بەڵام سەرەڕای سووربوونیان، هێزی پێشمه‌رگه نەیانتوانی سەرکەوتوو بن بەهۆی بەرگریی بەهێزی سوپای عێراق، ژمارەی زۆری سەربازەکانیان و چەکی پێشکەوتوو. لە بەرامبەردا، ڕاپۆرتێکی دیکە ئاماژەی بەوە کردووە کە حکومەتی عێراق هێرشێکی لە ناوچەی سەختی سپیلک دەست پێکردووە، کە تێیدا فەوجێکی عێراقی لەلایەن پێشمه‌رگه-وە گەمارۆ درابوو. دوای شەڕێکی سەخت، سوپای عێراق توانی گەمارۆی پێشمه‌رگه بشکێنێت، ئەمەش ڕێگەی بە هێزەکانیان دا یەکبگرن بۆ ئامادەکاری بۆ هێرشێکی گەورە بۆ سەر ڕواندز.
لە وەڵامی هەڕەشەکاندا، فەوجێکی هێزی پێشمه‌رگه بە فەرماندەیی میرخان محەمەد ئەمین ڕەوانەی سەرچیا کرا، ئەمەش دوای زانیارییەکان لەسەر جووڵەی سوپای عێراق لە ناوچەکەدا. دواتر لە نیساندا، فەوجی ٢ی زۆزک، بە فەرماندەیی لیوا یونس ڕۆژبەیانی، ڕەوانەی سەرچیا کرا بۆ بەهێزکردنی هێڵەکانی بەرگری. ئەرکی هێزی پێشمه‌رگه بەرگریکردن بوو لە ڕێگەی سەرەکیی سپیلک-خەلیفان، چونکە سوپای عێراق دەیویست بەرەو مۆڵگە شۆڕشگێڕییەکان لە ڕواندز، دیانا و باڵەکایەتی پێشڕەوی بکات.
پێشتر لەو ڕۆژەی فەوجی ٢ گەیشت، سوپای عێراق بە درێژایی ڕێگەی سپیلک-خەلیفان پێشڕەویی کرد و لەگەڵ یەکەیەکی پێشمه‌رگه کە لەوێ جێگیر بوون ڕووبەڕوو بوونەوە. سەرەڕای لەدەستدانی پێنج شەڕڤان و برینداربوونی چەند کەسێک، پێشمه‌رگه زیانێکی زۆریان بە هێزەکانی عێراق گەیاند و ناچاریان کردن پاشەکشە بکەن. بەڵام کاتێک فەوجەکەی لیوا یونس دوای گەشتێکی ماندووکەر گەیشتنە ناوچەکە، پێیان ڕاگەیەندرا کە هیچ گۆڕانکارییەکی نوێ سەبارەت بە جووڵەی هێزەکانی عێراق ڕووی نەداوە. بۆ بێهیواییان، بەیانییەکەی دواتر بۆیان دەرکەوت کە سوپای عێراق پێشتر دەستی بەسەر سەرچیادا گرتووە. لە ئەنجامدا، یەکەی پێشمه‌رگه کە بەرگرییان لە ڕێگەی سپیلک-خەلیفان دەکرد فەرمانیان پێکرا پاشەکشە بکەن بۆ پەنەسەر، لە کۆتایی زنجیرە چیای سەرچیا کە بەسەر خەلیفاندا دەڕوانێت. کەمێک دوای ئەوە، فەرمانێک لە سەرکردایەتیی شۆڕشەوە دەرچوو بۆ ئەوەی هێرشی پێچەوانە ئەنجام بدەن و سەرچیا لە سوپای عێراق وەربگرنەوە.
پێشمه‌رگه دەستیان بە ئامادەکاری بۆ هێرشی پێچەوانە کرد، بەڵام جووڵەکانیان لە خەلان-بیاوەوە بۆ پەنەسەر بە درێژایی ڕۆژ لەلایەن فڕۆکەکانی عێراقەوە کرانە ئامانج. کاتێک هێزی پێشمه‌رگه گەیشتنە پەنەسەر و خۆیان ئامادە کرد بۆ گرتنەوەی سەرچیا، لەناکاو لەلایەن هێزەکانی عێراقەوە هێرشیان کرایە سەر. بەڵام پێشمه‌رگه بە خۆڕاگرییەکی سەرسوڕهێنەرەوە وەڵامیان دایەوە، هێزەکانی عێراقیان لەناوبرد و تەنها سێ بۆ چوار سەربازی برینداریان بە دیل گرت. سەرەڕای ئەوەی خۆیان قوربانی و برینداریان هەبوو، هێزی پێشمه‌رگه خۆیان ڕێکخستەوە و هێرشی پێچەوانەیان دەست پێکرد.
بەڵام ئۆپەراسیۆنەکە بەهۆی خیانەتی بەرپرسێکی پێشمه‌رگه-وە تووشی شکستێکی گەورە بوو، کە زانیارییە هەستیارەکانی بۆ سوپای عێراق ئاشکرا کردبوو. سوپای عێراق بە زانینی پلانی کاتژمێری سفری پێشمه‌رگه، هێرشەکەیان تێکشکاند و بووە هۆی شکستی پێشمه‌رگه. دوای شکستەکە، فەرماندەکانی بەرەی پێشەوە داوایان لە سەرکردایەتیی شۆڕش کرد تۆپبارانی بنکەی سەربازیی سپیلک بکەن، کە هێزەکانی عێراق لەوێ بۆ هێرشێکی نزیک کۆ دەبوونەوە. سەرکردایەتیی شۆڕش بە زانینی گرنگیی ستراتیژیی ئەم کارە، بە خێرایی فەرمانیان بە فەرماندەی تۆپخانە، حالی دۆڵەمەری کرد کە پلانەکە جێبەجێ بکات.
لە ماوەی یەک شەودا، دوو تۆپ بە سەرپەرشتیی فەرماندەی تۆپخانە و فەرماندەی فەوجی ٢ی زۆزک، ڕەسادی، بۆ خەلان و بیاو گواسترانەوە. یەکە تۆپخانەییەکان کە لەسەر چیای برادۆست جێگیر کرابوون، فەرمانیان پێکرا لە کاتی خۆرهەڵاتندا دەست بە تۆپباران بکەن. تۆپبارانە قورسەکە تەقینەوەی وێرانکەری لەنێو بنکەی سەربازیی سپیلکدا دروست کرد، جبەخانە و تانکی سووتەمەنییەکانی تێکشکاند و گورزێکی گەورەی لە هێزەکانی عێراق وەشاند.
سەرچاوە:١- ئیبراهیم جلال، باشووری كوردستان و شۆڕشی ئه‌یلوول، بنیاتنان و هه‌ڵته‌كاندن، ١٩٦١-١٩٧٥، چاپی چواره‌م، ٢٠٢١.
٢- كورد و كوردستان له به‌ڵگه‌نامه نهێنیه‌كانی ئه‌مریكادا، ئاماده كردنی لۆكمان میهۆ، وه‌رگیڕانی له ئینگلیزیه‌وه وریا ڕه‌حمانی، (چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات- هه‌ولێر- ٢٠٠٩).
٣- سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو، ڕوداوه سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول١٩٧٠-١٩٧٥، چاپى يه‌كه‌م، (هه‌ولێر- ٢٠٢٢).
٤- دیمانه له‌گه‌ڵ قادر حه‌سه‌ن سیتكانی پێشمه‌رگه‌ی شۆرشی ئه‌یلوول ٣١ کانوونی یەکەم- ٢٠٢٢.
٥- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد، به‌رگی سێیه‌م، به‌شی دووه‌م، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر- ٢٠٠٤).